Vísir - 23.11.1946, Blaðsíða 4

Vísir - 23.11.1946, Blaðsíða 4
VlSIR Laugardaginn 23. nóvcmbGr 1ÍM6 í*5 .1 ' "DAGBLAÐ "Ctgefandi: BLAÐAUTGAFAN VISIR H/P Ritstjórár: Kfistján Guðlaugsson, Herstéinn Pálssoh. Skrifstofa: Félagsprentsmiðjunni. Afgreiðsla: Hverfisgötu 12. Símar 1660 (fimm línur). Lausasala 50 aurar. Félagsprentsmiðjan h.f. Bara þetta i- "¦Jommúnistar birta þessa dagána samþykktir þær, sem ** flokksstjórnin gerði hér á dögunum, og ckki verður annað sagt, en að þær séu sæmilega aðgengilegar. Hinum flokkunum er einfaldlegá boðið upp" á að eiga sinn þátt 'í að koma á allsherjarþjóðnýtingtt og ríkisrekstri hér á landi. Till'Öguf nar eru nokkrir metrar að lengd, eins og sagt var. I upphafi er fjallað um utanríkismálin og er þá fyrst greint, að staðið skuli gegn öllum í'rekari ágangi á yi'ir- ráðarétt Islendinga yfir lándi sinu. Þetía lætur bærilega í eyrum, einktim ef' yfi'rlýsingu þessá ber að skilja svo, að í henni felist fyrirheit ai' hálfu kommúnista um að iáta af öllum áróðri og ágangi vegna erlendra hagsmuna 'hér á landi. Þó virðist svo, sem kommarnir séu ekki al- veg af baki dottnir. Þannig vilja þeir náið samstarf flokka í milli í samstarfi við hinar sameinuðti þjóðir, eii þar skal neitunarvaldinu beitt á rússneska vísu, þannig að komm- únisfaflokkurinn einn getur staðið gegn vilja allra flokka i alþjóða samskiptum. Þá hugsa kommúnistar sér að afla viðurkenningar stór- þjóðanna á 10 mílria landhelgi. Væri þá ekki amalegt, eí' 'suraar stórþjóðirnar yrðu viðbragðssneggri en þær reynd- ust, er lýðveldið var í lög leitt 'hcr á árnum og engir sátu hljóðari en kömmúnistar. Þá vilja þeir jafnframt meina öllum öðrum þjóðum aflaföng á landgrunninu, sem nær töluvert langt í haf út og þykir gullkista, svo að segja hvar, sem vörpu er rennt. Aflann vilja komittúiristar selja lil þcirra þjóða, sem „tryggt geta oss örugga framtiðarmarkaði án hættu á við- skiptakreppum og markaðshruni". MénO eru ekki alveg vissir um, hvar þau lönd er að finna, en sumir scgja að bað muni helzt vera'í aldingarðinum Edcn, sem Þjóðvilj- inn sagði að rússneskir fjallgöngugarpar 'og visindamenn hefðu fundið' inni í miðri Asíu á stríðsárunum, cða ein- 'hvers s'taðar þar í nágrcnninu. Þar cr 'engán i'isk að fá, — bara fíkjur og manna, en það hlýlnr að vera einhæf og kostalítil í'æða, — sennilcga á við þá, sem gazellu- drengurinn fékk, en myndi ckki hafa gctað dafnað af á. íullorðinsártmum. Þá er komið að nýsköpuninni sjálfri. Þar vilja komm- únistar fá heildarstjörn i cigin hendur, cn til þess að hrinda henni í framkvæmd, þurfa þeir ckki að fá umráð annars cn seðlabankans og annarra banka, stofna innkaupstofn- un ríkisis, sem 'annast allan innflutning til landsins, láta rikið hafa atvinnureksturinn með höndum, ráða yfir sjáv- ítrúlveg og landbúnaði, raforku og stóriðju, cn svo á hyggingarstofnun ríkisins að byggja yfir alla þá, sem þess Jwfnast. Ekki verður annað-sagt cn að kommúnistar séu xaungóðir menn. Fyrir að láta allt aí' hcndi ciga menn að fá þak yfir höi'uðið. Bravo, — brayó. Grafreftur Jónasar Guðlaugssonar. Ijegréttindi voiru keypt tii 40 ára - áriö 1916. Útboð. [ýlega var þess gctið, á bæjarstjórnarfundi, að Reykja- víkurbær, eða nefnd cin fyrir hönd bæjarins, hefði ofnt til eins konar útboðs á tryggingum skipa þeirra, sem Keykjavíkurbæ er ætlað að eignast. Nokkrum íryggingar- íélögum var gefinn kostur á að senda slik tilboð, cn þcss jafnframt getið, að fulltrúar frá þeim i'engju ckki að vcra viðstaddir, er tilboðin væru opnuð. Hér er um einkennilegar .og tortryggilegar aðfarir að ræða. Sýnist ehgin ástæða til slíkrar leyndar, enria ekki verjanlcgt, að efna til útboðs á slíkan hátt. Hvað myndu verktakar segja almennl, ef þeim væri ætlað að lcggja á sig verulcga vinnu vegna