Vísir - 05.12.1940, Blaðsíða 2

Vísir - 05.12.1940, Blaðsíða 2
VlSIR DAGBLAÐ Útgefandi: BLAÐAÚTGÁFAN VÍSIR H/F. Ritstjóri: Kristján Guðlaugsson Skrifst.: Fiélagsprentsmiðjunni. Afgreiðsla: Hverfisgötu 12 (Gengið inn frá Ingólfsstræli)-.. Símar 16 6 0 (5 línur). Verð kr. 2.50 á mánuði. Lausasala 10 og 25 aurar. FélagsprentsmiSjan h/f. Bindindi í skólum. TjING Sambands bindindisfé- laga í skólunx hefir nýlega verið háð hér í bænum, og hafa þar verið rædd ýms vandamál er leiða af vínnautn lands- manna og hinum breyttu við- horfum hér innanlands. Forseti Sambahdsins hefir sent blöðun- um ávarp þar sem hann gerir grein fyrir afstöðu hinnar bind- indissömu skólaæsku og segir þar m. a.: „íslensk skólaæska á að vera fremst í fylking hins islenska þjóðvarnarliðs. Hún á að sýna og sanna, að hún verðskuldi þau gæði, sem henni hafa hlotnast. Þess vegna hlýtur hún að láta bindindismálið til sín taka. Barátta íslenskra bindind- ismanna er margþætt. Þeir berjast fyrir verndun hins ís- lenska fullveldis. — Málstaður þeirra er göfugur, og hlutverk þeirra veglegt. Skólaæska íslands verður að standa andspænis þeirri stað- reynd, að drykkfeldur maður hlýtur ávalt að teljast óment- aður maður í skóla lífsins. Hann hefir fallið við það próf, sem örlagaríkast er framtíð hans og þjóð. Sá hluti æskunnar, sem ekki hefir átt þess kost að mentast í skólum Iands vors, verður einnig að veita hugsjón bind- indisstefnunnar brautargengi: Henrii ber að sanna í verki, að hún standi eigi þeim að baki, er mentaveginn gengu. Bindindismálið þarfnast ó- skifts fylgis allra góðra íslend- inga. Hugsjón þess á aldrei að vera einkaeign vissra manna eða hópa. Hún á að vera eign þjóðarinnar allrar sem heildar. Því er oft haldið fram, að lífsbaráltttan móti lífsskoðanir manna. — Islenskri þjóð má vera það ljóst, að hún þarfnast heiilbrigðra og heilvita þegna. Þeir, sem heyja hildi við sollinn sæ og óblíð náttúruöfl, hljóta að sjá, að þeir verða umfram alt að hafa stjórn á hugum og höndum. Dnukkinn maður hef- ir svift sig heilbrigði, viti og skynjun. Hann ræður ekki orð- um sínum né athöfnum. Hann væri talinn óhæfur til þess að stjórna fleyi í brimi og boða- flaumi. Hann væri Jalinn óhæf- ur til þess að leysa öll þau störf af höndum, sem reyna á lifandi hugsun og óbrjálaða dóm- greind. íslenska þjóðin er nú að sigla fleyi sínu gegnum brim og boðaflaum hinna erfiðu tima. Þeir, sem um stjórnvölinn halda, verða að vera vel til for- ystu fallnir. Hið óbreytta lið, hin almenna áhöfn', verður einnig að vera gædd hæfni til starfs og stórræða. Áhöfn hins íslenska þjóðarfleys verður ,að vera skipuð gagnmentuðum og algáðum mönnum. Islenskir bindindismenn verða að telja sig varðmenn hins þráða þjóðfrelsis. Þeir verða að telja sig hermenn í þeirri menning- arbaráttu, sem nú er háð á ís- landi. Vopn þeirra eiga að vera rök góðs málstaðar. Sigur- draumur þeirra á að/vera gagu- mentuð, algáð og fullvalda is- -lensk þjóð. Beri þeir sigur af hólmi muiía'.