Vísir - 30.10.1953, Blaðsíða 5

Vísir - 30.10.1953, Blaðsíða 5
Föstudaginn 30. október 1953 vism Aldur og atvimia. Vaxandilaniglíf i skapar ný viðfangsefni í þjóðfélögunifon. | ... Á riorræna sálfrseðingaípinginu í Helsingfors flutti Anitra Karsten, sem er dósent'í sálfræði viS Helsingforsháskóla eriridi nírii athuganir þær, sem hún hafði gert á gömlii fólki óg við-' hérfi þess iil Íífsins. Greiri sú, ér'-hér Mrtist er að mestu leyti byggð á erindi frúarinnaf. Hvenær: er fólk gamalt? Þeirri sþurningu er alls ekki auðsvarað þar eð eitt menn- ingarþjóðfélag" telur ; þann mann gamlan, sem annað telur á bezta aldii. Auk þess hlýtur aldur álltáf að verða afstætt hugtak, jafnvel í sama þjóðfé- laginu. Þriggja ára barni finnst t. .d. 15 ára unglingur gamall, og 15 ára urigiingi finnst þrí- tugu'r maður mjog við aldur. Héttást muri "því vera að skil- greina aldur þanriig, að mað- urinn sé gamall þegar hann uppfyllir ekki lengur fyfir-ald- urssakir þær kröfur, sefri þjóð- félagið gerir til hans. í flestum menningarþjóðfé- lögum er það ákveðið í lögum, að menn skuli vera gamiirá aldrinum 65—70 ára. Á þeim aldri er opinberum starfs- mönnum vísað á brott frá starfi og þeim gert að lifa á eftir- launum, á sama tíma fá þeir, sem þess eru taldir verðugir, ellistyrkinn sinn. Þessi tak- mörk voru lengi vel eðlileg og I sjálfsögð. Eftirlaunaaldurinn var í samræmi við það aldurs- ' stig þegar flestum hentaði að hverfa frá skyldum starfsdags- ! ins og taka sér hvíld. Síðustu árin hefur viðhorfið breytzt og verður nú ekki lengur hjá því komizt að viðurkenna, að fólk það sem þjóðfélagið kallar gamalmenni er að verða mikið vandamál. , ¦.• ,4 Þrír vinnandi móti hverju gamalmenni. Árið 1870 voru 16 vinnu- færir menn í Finnlandi á hvern mamr, sem kominn var yfir 65 ára aldur, nú eru aðeins 6—7 vinnufærir á hvert gamal- menni. f Svíþjóð er tala gam- almenna enn hærri en í Finn- landi og er gert ráð fyrir að árið 1980 verði aðeins þrír vinnufærir menn á hvert gam- almenni. Þessar tölur sýna að fólk verður mun eldra nú en áður og valda því vafalaust betri lífskjör og aukin þekking iæknastéttarinnar. Það liggur í augum uppi, að gamla fólkið hlýtur að leggja þjóðfélaginu miklar byrðar á herðar þegar tala þess er orðin eins há og raun ber vitni. Óeðlilega mikill hluti þjóðarteknanna fer þá í 'éftirlaun og ellistyrki. Við skulum nú athuga hvort " ekki sé unnt að ráða bot á þessu ástandi þannig, að allir megi vel við una. Þess er þá fyrst að geta, að fjöldi fólks sem'náð hefur 6.5—70 ára aldri er enn í fullu f jöri og því engin ástæða til þess að setja það á eftirlaun. Til þess að gera slíku fólki kleift að halda áfrarri störfum þarf að breyta löggjöfinni þannig, að eftirlaunatakmörkin verði ekki einvbrðungu miðuð við ákveðið aldursstig, heldur verft' einnig tekið tillit til starf shæf ni máriha.' Þar eð' folkí hættir mjög 'við að benda á allí sem er neikvætt í sambandi við aldur er nauðsynlegt að gera nákvæmar rannsóknir á þyí hvaða vinnukröfur