tilboða, en svo fengju þeir ekki að vcra viðstaddir, cr tilboðin væru opnuð og ættu rið gcrast heyrinkunn? Reykjavikurbær á allra aðila sízt að gcfa slíkt fordæmi, og er það ekki bæjarfélaginu vansa- laust, að svo klaufalega skyldi til takast að þessu sinni. Til þess eru vítin að varast þau, og vonandi hendir þetta hvorki Reykjavíkurbæ né aðra opinbcra aðila aflur. Jónas Guðlaugssoh and- aðist á Skagen í aprílmánúði 1916. Hafði hann áður dval- ið á heilsuhæli í Noregi, en var á leið til Kaupmanna- hafnar í þeim erindum að búa nýja skáldsögu undir pren%un. Kona hans hafði farið riieð soh þeirra hjóna til Berlínar og dvöldu bau þar hjá ættingjum sínum, en ætlunin var að þau hjónin hittust í Kaupmannahöfn. Um þetta leyti skrif'aði 'hann föður mínum síðasta bréfið og kvaðst vera við batnandi heilsu og gerði sér góðar vonir um framtíðina. Með sama pósti barst bréf um að hann væri lálinn. Mun hann háfa ofrcynt sig við að undirbúa flutninginn til' Kaujjmannaliafnar, sem* hann vann a'ð daginn áður en hann dó. Um morguninn andaðist hann aí' magablæð- ingu, að því cr læknar votl- uðu. Ekkja hans Marietje, <sem er hollcnzk-þýzk og Guðrún systir hans, sem .þá var stodd í Kaupmanna- , höí'n brugðu þcgar við og béldu til Skagcn, cn ckkjan ákvað að hann skyldi jarðað- ur J)ar. Jaí'nl'ramt kcypti hún legstað fyrir sig við hlið manns síns, og grciddi fyrir lcgstaðnia til 40 ára, að þ\í cr hún fullyrðir og svo Iiel'ir okkur, l'jölskyldunni Iiér hcima, alltaí' vcrið sagt. Var þetta cðlilcg ráðstöí'un, með' því að ekkjan var þá tæplega þrítug, og vildi hún tryggja sér grafrcitinn, þýddi lítið að kaupa rcttinn til luttugu ára. Lcggjaldið er hiiisvegár nokkrar krónur fyrir líma- bilið. Er Jónás andaðist var fað- ir minn tekinn að missa sjón, cnda varð hann alblindur upp úr því. Voru þá cngin tök á að annast um lcgstað- inn svo scm skyldi. Arið 1929 fór eg til Danmerkur og gckk eg þá úr skugga um að vinír Jónasar, islcnzkir og danskir, höí'ðu rcist honum i'agran en lállausan minnisvarða, búið um Ieiði liaflS; að öðru leyti og gróðursett þar tré og blóm'í Er árin liðu var talið að leiðið væri eitthvert feg- r.rsta í krkjugarðinum, cn á hverju ári vitjuðu vinir hans þess og hlúðu að því, eftir því, sem ástæða var til hverju sinni. Mér cru ókunn nöfn fleslra þeirra, scm hcr lögðu hönd að verki,vil þó að- eins geta tveggja manna, sem sérstaklega Ininntust Jónas- ar, en það eru Harry Söi- bcrg, nú formaður danska rithöfundafélagsins, — og Valdimar Erlendssóh læknir, cn ]ieir eru ncfndir hvori scm fplltrúi ])jóðar sinnar og þeirra einstaklinga, sem virtu minningu skáldsins. Fjölskyldan hér heimafyr- ir fékk ávallt annað veifið fregnir af Iegstaðnum og umhirðu hans, enda komu til Skagen allmargir Islend- ingar, á árunum fyrir stríð- ið, sem sóttu gföfina heim. A styrjaldarárunum var Dan- mörk jafn einangruð og Is- land, enda bárust engar telj- andi fréttir milli landanna, ef þær eru frátaldar, sem hentuðu til styrjaldaráróð- urs. Er styrjöldinni linnti lék mér hugur á að vita In-að legstaðnum liði, og er máglir minn, Björn Br. BjörnsSön lannlæknir, átti leið m. a. tíl Danmerkur á síðasta sumri, og dvaldi í Hjöring, scm er skammt i'rá Skagen, nefndi eg við hann, að hann gi-cnnslaðisí l'yrir um lcg- staðinn, ætti hann þcss kost. Björn scndi mér grcin, scm birzt hafði í Vendsyssel- tidcndc hinn 24. júní s.l., þar scm svo cr frá skýrt, að lciðið haí'i verið afmáð, — tréð sagað í sundur og stein- inum varpað á burt og lciðið brotið niður að öðru lcyti. Hafði duí'ti sænsks tciknara, Otto Neumans, verið komið ])ar fyrir. Greinin var rituð af Harry Söiberg. Hann hal'ði þá rcynt að fá bætt úr mistökum þessum, snúið scr til allra aðila á Skagen, sem hér átlu blut að máli, en án áranguis. Er séð varð