Vísir - 23.10.1946, Blaðsíða 7

Vísir - 23.10.1946, Blaðsíða 7
Miðvikudaginn 23. október 1946 VlSIR Fræðsla um eskimóa. Framh. af 2. síðu. Kr. (? R.V.S.). Meðal annars hefir f undist þarna járnbútur (leturbr. min, R.V.S.), en Indiáuai* þekklu ekki járn fyrr en hvitir menn komu til AmerJku. M. a. hafa fundist margar beinagrindur, og hafa h'kin verið grafin í tré- kistum (leturbr. min, R. V. S.). í augnatótlunum voru beinkúlur, og hefir slíkt hvergi fundist áður." Jæja, hvað þurfum við þá frekar vilnanna við? Er ekki sannleikurinn kominn þarna í ljós? Lofaður sé Larsen! Það mætti hverjum íslend- ingi vekja angur, að íslenzkir menn, sem heldur vilja láta lelja sig í flokki leiðandi manna þjóðarinnar, skuli lepja eftir, athugasemda-, og að þvi er virðist, umhugsun- arlaust, slikan fróðleik sem þennán. Hvað sannar þetta, að Eski- móar sóu sömu menn og Skrælingjar, nema þá að öf- ugt væri? Muudu forfeður vorir ekki hafa gclið þess, að Skrælingj- ar hefðu notað járn, ef svo hefur verið? Þvcrt á móti geta þeir um bein og stein- verkfæri þeirra. Járnbútur Larsens gæti þvi bent á allt annan uppruna, sem sé is- lenzkan. Og líkkistur úr tré. Hver trúir því, að menn, sem bjuggu í niðurgröfnum hol-|sel um í jörðina, bafi haft svo mikið við hina dauðu, að smíða ulanum þá úr tré? Og án járnverkfæra verða lik- kistur tæplega gerðar. En þá er um litarháll Eski- móa, að hann sanni þá sömu menn og Skrælingja. Skræl- ingjar voru svartir sem kol, segja fornsögur vorar. En hvar er nú svarti liturinn á Eskimóum? Það hefir komið fyrir, að eg hef séð myndir af grænlenzkum Eskinvóum, en eg hef enga séð enn, sem hefir dekkri andlitslit en Is- lendingar upp og ofan að sumarlagi. Vel sést þó hinn dökki litur Negra á myndum af sömu gerð af þeim. Það má aumkvunarvert kallast, hversu allar rann- sóknir á þessu sviði hafa far- ið fyrir ofan garð og neðan hjá Islendingum, sem þó, að því, er eg get bezt séð, bæri fyllsta skylda til að koma i veg fyrir að málum væri hallað um þessi efni. En því miðu tók bér á undan ekki sú eina, er á lítilli vísindamensku bygg- ist, og birt hefir verið á ís- lenzkum prentvettvangi. Næstum öll þekking, sem ís- lendingar hafa átt kost á um Eskimóa, á síðuslu manns- öldrum, hefir verið þrungin þessum anda, sem er upp- vakinn draugur danskra hug- myndasmiða, framseiddur í níða niður og rangfæra is- lenzka söguþróun. Og hefir þetta, við seinnitima van- mátt og vanþekkingu íslend- inga um þessi mál, orðið svo, að jafnvel mætir vísinda- menn hafa glapist til að velta viti sínu ulan i hinn uppbaf- iega snakk, unz hann hefir yfirbugað svo allan skilning þeirra, að þeir hafa orðið að hlaða hverri kollvitleysunni ofan á aðra, og ekki getað skilið einföldustu hluti, sem þcim hefði verið auðvelt, ef þeir hefðu ekki byggt álykt- aiiir sínar á röngum grunni frá uppbafi. En íslendÍQgum er engin afsökun i að lepja slik fræði eftir i blindni og gefa út sem sannan fróðleik, því nú þegar eiga þeir kost á að gela lilið á málin frá öðr- um sjónarbóli, og, sem spá min er, að gerbylta muni hugmyndum manna um þessi efni, hversu lengi sem hinir dönsku hugsuðir um þessi mál eiga eftir að horfa á sínar eigin tær. Á eg hér við þær rannsóknir, sem dr. Jón Dúason hefir birt um þessi efni, og engum sönnum vís- indamanni getur orðið fram hjá gengið, ef hann yill fá bið rétta fram. En þvi meiri vansi er það löndum hans, er þeir láta orð hans, sem