Vísir - 09.01.1946, Blaðsíða 2

Vísir - 09.01.1946, Blaðsíða 2
V I S I R Miðvikudaginn 9. janúar 1946 >mundur dur <Jjaníeió 'anielóóon. omar SÍDARÍ HLUTI Nýtt landnám. Eftir þennan ófrið hófst ný landnámsökl i dalnum mikla milli Adirondak-fjallanna i vestri og Grænufjalla austan vatnsins. Margir komu að súrinan, en þó fleiri að norð- an, bæði franskir menn og kanadískir og tóku sér ból- festu á svæðinu umhverfis Plattsborg. Sérhver varðstöð á ströndúm Champlain-vatns og í nágrenni þess var þá í höndum Englendinga, og setulið hvarvetna, þyí ekki treystu þeir meira en svo þegnskap Frakka og Indíána. Ein þessara stöðva hét Ticon- deroga. Það er indíánskt # nafn, sem eg veit ekki hvað þýðir, en staður þessi er skammt sunnan vatnsins, og er þar nú þorp með rúmum fimm þúsund íbúum, og ligg- ur járnbrautin frá New York til . Plattsborgar í gegnum það. — Dálitil raunasaga frá setuliðsárum Breta lifir enn á vörum íbúanna í Ticonde- roga. Fögur og gáfuð'Indi- ánastúlka hafði komið í heimsókn á staðinn. Meðan hún var þar, felldi einn hinna hrézku liðsforingja brenn- andi ástarhug til hennar. En hún vildi ekki þýðast hann og forðaðist eins og hún gat að verða á vegi hans. — Eitt kvöld var hún ein á gangi innan virkisveggjanna, rétt þar sem skábrúin að flagg- turninum lá upp á vegginn. Allt í einu kemur liðsforing- inn fram úr skugganum og vefur hana örmum. Hún veitti harðasta viðnám og tókst að slíta sig lausa úr greipum hans. Hún hljóp upp skábrúna og áfram eftir virkisveggnum, en rakst þar á hindrun, sem hún komst ekki fram hjá. Þegar hún sá, að hún mundi ckki geta komizt undan manninum, nam hún staðar þar sem veggurinn var hæsfur og íleygði sér fram aí'. Liðsfor- inginn fann aðeins lemstrað lík hennar í urðinni fyrir neðan. Þá dró hann rýting sinn úr slíðrum og rak sig í gegn. — — Frelsisstríðið. Árið 1775 hófst frelsis- stríð Ameríkumanna gegn Englendingum, og byrjuðu vopnaviðskipti 19. apríl í smábænum Lexington, sem er í norðausturhluta Massa- chusetts-ríkis. Englendingar sendu á augabragði liðsauka til Ticonderoga, því að það tryggði þeim yfirráð vegarins milli NewYork og Kanada. Það sem Englendingar sáu, það sáu Ameríkumenn jafn vel: Ticonderoga-virki varð að ná. Liðssveit frá Grænu- fjöllum í Vermont, undir stjórn Ethan Allen, ákvað að lokum að gera áhlaup á stað- jnn. Akveðið var að gera á- hlaupi&Bóttina fyrir 9. maí Húsiö í Plattsborg, sem var aðalbækistöð brezku for- ingjanna í stríðinu 1812—14. 1775, og nú safnaði Allen saman öllum þeim mann- skap, sem hann náði til. Ekki varð herinn þó fjölmennur, einir 82 menn, en samt skyldi nú freista gæfunnar. Leiðin lá þvert yfir hið mjóa St. Georgs-vatn7 fyrir sunn- an Champlain-vatnið, en þeg- ar til átti að taka, í'undust ekki nógu margir nothæfir bátar til þess að flytja allan liðsaflann í einni ferð, svo að ekki var um ánnað að ræða en selflytja. Jæja, hvað um það, — þegar fyrsta dags- brún sást í austri, var Allen kominn með alla sína menn, 82 að tölu, upp að múrvegg hins gamla virkis. Þeir laum- uðust nú fram með veggn- um og alla leið að suðurrilið- inu, og komu að því ólæstu, því Bretar höfðu ekki haft neinar njósnif af ferðum þeirra og uggðu ekki að sér. Þegar Ameríkumenn -voru komnir inn um 'hliðið, varð varðmaður þeirra var, og hringdi herklukkum sam- stundis. Þvínæst snerist hann á hæli, miðaði byssu sinni á Allen og hleypti af. En byss- an klikkaði. Grænfellingar afvopnuðu vörðinn skjótlega, æddu fram til búðanna og æptu heróp. Foringi virkis- ins, De La Plase, kom á nær- klæðunum fram i dyrnar á skála síriúm með kertaljós í hendi. „I hvers nafni krefjist þið uppgjafar þessa virkis?" spurgi hann. „I nafni hins mikla Je- hóva og Meginlandsráðstefn- unnar," svaraði Allen. Herferðir. Og áður en dagur var að fullu á lofti hafði allt setu- Iið virkisins verið handtekið án þess að hleypt væri af einu einasta skoti. Mikið her- fang íéll þarna í hendur Am- eríkönum. Barizt var hér og- þar í Norðurríkjunum allt þetta sumar og veitti Amefíku- mönnum betur. I september- mánuði var þrjú þúsund manna liðssveit undir stjórn Montgomerys hershöfðingja, sem hafði bækistöð á Kór- ónutanga, boðið að hef ja her- för til Kanada. 