sé eðlilegt og sanngjarnt aðgerá'til' þeirra, sem teknir eru að eldast. Við lýsum oft aldurseinkennum þannig, að gamalt fólk sé seint að átta sig á hlutunum, geti ekki aðlagað sig neinu nýju og þurfi meiri hvíld en þeir, sem yngri eru. . ._¦¦... Gamalt' fólk getur líka lært. Hvað . fyrst talda atriðinu viðvíkur, er oft gert of mikið úr því að gamalt fólk sé seint að átta sig á því er það þarf að taka afstöðu til. Nýjustu rann- sóknir, sem gerðar hafa verið á námshæfni sanna, að gamla fólkið getur vel lært ef það vill. Hinsvegar er ekki því að neita, að mörgum finnst þægi- legt að vera gamall, þeir nota aldurinn, sem einskonar skjöld til varnar gegn allsk. ágengni þeirra sem yngri eru, og vísa ýmsum kröfum á bug með þeirri einu röksemd, að þéir séu gamlif. Þetta viðhorf er í raun og veru skapað af þjóðfé- laginu, sem ákveður að opinber starfsmaður skuli vera gamall, þegar hann hefir náð ákveðn- um áraaldri, hvernig sem heilsa hans og starfsorka er. Það er rétt, að gamalt fólk á erfiðara með að aðlaga sig nýj- um aðstæðum en unga fólkið, en hinsvegar er mjög vafasamt hvort íhaldssemi í háttum er bundin við 65—70 ára aldur. Staða æskunnar í þjóðfélaginu er að öllum jafnaði þannig, að hún á hægt-með að breyta til og verður líka að gera það til þess að öðlast lífsreynslu. Ungling sakar ekki þótt hann reyni mismunandi störf og taki sig upp , úr einu byggðarlagi eftir annað með stuttu milli- bili. Þetta er hinsvegar illmögu- legt .fyrir mann, sem þegar hefur valið sér ákveðið ævi- starf og ef til vill stofnað heim- ili. Heihiilisstofnun gerir flesta menn íhaldsamari, enda er sú íhaldssemi nauðsynleg ef heim- ilisgrundvöllur á að vera ör- uggur. Við getum því með sanni sagt, að nokkur íháldsemi sé eðlilegt þróunarmerki hvers einasta manns og faf* íhaldsem- ín ekki út í öfgar verður gam]a fólkinu ekki lögð hún til lasts. SmáBivíIdir og slys í verksmiðjum. Hvað hvíldarþörf gamla fólksins snertir er enginn efi á því að gamall maður þarfnast meifi hvíldar en ungur. Hins- vegar er enn ekki rannsakað til hlítar hvernig réttast sé að hvíla sig. Margt bendir til þess, að hægt mundi vera að auka vinnuafköst og vinnugleði til mikilla muna með því að gera fólki kleift að taka sér ' gem þægíiegastar'' ..smáhvíldir. tí vihnútimárium. . . , Vilji .„menri k..ger'a. sér."'ijóst hvernigréttsé að meta gamla. fólkið á vinnurnárkaði,' iriega þeir ekki líta á neikvæðu ialið- arnar einar og þégar, nánar. er að gáð kemur í. ljós að. margt gott er um gamla' vinnukraft- inn að segja. Við raniisóknir á slysni í verksmiðjum hefur komið í Ijós að fólkum tvítugt veldur flestum slysum. Slysnin minnkar með aldrinum í sum- um greinum allt Ml sextugs óg \ breytist lítið úr því.unz hrein I elliglöp koma til greina. Rann- sóknir, sem gerðar •hafa verið á slysni bílstjpra sýna að;; bíl- stiórimi er öruggastur þegar hann er 48 árá gamall,. eri mjög ungir menn hæpnaíi í því starfi. Ástæðurnar til . þes's að ungt fólk veldur fleiri slysum en fullorðið