vind um eyru þjóta og vaða áfram i hinni gömlu villu og gefa út allskonar ruslbókmenntir um Eskimóa, eftir menn, sem baldnir eru allskonar hleypidóinuni um þá, bæði ihérin og nppruna þeirra, í auglýsingu, frá merkum bókaútgefanda, sá eg nýlega auglýstá bók, sem bar hið cinkcnnilega heiti: „Ivab- loona" og í svigum ncðan- undir þýðing á þvi svohljóð- andi: „Hvíti maðurinn". Með nafninu fylgdi mynd af tveimur hvítum mönnum, klæddum i föt úr loðskinni, og héldust þeir í hcndur. Annar virðist með dökkt, snöggklippt hár og kollvikja- mikill, með gleraugu og snöggvaxið yfirvararskegg og litur út fyrir að vera rétt undir roskins aldri. Gæti hugsast vera Frakki að þjóð- crni, en lika allt eins vel ís- lendingur. Hinn, er gegnt honum stendur, hefir úllit tvitugs manns. Sér utan á vangann og andlitið sýnist muni vcra nokkuð breitt og avalt fríðu oc æskuglöðu undarlega hljómar þetta nafn fyrir eyrum minum samt, þvi mér 'finnst það endilega ritað á ensku. Og þegar cg grufla nánar út i þetta er það alls ekki Eski- móamál eftir stafsetning- unni, heldur afbökun á grænlenzku orði, sem ritað er kavdlunak (oftasl frani- borið kravdlúnorgler) og þýðir réttast útlagt á íslenzku sá úr suðri, en alls ekki „hviti maðurinn", þvi það gæti eða mundi vera: kak- ordlunak. Orðið kavdlunak nota Eskimóar um Evrópu- menn og sérstaklega Dani, og tákna með því; að þeir séu komnir úr suðri, en ekki að þeir séu hvítari en þeir sjálf- ir. Að þeir hafa stundum táknað Islendinga og Norð- menn með sama nafni, næst- um; kavdlundtriait, sem þýðir: Þeir, sem tilheyra þeim úr suðrinu, gæli verið gagnlegt fyrir hina Asíurekj- andi visindamenn að gegn- skoða; sömuleiðis nafngift þeirra á Færeyingum, sem cr: savalingneint, og þýðir nákvæmlega: Færeyingar, þvi sava þýðir sauður, og áttu þeir það orð til yfir þá skepnu, er Egedarnir komu til þeirra, þótt enga ættu þeir kindina. Máske þeir hafi heyrt það vestur i Asiu, en undarlega er nú hljomurinn í íslenzku samt. Einnig orð eins og knánek (frb. kúann- erghr) sem þýðir hvönn; nisa (frb. nísa), er þýðir hnísa, og fleiri. En þó mætti mesta furðu vekja heiti þeirra á sjálfum sér sem þjóð kal- dtden (frb. kallallergh), er þýðir blátt áfram kall á ís- lenzku. I fleirtölu er þetta orð kalaldlit (frb. kallallit). Rerið saman islenzka orðið kallar (karlarnir). Kannske það sé komið vestan úr Asíu!! Eg vil þó benda mönnum á að kynna sér útskýringar dr. Jóns Dúasonar á þessu orði. Ekki mun tjóa að ætla sér að gef a nokkura innsýn i mál Eskimóa í stuttri blaðagrein, enda eg litt fær til þess, en þó hefir athygli mín vaknað á þvi, að einkennilega frjó- samt mál hefir verið hægt að mynda, þar sem mál Eski- móa er, af einkeimilega frumstaíðum rótum og til þess að geia fábreyltum. En það hefir tekizt með högun viðskeyta, eftir fösluni regl- meðiiim, við rætur orðanna og og æsKUgmou yfir-'stofna. Reglum sem einna bragði. Hárið þykkt og ekki helzt minna á hið fasla form greini. Með esperanto það að öll orð eru kynlaus. Mér kæmi ekki á óvart þótt vísindaleg rannsókn á málinu sýndi, að það hefir verið mjög frumstætt og fá- brolið, fyrst, en orðið svo fyrir sterkri mótun og lag- færingu þeirra, er þrungnari bg þankafyllri tungu hafi þekkt eða liaft á valdi sinu. En hvað um það. Það sóm- ir illa okkur íslendingum, fei-mir í Kuapmannahöln um hýra máli, mjúka og dýra, að kynna Eskimóana, þessa næstu nágranna vora, með