3. nóvember náði það Sankte Jóhannesar- borg á sóknarleið sinni til Montreal, og allt haustið var mikið barizt á kanadískri grund. Vetur gekk snemma í garð þetta ár og reyndi mjög á þol hermannanna. 13. des- ember réðst Montgomery á Quebec, og þó lið hans væri miklu f ámennara en varnar- liðið, var hann að því kom- inri að ná brjóstvirkjunum. En þá tóku örlögin í taum- ana: Ógurlegur hríðarbylur skall. á og gerði frekari sókn- araðgerðir óhugsandi. Eigi að síður gerðu þeir þó enn eitt æðisgengið áhlaup, en það mistókst, og í þessu áhlaupi vár Montgomery særður til ólífis. Mount Vernon. Hér vil eg ^kjóta inn eft- irfarandi athugasemd til gamans: Eftir- að eg hafðí gert uppkast að þessari grein var eg "á ferð í Washington, og'fór þá með fljótabát nið- ur eftir Potomac-ánni' til Mount Vernon í Virginia, en þar. stendur hús Washington forseta, og er þar állt með sömu'ummerkjum og dag- inn, sem hann dó, 14. des. 1799. 1 einni stofunni sá eg stóra mynd, sem sýndi fall Montgomerys í Quebec. Hann hvílir höfuðið deyjandi í knjám eftirmanns síns, Arn- olds hershöfðingja, menn þeirra standa vopnaðir allt í kring og snækófið rýkur um þá. - Arnold tók nú að sér for- ustu hersins á undanhaldi hans suður á bóginn, og fylgdu Englendingar fast á ef tir. Vegna afburða her- stjórriarhæfileika tókst hon- um þó að forða liði sínu und- an vopnum óvinanna, enda þótt það liði miklar kvalir vegna klæðleysis, hungurs og þreytu. Ofan á þetta bættist svöenn ein plágan: bólusó.tt- in. Margir menn dóu, — slóð hersins var líkum stráð, en áfram var haldið til suðurs. Þegar þeir loks náðu norður- enda Champlainsvatns vorið 1776 sá Arnold, að meira en helmingur liðs hans var ger- samlega vanmegnugur til að halda lengur áfram. Hann fyrirskipaði því, að numið skyldi staðar og komið upp bráðabirgða sjúkraskýli fyr- ir hina sjúku. Þá fáu daga, sem þarna var dvalið, dóu menn svo ört úr bólunni, að ekki var framkvæmanlegt að grafa líkin, og var þeim því kastað í opna skurði. En ó- þefur, sem af þeim lagði, svo og flugur, sem sóttu að staðnum, gerðu þeim, sem eftir lifðu, brátt ómögulegt að haldast þarna við, — og enn var lagt af stað. Snemma í júlí, eftir mánaðar ferða- lag og næstum óbærilegar þjáningar, náðu leifar Kan- adahersins Kórónunesi og tíu dögum seinna voru þeir í Ticonderoga. Þar með lauk einum dapurlegasta kapítul- anum í sögu frelsisstríðsins. Sjóorusta. Sumarið 1776 ákváðu Eng- lendingar að gera innrás í héröðin sunnan og vestan Champlain-vatnsins og komu sér upp miklum flota við norðurströnd þess til þess að geta náð valdi yfir siglinga- leiðinni. Arnold, sem enn hélt sig í Ticonderoga, safnaði i skyndi saman öllu þvi liði, sem hann mátti, og skipaði að byggja skyldi amérískan flota þegar i stað. Hann gerði ekkj ráð fyrir að g^eta komið sér upp jafnstórum flota og Englendingar, en til þess að jafna mismuninn skyldi vera úrvalslið á hverju skipi. — 11. október hófst svo „sjó- orusta" sem mjög minnir á Flóabardaga Þórðar Kakala og Kolbeins unga. Flotarnir mættust við suðvesturströnd Valcour-eyju og allan daginn geisaði hinn harðasti bar- dagi. í myrkri um kvöldið lét Arnold loks undan síga og náði Kórónutanga. Skipuni, sem eftir voru var sökkt, svo ekkert félli í hendur Eng- lendingum. En tap Englend- inga var orðið svo mikið, ibæði á mönnum og skipum, að þeir höfðu ekki mátt til að fylgja sigrinum eftir