að hann fékk hér engu um þok- að, snéri hann scr til ofan- grcinds blaðs, ef vera mætli að dómur almenningsálits- ins yrði nógu þungur til að knýja fram leiðrcttingu. Er mcr barst þessi grein í hendur, kom efni hennar mcr algjörlega á óvart. I úpphafi hafði okkur verið tjáð að legstaðurinn væri lcigður til 40 ára, og ekkja Jónasar og sonur höfðu stað- fcst það, er þau dvöldu hér á landi sumarið 1932. Sturla. soniir Jónasár, sem cr doktor í listasögu, starfaði á Frede- riksberg-Museum allt fram til ársins 1942, er hann rcðsl til konunglega lislasafnsins í Haag, cn allt fram til þess dags heí'ði sóknarneí'nd cða kirkjugarðsvörðurinn á Skagen getað sjriuið sér til hans, — með milligöngu sendiráðsins, — ef leiði Jónasar hefði verið í van- hirðu, cða á skort að leg- gjaldið væri greitt. Ekkja Jónasar settist að i Berlin eftir fráfall hans. Bjó hún þar á styrjaldarárun- uiví og missti allt sitt í loft- ár^siimj — oftar en einu sinni. Með aðstoð Rauða- kross Islands og mcð beinni fyrirgrciðslu alíieriska lícr- liðsins' í Þýzkalaridi, köínst húri til Kaupmannaháfnar tlffl' rihtt sumar 1945; blá- snauð og aðfram komin af hungri. Fjölskyldan hér heiiria sendi henni þá fé eí'tir þörfttm, cnda hafði sendiráð- ið fcngið fyrirmæli utanríkis- ráðuneytisins um, að grciða l'yrir herini á allan hátt, og ckki stóð á aðgerðum þess. Grciddi það fyrir ekkjunni á allan vcg og iheð sérstakri vinscmd. Hefði ekkjan eða scndiráðið haf t hugmynd um, að ckki væri allt með felldu varðandi legstaðinn, hcfði tafarlaust vcrið úr því bætt, scm á sköfti, af báðíiiri þcssum aðilum, — og ekkj- una skortí á engan hátt fé til slíkrá ráðstafana. lifri'ri 28. ágúst barst mér bréf'Björns Br. Björnssonar, ásárilt grein Harry Söiberg. Sírái daginn cftir skrifaði cg ii'lanríkisráðuneytinu og bað um að'stoð þess við að fá framgengt- öðru af tvennu: „að leíðið* yrði gert upp- að nýju og sett í sama horf og það áðuf var, eftir því, sem við' verðuf komið, eða hins- vegar að lík Jónasar heitins verði flutt hingað til lands og jarðsett hér."Ábyrgðist eg jafnframt gaghvart ráðu- neytinu allan kostnað, sem af þcssu kynni að leiða. Skrii'aði eg um leið sendi- ráðinu í Kaupmannahöfn mjög i sama anda, en bréf niitt til utánríkisráðuncvlis- ins gckk þangað að sjálf- sögðu cinnig i-ctta boðlcið, mcð tilmælum um fyrir- greiðslu cftir föngum. Sendi- ráðið tók nú upp málið, eri jafnframt leilaði Harry Söi- bcrg aðstoðar þess, og hal'a þcssir aðilar báðir lagt sig mjög fram til að fá leiðrctt- ingu. Hefir sendiráðið snúið sér til „kirkjumálaráðuneyt- isins meðeindregnaóskum að leiðið vcrði gert upp að nýju, og var því við bætt, að far- ið yrði í'ram á beimflutning líksins, ef ekki fengist við- unandi svar," svo að tilfærð séu orð sendii'áðsins sjáll's. I einti bréí'a sinna lil danskra stjórnarvalda segir sendiráðið, og tek eg mcr Bcssaleyfi .til að birta kai'l- ann orðrétt, en þó i þýðingu:. „Þar eð hinn framliðni hcíir gctið sér góðan oi'stír, sem skáld og maður cins í Dan- mörku og á íslandi, - - Ieggj- uni við ríka áhcrzlu á að lciðið verði byggt upp. Sendi- ráðið fær jafhán, er endur- nýja þarf legstað íslénzkra borgara í *Danmörku, með því að iegiiminn er liðinn, fyrirspurnir frá hlutaðeig- andi kirkjugarðsstjórn, er þær geta ekki snúið sér beint til fjölskyldunnar, varðandí endurnýjun, eh í máli því, Frar?h. á 7. síðu. ¦

x

Vísir

Beinir tenglar

Ef þú vilt tengja á þennan titil, vinsamlegast notaðu þessa tengla:

Tengja á þennan titil: Vísir
https://timarit.is/publication/54

Tengja á þetta tölublað:

Tengja á þessa síðu:

Tengja á þessa grein:

Vinsamlegast ekki tengja beint á myndir eða PDF skjöl á Tímarit.is þar sem slíkar slóðir geta breyst án fyrirvara. Notið slóðirnar hér fyrir ofan til að tengja á vefinn.