Vísir - 30.09.1955, Blaðsíða 4

Vísir - 30.09.1955, Blaðsíða 4
a VlSIR Föstudaginn 30. sepiember 1955 Viðtal við Þóruiirai Gestsdéttur: „í jarðskjálf tunum '96 f lý&um við út á tún, og þá hruncfi næstum stórgrýti af heyjunum ofan á okkur". Fyrir aldamót var vertíðarkaup Þór- unnar, er þjónaði 50 sjómönnum í Þorlákshöfn, 12 krónur. Það er kominn 24. september, þrjár vikur síðan ég talaði við Þórunni Gestsdóttur um veðrið og Meðallandið og fleira. Þá. var útlitið enn svart: Ekki nema 27 kaplar komnir í hlöðtma hennar og ndnnkandi líkur fyrir því að Maldið fengi að lifa. „ En síðan hafa gerzt mikil og góð tíðindi: Sólin hefur skinið 'pg septemberloftið ilmað sæt- lega rriargan dag. Enda er svo komið, að Tóta á 50 hesta full- þurrkáða í hlöðu, lagðprúðar diíkær hennar af þingeyskum aðalsættum komnar af f jalli og folaldið horfir áhyggjulaust frám á langa og glaða lífdaga. i Engan skal því undra, þótt vel liggi á okkúr í dag. Eg er áð vís'u rúmliggjandi sem stendur, en 'því' meiri ástaéða ér fyrir mína gömlu vinkonu að koma í héimsokn, og það er hellt upp á könnuna og þráðurinn, sem fyrr var frá horfið, er tekinn upþ: ; „Hvériær' fluttirðu úr Skafta- f elissýslunni, Tótá?" „iÞað var 1882. Þá fór eg með ömmu minni, Þorunrri Jónsdótt- ur, f rá "Króki og "flutti með hehni áð Váldastöðum, sem heý'rði undir jörðirta Kaldaðar- nes í Flóá. Olgeir sonur hennar Þorsteinsson var þá kvæntur Steinunni Einarsdóttur, um- boðsmanrís 'í KaMaðarnesi, háfði reist bú á þeirri jörð. og kvígu, sex ær og sex hross. En þessu fjölgaði nokkuð, 'því eftir átta ára búskap þarna áttum við þrjár kýr, 'þrjátíu kindur og sex hross:" „Fluttuð.þiðþá'frá Móakotí?" „Já. Við urðum að neyðast til að standa upp'fyrir sýslumann-. inum í Kaldaðamesi, sem nú lagði undir sig okkar ábýlis- jörð. En -hann bauð okkur öll- um að koma til sín og við þág- um það. Svo dó amma, þegar við vorum búin áð vera rúmt ár hjá sýslumanninum." „Geturðu sagt mér frá ein- hvérju minnisstæðu atviki, *þeg- ar þú varst krakki í Móaköti?" „Biðum nú við. Jú, eg skal segja þér frá því, þegar Guð- mundur Thorgrímsseh verzl- unarstjóri Eyrarbakkahondlun- ar bjargaði lífi mínu. Þetta var á vetíðinni, og þegár róið var, sendi amma mig iðulega með hest nlður á Bakka til þess að reiða upp fisk fyrir sjómenn- ina' — og fekk ýsur í kaup. Stundum kom eg heim með 12 yænar ýsur að loknu dagsverki. Þá var. eg kát. Þá var í hás- mennsku hjá Ömmu. roskin kona, sem Guðrún hét og var kölluð Guðrún sífulla, vegna þess hve drykkfelld hún var. Gunna vildi meira brennivín.'" Einu sinni sem oftar fór eg með Gurmu niður á Bakka til fiskflutninga fyrir sjómenn. Meðaneg,flutti'Uþpfiskinn, var hún full að slóra hingað og þangað. Við áttum áð verða samferða heim. Svo var verkinu lokið. Eg var komin á bak hest- inum méð ýsurnar spyrtar fyrir aftan mig, en ekki kom Gunna. Klukkan sex kom hún. Hún tekur þá í tauminn á hestinum l<ítil byrjon, en fór vaxandi. En á Valdastöðum bjuggui'.i við ekki nema eitt ár, því vori'ð 1883 fluttu þau Olgeir út að Yogsósum í Selvogi, en þangað vildi amma ekki fara. Hún fjutti þá með mig ellefu áxa ^amla að Móakoti, sem líka heyrði undir Kaldaðarnesíð, og fór að búa þar méð syni sínum, J.