og snéru heim til Montreal og tóku sér þar vetursetu. Næsta ár var mjög mikið barizt á vatninu og beggja megin við það, því Bretar höfðu í .hyggju að ná New York og kljúfa þannig land uppreistarmanna í tvennt, en þetta áform mistókst. Þeir komust aldrei lengra en nokkrar mílur suður fyrir Ticonderoga og voru sigraðir þar og urðu að.halda undan til Kanada á ný. Allt til árs- ins 1781 var þó ófriðsamtá ströndum Qiamplain-vatns- ins, en friðarsamningar milli hinnar nýju þjóðar og Eng- lendinga voru undirritaðir í París 3. sept. 1783. — Nýtt stríð. Um nokkurt árabil eftir frelsisstríðið var Champlain- tlalurinn heimkynni vinnu- CooooaoQéssoí^csooooooowsííoooíSíí! samra, harðgerðra landnáms- manna, sem ruddu skóga og ræktuðu land. Gleði þeirra yfir því að vera frjálsir þarna í myrkviðnum, — "að eiga sér heimili og jörð, jafn- aði upp þær þjáningar, sem stríðið hafði fært þeim að höndum. — En ekki leið á löngu, unz nýja bliku dró upp á loft i norðri. Enn var Bretinn ekki ánægður, heldur krafðist aukinna fríðinda, og endirinn varð sá, að i júní- 1812 sagði Bretland Banda- ríkjunum stríð á hendui\ — Um þetta lcyti höfðu Eng- lendingar tiu þúsund manpa lið í "Kanada, en einungis þúsund menn voru búnir til orustu á landamærunum. í september höfðu Banda- ríkjamenn átta þúsund manna lið í Plattsborg og tvo eða þrjá smáflokka enn norðar. Bretar höfðu til að byrja með' engin skip á vatn- inu, en fó'ku nú sem óðast að byggja i flota. Það gerðu og Bandöiiíkjamenn. — Vorið 1813 höfðu Bandaríkjamenn komið sér upp þrein h'erskip- um: Forsetanum, Svamlar- anum, og Erninum. Ekki urðu þau farsæl undir stjórn- eigenda siiina. Tvö þeirra, Svamlarinn og Örninn voru dag nokkurn um sumarið stödd nálægt Askeyju. Allt í einu komu þrír brezkir fall- byssubátar í ljós og sló nú í bardaga. Eftir nokkrar klukkustundir sökk örninn, en Svamlaranum var rennt á land. Englendingar náðu báð- uin, skipunum á flot aftur og bættn þeim við lierskipa- stól sinn. Var nú floti Eng- lendiiiga miklu öflugri á vatninu. — Mac Donough, sá sem fór með herstjórn Bandaríkjamanna á vatninu, reyndi samt sem áður að hamla upp á móti og tókst vonum fyrr að auka við flota sinn sex fallbyssubátum og þrem litlum berskipum öðr- um, svonefndum „sloops". (Það voru .einmöstruð segl- skip, betur vopnuð og stærri en fallbyssubátar). Borgin tekin. En meðan bann vann að þessu og áður en liðsaukí hafði verið sendur til Platts- borgar, réðust Bretar á borg- ina og náðu henni á vald sitt. Þeir eyðilögðu þar mikil. verðmæti, bæði eignir ein- staklinga og hins opinbera, til dæmis sjúkrahús borgar- innar. Fátt annað merkilegt gerðist betta árið. En árið eftir, 1814, tók rás atburð- anna að ganga hraðar. Allt vorið og sumarið skiptust á árásir og gagnárásir á svæð- inu umhverfis Plattsborg og, iuku báðir hernaðaraðilar lið sitt undir meginorustuna. 3. sept. kom 14 þúsund manna brezkt lið frá Montreal til Champlainþorps, og aðfara- nótt 5. sepf. sló það upp her- búðum skammt fyrir norðan Plattsborg. Ameríkumenn höfðri meginvarnir sínar á suðurbökkum Sarranac-ár- innar, einkum á nesinu milli árósanna og vatnsins. Þar reistu þeir vígi og skotvirki og söfnuðu saman megin- þorra liðsins. Bretar sóttu Framh. á 4. síðu. iooooöboóooí;o;icö«ooooocooooooooacsooösx>öooooc£K^ leykjavik er B"!ÍStL (KKiOOOOOOO«OOOÆOOOOÍ}OCOOCOOOOOOOOOOOÍÍOOOC30ÖOOOOO<íOOO^ V, BSB.1

x

Vísir

Beinir tenglar

Ef þú vilt tengja á þennan titil, vinsamlegast notaðu þessa tengla:

Tengja á þennan titil: Vísir
https://timarit.is/publication/54

Tengja á þetta tölublað:

Tengja á þessa síðu:

Tengja á þessa grein:

Vinsamlegast ekki tengja beint á myndir eða PDF skjöl á Tímarit.is þar sem slíkar slóðir geta breyst án fyrirvara. Notið slóðirnar hér fyrir ofan til að tengja á vefinn.