þeir hljóta ódauð- legan orðstír sögunnar að sig- urlaunum. En bíði þeir ósiguf munu þeir sjá vígi liins íslenska niálslaðar hrynja í rústir. Þing S.B.S. hefir nýlega lokið störfum. Þar með er nýtt starfs- ár hafið. S.B.S. heitir á alla æskumenn og æskukonur að Ijá hugsjón sinni lið. Það heit- ir á alla bindindismenn að hef ja markvíst starf og sigursókn. S.B.S. vill gera alt, sem því er auðið, til þess að skapa einhuga sveit íslenskra bindindismanna. I samvinnu og samhygð skal sigur framtíðarinnar verða unninn. Skólarnir eiga að út- skrifa sanna mentamenn, menn sem hafa fundið lifsgildi í nám- inu. Þeir eiga að kenna þeim þær dygðir, sem enga menning- arþjóð má skorta. Þeir eiga að gera þá hæfa liðsmenn í þeirri lífsbaráttu, sem allir hljóta að heyja. En S.B.S. vill að hugsjón þess nái lengra en til skólanna, þótt þeir verði hinn fyrsti áfangi. Það vill, að hún fylgi skólaæsk- unni út í bygðir ogbæi, út í islenskan starfsheim. Þegar þjóðin man hugsjón bindindis- málsins ávalt og æfinlega er himi' fullkomni sigur unninn. Þá hefir draumurinn um al- gáða, gagnmentaða og full- valda þjóð rætst. Þá geta ís- lendingar talist sönn menning- arþjóð. Nú fer vetur í hönd. Margir munu horfa kvíðnir til fram- tíðarinnar. En ef hugsjón bind- iridismálsins á djúpan hljóm- grunn í þjóðarsál íslendinga, er engin ástæða til örvæntingar. Þá munu íslendingar koma sterk'ari og stórhugaðri úr hreinsunareldi hinna erfiðu tíma. £á þurfum við ekki að óttast langan velur, þvi að þjóðin á þá þann vorhug, sem boðar hækkandi hamingjusól íslands." Utför Péturs i ii imiiiimmwhiii.....iiam—M—i Halldórssonar "7- borgarstjóra í gær. Útför Péturs Halldórssonar borgarstjóra í gær hófst kl. 1 með húskveðju að heimili hans við Túngötu. Séra Bjarni Jóns- son flutti húskveðjuna. Um leið og líkfylgdin lagði af sf^ið, kvað við klukknahring- ing frá Landakotskirkju, er hélst óslitið þangað til líkfylgd- in kom að Dómkirkjunni. Við Dómkirkjuna var ríkis- stjórnin mætt, ennfremur full- trúar erlendra ríkja í einkennis- búningum, auk mikils fjölda annars fólks, er þangað var komið til að fylgja hinum látna borgarstjóra til grafar. Inn í kirkjuna báru fulltrúar frá Alþingi og miðstjórn Sjálf- stæðisflokksins kistuna, en kirkjuathöfnin sjalf hófst með því að Dómkirkjukórinn söng sálminn „Guð komi sjálfur nú með náð", eftir Hallgrím Pét- ursson. Síra Friðrik Hallgríms- son flutti útfararræðuna, en að henni lokinn söng karlakórinn „Fóstbræður" tvo sálma. Fjöldi blómsveiga höfðu bor- ist, m. a. frá ríkisstjórninni, Miðstjórn og þingfl. Sjálfstæðis- isflokksins, bæjarstjórninni, danska sendiráðinu, dómkirkju- söfnuðinum, K.F.U.M., Verslun- arráði Islands, Verslunar- mannafélagi Reykjavíkur, Varðarfélaginu, Málfundafélag- inu Óðni, Gagnfræðaskóla Finski skipstjórinn hélt áfl hér vírsjiættiisvæfll llami var óknnnngnr hér ogr bað því um aðstoð. INÖTT kom hingað finskt flutningaskip, Pandia, frá Mariehamn á Álandseyjum, sem er á leið frá Petsamo til Balti- mor.e í Bandaríkjunum. Hafði komið leki að skipinu og það því leitað hafnar hér. Skipið sendi skeyti í gær- morgun til hafnarskrifstofunn- ar hér og skýi'ði frá því, að það væri kortalaust og lekt og þyrfti að fá leiðbeiningar til að kom- ast til hafnar hér. Hafði skip- stjóri aldrei komið hér áður, en taldi ekki útilokað að hér væri hættusvæði og óskaði því eftir aðstoð. En skipið var ekki bjálparlaust. Hafnarskrifstofan náði sam- bandi við togarann Maí, sem staddur var í Garðsjó og var hann fenginn til að fara finska skipinu til hjálpar. Jafnframt var Maí útvegað leyfi til að nota lof tskeytastöð sína, meðan hann væri í þessu ferðalagi. Fylgdi Maí síðan finska skipinu til hafnar hér og komu þau hing- að