eru margar, m. a. má benda á'að ungur maður, sem hefir ei fyrir. öðrum að sjá en sjálfum sér, er ekki.eins feim- inn yið að ,tefla á tvær hættur og hinn, sem hefur fyrir konu og börnum að sjá. Þá sinnir æskan meira skemmtanalífi en þeir, sem eldri eru pg eyðir stundum miklum hluta nætur í sitthvað sem skemmtunum fylgir, getur svefnskortur hæg- lega valdið starfstruflunum og einnig geta minningar nætur- innar truflað starfið á daginn. Vinnuöflun og rosknar konur. Flestir munu kannast við að fátt fólk er eins trútt í starfi og gamlar konur. Trúmennska þeirra er m. a. talin stafa af því að þær óttast uppsögn og vifja því sýna sérstaka árvekni í starfi til þess að missa ekki góða atvinnu. Þá láta rosknar konur síður glepjast af alls- konar freistingum en þær sem yngri eru, gerir þetta þær stöð- ugri í starfsrásinni. Reynslan hefur sýnt að eng- ir eiga éins erfitt með að út- vega sér vinnu og rosknar kon- ur. Mun þetta að miklu ieyti vera hégómagirni karlmanna að kenna. Það er t. d. alkunna, að flestir framkvæmdarstjórar vilja aðeins spengilegar og fríðar stúlkur sem einiiaritara og gleymist oft að athuga starfs- hæfni ef útlitið er þeim að skapi. I Kaupmannahöfn varð þessi hégómagirni þess vald- andi fyrir nokkrum árum að konur, sem komnar voru nærri og yeiti þeim meiri möguleika tii * að taka virkan þátt í því sem gera skal. Ólafur Gunnarsson. fertuguáttu erfitt með.að fá vinnu á skrifstofum þótt starfs^ orka þeirra: væri vitanlega í bezta lagi. í öllum löndum er' f jöldi roskinna kvennsL, er bó-, staflega er ýtt út af viimu- markaðinum löngu áður en á- stæða er til. Hvaða verðmæta- tap fylgir ónotuðu vinnuafli sýna eftirfarandi tölur, sem teknár eru úr amerískum skýrslum. Vinna sem unnin er af fólki í Bandaríkjunum, sem komið er yfir 65 ára aldur er árlega talin vera 10—12 mill- jarða dollara virði. Hálf önnur milljón manna er talin vera sett of snemma á eftirlaun, en það þýðir fjögurra og hálfs milljarðs tap á ári. Þegar að- stoð við vinnufatlað fólk hófst fyrir alvöru að síðustu heims- styrjöld lokinni, kom í ljós að fjöldi verkfærra manna gerði ekki neitt. Árið 1947 voru 44.000 manns í Bandaríkjunum látnir hefja störf á ný eftir að hæfnisprófun hafði sýnt hvað þeir voru færir um að gera. Tekjuskatturirm, sem þetta fólk gi-eiddi næsta ár nam 70.000 dollurum, en ríkið fékk 10 dollara fyrir hvern einn, .sem eytt hafði verið fólkinu til að- stoðar. Síðustu áratugir hafa á ýms- an hátt breytt aðstöðu gamla fólksins. Áður fyrr voru gam- almennin órofa hluti heimihs- heildarinnar og svo er enn víða til sveita. Borgarmenningin, sem oftast gerir kröfur til að heimilisfaðir og stundum eirin- ig húsmóðir vinni után heim- ilisihs gerir veru gamla f ólksins á ókleift að veita þeim hæfilegan verustað þar sökum þrengsla. áeætur organleikari og Sig- Heimili borganna eru því að urður allt of s3aldan tu sm öllum jafnaði tveggja kynslóða heyra. heimili í stað þriggja kynslóSa I Tónleikarmr voru, þrátt fyrir áður. Vistleg elliheimili