yfirborðsl. þekkingarleysis- gaspri og röngum og villandi kenningum um þá meðal þjóðar okkar, og flytja myndir af máli þeirra brenglaðar og rangt útlagðar. Eg spurði einu sinn fær- eyska kunningja mina, sem höfðu stundað fiskveið- ar við Grænland, um ýmis- legt þaðan, sem þeir hefðu getað kynnzt hjá Eskimóun- um, en sem kunnugt er var sht takmarkað vegna banns Dana. Meðal annars spurði eg hvernig þeim félli grænlenzk- an i geð. „Æj, tað likar mær nú ikki væl," sagði einn þeirra, „tað er ljómurin. Hann er likast sum i eiderkollunni." Jæja hugsaði eg, það er skrítið; honum er liklega ekki vfel við æðarkolluna. En svo varð eg fyrir því happi að geta hlustað á jólakveðjur Dana til Grænlcndinga i vet- ur, sem endurvarpað var úr Reykjavik, og heyrði þá mál Eskimóanna í fyrsta sinn. Og eg minnlist orða Færeyings- ins. Þetta var ekki svo vit- laus samlíking. Þessi mjúki þýði hljómur, næstum syngj- andi eins og í frönsku, en ekki eins liarður. Sérstaklega var þetta samræmi áberandi lijá þeim, sem túlkaði ræður dönsku valdsmannanna. Hygg eg sá hafí verið inn- fæddur GrænlciKhngur. Því hjá ýmsum hinna var auð- heyrður dönskuhreimur, og hljómaði málið þá miklu ver. En það var hljómurinn. Hann minnti mig á orð Fær- eyingsins, og þýðlegar mynd- ir komu fram í hugann, myndir gróanda og vors með Iíf og fjör og vinhlý vængja- tök hinna bústnu og ótor- tryggnu læða með friðsæla móðurgleðina í augunum, sem endurspeglar ást þeirra og traust á bjargvegi um- hverfisins. Og mér datt í hug kvæði Stefáns G.: „Þótt þú langförull legðir ....", að þennan friðþýða hljóm áttu bðrn „landverg og skers". Ragnar V. Sturluson. og Cigareffu- kveikjarar sjálfvirkir (Automatiskir). Glóðar (Lek tr o-Lite). Cigarettu- kveikjarar allao um pessi eini. tua pvi ......-,......-..... i--'— ° * I nður er þessi klausa, cr eg ^kJippt, gæti verið svart eða , csperantos cða latnu 3k upp úr „Samvinnunni" Jarpt. Utlitið eins islenzkt ogsem ákvcðnar ending Lf.KIR°UTr. Verð kveikjaranna er frá kr. 7.90—104.50. Vökvi (Fluid). Tinnusteinar (Flints). VerzL Brisfol, Rankastræti. una. Þarna fæ eg skýringuna: þeim eina loflega tilgangi, að (Rókin er um Eskimóa. En latimi, þar ar og hægt er að hugsa sér á fjöl-'alltaf þær sömu mynda tölu, mörgum Islendingum, ef föll og sagnhætti, hvcrt með þeir væru komnir i loð- sinni ákveðnu merkingu. Að skinusföt. bægt sé að hengja hvert orð- Nú jæja, skyldu þelta vera ið aftan i annað, i það óend- söguhetjurnar? Og hvers 1 anlega, er fleipur manna, ^vegna er þá ekki nafnið í fleirtölu? Og á hvaða máli er það? Jú, svo les eg auglýsing- sem vita ekki hvað þeir eru að tala um. Einnig það er háð ákveðnum reglum. Sameiginlegt, með latinu á tungan það að hana vantar bæði ákveðinn og óákveðinn Dívanteppi Mjög vönduð dívanteppi í rauðum, grænum og brúnum ht tekm fram í dag. VERZLUN GUDSTEINS EYJÓLFSSONAR Laugaveg 34, sími 4301. tlMGLING vantar til að bera blaðið til kaupenda um GUNNARSBRAUT TaliS strax viS afgreiðslu blaSsins. Sími 1660. DAGBLAJDIB VÍSiR

x

Vísir

Beinir tenglar

Ef þú vilt tengja á þennan titil, vinsamlegast notaðu þessa tengla:

Tengja á þennan titil: Vísir
https://timarit.is/publication/54

Tengja á þetta tölublað:

Tengja á þessa síðu:

Tengja á þessa grein:

Vinsamlegast ekki tengja beint á myndir eða PDF skjöl á Tímarit.is þar sem slíkar slóðir geta breyst án fyrirvara. Notið slóðirnar hér fyrir ofan til að tengja á vefinn.