i nótt. Pandia, sem var statt milli Reykjaness og Eyrárbakka, þegar það sendi skeytið hingað, er fermt pappír, trjákvoðu og stykkjavöru. Lekinn er 'oían- þilja og þótti skipstjóra óvar- legt að fara lengra á skipi sínu með þenna farm, án þess að leita hér viðgerðar áður. Farmurinn, sem skipið er með, hefir nefnilega þann eig- inleika áð bólgna, ef hann blotn- ar. Var því hætta á því, að hanri sprengdi þilfar skipsins. Reykvíkinga, Stórstúku Islands, Stúkunni Verðandi, Mæðra- styrksnefnd, Fél. íslenskra prentsmiðjueigenda, bekkjar- bræðrum, Reykjavíkurhöfn, starfsfólki á skrifstofum bæjar- ins, slökkvistöð og Sundhöll Reykjavíkur. Þegar kistan var borin í og úr kirkju, stóð lögreglulið, slökkvilið og nemendur Gagn- fræðaskóla Reykvíkinga heið- ursvörð úti fyrir kirkjunni. Pétur Halldórsson borgarstjóri vinur barna og vinur Krists. Það er dálítið erfitt að skrifa um þá látnu, sem manni er best við. Eg segi ekki „var best við", því að látinn lifir, og mér er jafn vel við vini mína, sem farnir eru heim á undan, eins og mér var meðan eg sá þá iðu- lega. Um Pétur Halldórsson borg- arstjóra hefir þegar verið margt skrifað gott, og eg get borið um það, eftir 30 ára nána viðkynningu, að Jpað er alt satt, og skal ekki endurtaka það. En tvennu langar mig til að bæta við eða undirstrika enn betur: Pétur Halldórsson var vinur barna, og átti traust barna meir en í meðallagi. Get eg nefnt þess tvö glögg dæmi. Á heimili mínu var fyrir fám árum lítil stúlka í vöggu, sem misst hafði mömmu ' sina klukkutíma gömul. Pétur kom að sjá barnið, kraup við vöggu þess og blessaði það með tár í augum. Það hefði borgarstjóri ekki gert, ef hann hefði ekki verið barngóður mjög. Fyrir mörgum árum var á heimili mínu verið að tala um munaðarlaus börn, sem nýver- ið höfðu misst foreldra sína. Lítil stúlka, 5 eða 6 ára gömul, sem hlustaði á samtalið, sagði þá: „Ef eg missi pabba og mömmu, þá fer eg til Péturs Halldórssonar og bið hann áð véra pabba minn." — Eg held eg hafi ekki heyrt barn lýsa betur trausti sinu á óviðkom- andi manni, þótt dálítið væru þau skyld. — Hún þurfti ekki á þessu að halda litla stúlkan, en löngu seinna sýndi Pétur henni þá síðustu vinsemd, að bera, likkistu heririar með bræðrum hennar frá æsku- heimilinu. — Pétur Halldórsson var vinur Krists. Mér er vel ljóst, að það er stórt orð, sem skammsýnum mönnum ber að fara varlega með. En eg hefi verið með Pétri í sóknarnefnd Reykjavikur síð- an vorið 1916; er mér því vel kunnugt um góðar tillögur hans í kirkjumálum, og oft átt- um við samtal um trúmál utan funda, samtal, sem, að sjálf- sögðu er ekkert blaðamál. 1 æsku sá hann hvert foreldr- ar hans sóttu þrek í langvinn- um veikindum föður hans, dg svipað þrek eignaðist ' hann smám saman sjálfur. Þegar hann varð borgarstjóri, kviðum vér samnefndarmenn hans því, að hann mundi ekki geta verið lengur í sóknarnefnd vegna annríkis. En Pétur sat kyr hjá oss, sem betur fór og sótti fundi sem áður, þegar heilsan leyfði, af því að honum voru kirkju- mál kær, og áhugi hans mikill á, að góðum prestum fjölgaði hér i bænum. Vér samnefndarmenn hans söknuðum þess mjög undan- farna mánuði að sjá hann ekki á fundum vorum. Vér treystum honum svo vel, að þá sjaldan, ér oss hinum sýndist sitt hverj- um, þá féllumst vér venjulegá allir á tillögur hans. Guð blessi oss öllum minn- ingarnar