bæta smávægileg og afsakanleg mis- gamla fólkinu upp að mikiu , tök, til mikils sóma fynr stjórn- leyti, að því hefír verið byggt andann og þátttakendur, og attu út úf nýtízku heimilum, eniskilið miklu meiri aðsókrl- Er óskandi, að- kirkjutónlistarfe- laginu auðnist að halda margar slíkar söngskemmtanir. B. G. Música sacra. Kirkjutónlistarfélágið Musiea sacra efndi til anriara tónleika sínpajá þessum yetri í Frikirkj- unni á mánudagskvöld. Var að- gangur sem fyrr ókeypis og tónleikunum jafnframt útvarp- að. Páll Halldórsson, ¦ organ- leikari Hallgrímskirkju, stjórn- aði tónleikunum, en fram komu kdr Hallgrímskirkjunnar og" einsöngvarar, lítil kammer- hljómsveit (forfiðlari Þórarinn Guðmundsson) og organleik- ararnir Sigurður ísólfsson og Páll Kr. Pálsson. Söngkóriim er hljómfalleguf og vel þjálfaður eins.og fram kom á kirkjutónlistarmótinu. þar sem haim söng fyrst opin- berlega utan guðsþjónustu- halds. Einnig eru einsöngváf- arnir- ágætir, ekki sízt frú Mar- 'grét. Eggertsdóttir, sem hefur ljómandi fagra og hrjómmikla altrödd. Viðfangsefni kórsins voru sálmur eftir Pétur Guð- johnsen, tveir Davíðssálmar eftir Wennei-berg og tvær kant- ötur eftir Buxtehude, en auk þess lék Sigurður fsólfsson tvo sálmaforleiki eftir Bach. Var einkar fróðlegt að heyra prýði- legan leik hans og rifja upp aftur gömul kynni við hið garrfla, góða Fríkirkju'orgel (sém nú er gengið í endurnýjun lífdagarina), enda heyrist allt hehnilinu óþaria og jafnvel'. o£ s3aldau leikið a ^að a ulÍóm- 'leikum, og raunar lætur jafn- gamla fólkinu er lífsnauðsyn að hafa einhvern stað sem er þess með öllum lögum og rétti. Hins vegar verður seint metið það tap sem börnin líða vegna þess að þau fara á mis við um- hyggju og umburðarlyndi afa og ömmu. Rannsóknir þær, sem gerðai hafa verið á kjörum gamla fólksins og viðhorfi þess til lifsins sýna svo greinilega að ekki verður um villst, að nauð- synlegt er að þjóðfélögin end- urskoði afstöðu sína til þeirra sem náð hafa 65—70 ára aldri Eins og lesendur muna birti Vísir fyrir nokkru mynd af lýsingu af þýzka alþýðubílnum. Hér kemur svo mynd af nýjustu útgáfu af sendiferðabíl frá Volkswagen-verksmiðjunum. Hann er knú- inn 25 hestafla, 4 strokka loftkældri vél, sem er mjög sparneytin, cyðir um 8,5 ltr. af benzíni á hverja 100 km. vickvenjulégár aðstæður. Rúmtak þessara bíla er 4.8 m.:! Það er athyglisveft, að víða á Norðurlöndum, m.a. í Kaupmannahöfn, eru bílar af þessari gerð, með nauðsynlegum breytingum, notaðir sem leigubílar. Einkáuinböð fyirir VolksXvagenwerk héf á landí hefur " Héildvé'rzluniri Heklá h.f.

x

Vísir

Beinir tenglar

Ef þú vilt tengja á þennan titil, vinsamlegast notaðu þessa tengla:

Tengja á þennan titil: Vísir
https://timarit.is/publication/54

Tengja á þetta tölublað:

Tengja á þessa síðu:

Tengja á þessa grein:

Vinsamlegast ekki tengja beint á myndir eða PDF skjöl á Tímarit.is þar sem slíkar slóðir geta breyst án fyrirvara. Notið slóðirnar hér fyrir ofan til að tengja á vefinn.