um Pétur Halldórs- son. Sigurbjörn Á. Gíslason. Höfðatún, Samtún, Miðtún Há- lún, Móatún. Frestað var að taka nokkra ákvörðun í málinu. Þá lagði byggingarfulltrúi, samkvæmt beiðni borgarstjóra, fram tillögu um sameinirigu þessara gatna: Kirkjugarðsstígs, Hólatorgs, Sólvallagötu og Sel- landsstígs. Verði öll gatan látin heita Sólvallagata. Afgreiðslu málsins var frest- að, en verði það samþykt, nær Sólvallagatan alla leið austan frá Suðurgötu ogl vestur að sjó. Þá yrði jafnframt að breyta töluröð lóðanna við götuna og fylgdi sú röðun með tillögu byggingarfulltrúa. Verða þá alls 97 lóðir við Sólvallagötu, en nú er hæsta númer við götuna 47. il Fyrfrhugaðar götur: Nöfn þeirra endi á ntúncc W síðasta fundi byggingar- nefndar, sem haldinn var fimtudaginn 26. nóv., var m. a. rætt um nöfn á fyrirhuguðum götum milli Hringbrautar og Laugarnesvegar, neðan Hverfis- götu og Suðurlandsbrautar. *» Lagðar voru fram tillögur próf. Ólafs Lárussonar, próf. Sigurðar Nordals og háskólarit- ara Péturs Sigurðssonar um götuheiti þessi. Leggja þeir til, að götunöfn á svæði þessu endi á „túri", og götur þær, sem þeg- ar eru ákveðnar, fái nöfn sem hér segir (samkvæmt uppdrætti sem fylgdi tillögunum): Sætún, Nokkur orð um nýja bók. Elinborg Lárusdóttir: Föru- menn I.-III., 324+286+334 Reykjavík 1939—1940. I. Vér sem ekki erum bókmenta- fræðingar né listdómarar að ; lærdómi eða ævistarfi, heldur aðeins venjulegir, bókelskir menn, hljótum að vera mjög hikandi og auðmjúkir, er vér tökum oss penna í hönd, til þess að segja öðrum frá bók, sem oss var ánægja að lesa. Vér get- um með engu móti kveðið upp óáfrýjanlega dóma með sama hætti og Salómon. Oss fer best að fullyrða sem minst um það, hvernig siðari tíma dóma þau verk fá, er samtíð vor dáði mest. Vér getum að eins að leik- manna hætti sagt frá því, sem oss þykir um bækur og önnur verk mannanna. Og þetta ættum vér að mega gera, þótt vér séum að eins „duft og aska". Annars hygg eg, að það séu ekki ritdómar, sem ráða mestu um gengi og vinsældir bóka, : þegar til lengdar lætur. Tísku- stefnur geta nokkuru valdið um það, hvað mestan fær byrinn í bili. Þegar tískustefnurnar eru dauðar, lifir það eftir sem lífs- gildi hefir, hvernig sem samtíð- in mat gildi þess. Hitt er annað mál, að þótt orð vor og dómar eigi sér sjaldnast langan aldur, þá má oss virðast skylt að láta þess getið sem gert er, og oss þykir betur gert en ógert. Það getur ef til vill stuðlað eitthvað að því, að þjóðin kynni sér verk- I-iidvig Guðmundsson: Nf myrkvunaráform lOO^ myrkvun l>æ|ariii!S. — I gær var mér bent á ef tii'far- andi ummæli, er birtust í grein í Vísi þ. 27. nóv, s,L: „Hinar stöðugu rafmagnsbil- anif hafa séð fyrir því að menn, — að minsta kosti í sumum hverfum bæjarins, — geti gert sér fulla grein 'fyrir hvernig Reykjavik hefði litið út i vetur, ef myrkvuninni hefði verið komið á. Allir fagna því, að til þess kom ekki, og menn skilja heldur ekki að þess' hefði gersí nokkur þörf, með því að ef í nauðirnar rekur, má myrkva borgina á hinn tryggilegasta hátt, með því að taka af raf- strauminn.*) Þótt Reykvíkingar séu vongóðir, og búist ekki við að til loftárása komi, eða ann- ara hörmunga, er engin ástæða til ofmikillar bjartsýni, —• um það hafa vissir atburðir sann- fært menn síðustu vikurnar." Þar eð skoðun sú, er orð *) Leturbreyt. mín. — L. G. þessi túlka, er reist á misskiln- ingi, leyfi eg mér að taka þetta f ram: 1. Yfirstjórn breska setu- liðsins átti frumkvæði að á- formum þeim um myrkvun Reykjavíkur, er mestum um- ræðum ollu hér í ágúst síðast- liðnum. Tillögur um þetta voru birtar í bréfi frá herstjórninni til íslensku ríkisstjórnarinnar. Málgagn forsætisráðherra, Tím- inn, skýrði frá þessu 9. ágúst sl. og hefir þeirri frásögn eigi verið hnekt opinberlega, svo að mér sé kunnugt. 2. Loftvarnanefndin öll var myrkvuninni frá öndverðu and- víg og studdi þá afstöðu sína við veigamikil rök, sem óþarft er að rekja hér. Mörg þeirra raka komu og síðar fram, frá öðrum, í blaðaskrifum, er um málið spunnust. Átti nefndin þó enga hjutdeild í þeim skrifum. 3. Lögreglustjórinn, hr. Agn- ar Kofoed-Hansen, sem jafn- framt er formaður loftvarna- nefndarinnar, var eins og áður er sagt, ekki höfundur tillagn- anna um myrkvun bæjarins. Er mér kunnugt, að hann beitti sér gegn þeim. Og vegna hins ó- venjulega ástands í bænum, ó- venjulega mikillar umferðar ökutækja og fótgangandi manna, og vegna erfiðleika þeirra, er hann sá á því, að halda uppi fullnægjandi lög- gæslu'í bænum, taldi hann meiri þörf á því, að götulýsing alment yrði aukin verulega og lög- reglumönnum fjölgað. En er hann taldi, að eigi yrði lengur konlisf hjá því, að taka til greina áður nefnt bréf her-, stjórnarinnar bresku til ríkis- stjórnarinnar, ákvað hann birt- ingu áformsins. Jafnframt því tilkynti hann, eins og bæjarbú- um enn mun vera i fersku minni, ákvarðanir um ýmsar ráðstafanir, sem óumflýjanleg- ar væri vegna myrkvunarinnar, svo sem nokkra skerðingu á skemtana- og samkvæmislífi bæjarbúa, eftirlit með framferði stúlkubarna, aukið eftirlit og aðh'ald um göturölt ölvaðra manna o. fl. — Því skal þó eigi neitað, að formgalli hafi verið á boðun myrkvunaráformsins, en lítilvægari verður hánn, ef athugað er, að lögreglustjórinn mun hafa skoðað sig sem til- kynnanda en ekki valdbjóðanda óafturkræfra, óumflýjanlegra á- kvarðana og afleiðinga þeirra. 4. Þ. 10. ágúst sl. skrifaði eg dómsmálaráðuneytinu allítar- legt bréf um myrkvunarmálið. Tveim dögum siðar, þ. 12. ág., sendi eg bæjarráðinu afrit af því. I þessu bréfi minu rakti eg gang málsins, rökin fyrir myrkvun borga tíl varnar gegn loftárásum, aðstöðu Reykjavík- ur í þessu efni, myrkvunartil- lögum herstjórnarinnar bresku, bæði hinar fyrstu tillögur henn- ar, er fram komu í fyrnefndu bréfi til ríkisstjórnarinnar, svo og hinar siðari, er birtar voru i dagblöðum bæjarins 7. ágúst sl., eftir að kunn var hin megna andúð.bæjarbúa á hinum, fyrri myrkvunaráformum. Loks birti eg þar almenna rökstudda gagn- rýni mína á tillögunum báðum og benti á, leiðir til úrbóta. Bréf þetta er of langt mál til að birta það í heild. En þar eð mér er kunnugt, að bæjarráðið hefir fyrir nokkru á fundi sínum rætt ráðagerðir bresku herstjórnarinnar, um að loka fyrir rafstrauminn til bæj- arins, ef árásarhætta úr lofti

x

Vísir

Beinir tenglar

Ef þú vilt tengja á þennan titil, vinsamlegast notaðu þessa tengla:

Tengja á þennan titil: Vísir
https://timarit.is/publication/54

Tengja á þetta tölublað:

Tengja á þessa síðu:

Tengja á þessa grein:

Vinsamlegast ekki tengja beint á myndir eða PDF skjöl á Tímarit.is þar sem slíkar slóðir geta breyst án fyrirvara. Notið slóðirnar hér fyrir ofan til að tengja á vefinn.