óni mállausa. Hún hafði lítið wm sig, hafði skipt eignum sín- ¦inta að mestu upp á milli barna iinna, og eigihlega hafði það vjerið áform hennar að setjast að Ifjá Ölgeiri, þó minna ýrði -úr. Við höfðumfyrsta árið eiirxa fanga ásamt herráði hans og kölluðu þá fyrir herdómstól. -— Þetta er siður ^í ,þessum löndum-— og þaðátti að ^kjóta lí|cnn,í!dögun..vEg held að hann h^fi búizt við -því, þegar hann var tekinn, hvað gerast myndi. TI|ti nóttina var hann í fangelsí, o§ hanrí. :ög meðfangárnir, — >|sir voru víst"¦. iimm.. í .ailt. -^. eyddu.tímáhum við sþili.Þéir spiluðu poker. Þeir notuðu eld- spýtur fyrir spilapenmga. Hann sagði mér að aldrei fyrr áfæVinni hefði hann verið jafn oheppinn.. Hann fekk bókstaf- Jéga. ekki almennilegt spil á líBndina alla nóttina og bauð ^cki í oftar en eitíhvað 5 sinn- iím alla nóttina. öðar en hann ^öfði ¦keypt eldspýtustókk var M&im búinn að ..tapa Jionum. Þegar dagur rann og hermenn- iinir komu inn til þess aðsækja þá til aftökunnar hafði hahn tapað fleirieldspýtum en skyn- samur maður notar alla-ævi. Þeir voru leiddir út í fang- elsisgarðinn og raðað þar upp við -múr, hlið við hlið og af- tökuskytturnar stóðu andspæn- is þeim. Varð-þá hlé á fram- kvæmdum ;ög spurði þá vinúr okkar foringjann, sem stjórna átti aftökunni „hvers vegna i djöfulsins nafni hann léti sig bíða". Foringinn svaraði, að hers- höfðinginn, sem hefði yfirstjórn ríkishersins, óskaði að vera við- staddur aftökuna, en eftir hon- um væri beðið. ¦ -. , -,s; „Þá hefieg tíma til að reykja einn vindling í viðbót," sagði og teymir undir mér heim að Vesturbúðardyrunum. Þá er Guðmundur Thorgrímssen kom inn út á tröppurnar og er að læsa búðinni; assistentarnir standa hjá honum. Veðurútlit var ískyggilegt, stóð af með byl. Guðrún dregur nú tóma flösku upp úr pilsvasa sínum, veifar henni að piltunum og kallar: Látið mig fá á struntuna," strákar! Eátið mig fá á strunt- una, strákar! Ekki núna, Guðrún, svarar Thorgrímssen og er nokkuð dimmraddaður."— Ekki í kvöld, Guðrún. Guðrún lætur sem hún heyri ekki, en skekur flöskuna að píltunum og æpir sömu orðin: Látið mig f á á síshflrtar&.j1Árák? ar! Thorgrímssen endurtekur svar sitt méð þunga og 'bætir svo við: Hvert ætlar þú með þetta barn? 0, eg ætla með hana upp í .Kaldaðartieshverfi, . gegnir Gunna. Qg svo skall á ösktíbylur. ííei, ekki ferð þú þarigað í kvöld með barnið, Guðrún, seg- ir Thorgrímssen, og víkur sér að búðarmarmi sínum, Magn- úsi í Hólsbæ, og biður hann að geyma mig ásamt hestinum í ríótt. Móti þessu þýddi ekki að mæla, én Gunna gisti á Skúms- stö^ium. Seinna um kvöldið skall á öskubylur, sem gert hefði út af við okkur Gunnu báðar, ef við hefðum þá verið einar á ferð uppi á mýrum. Amma var auðvitað mjög hrædd um mig, en heimti mig úr helju snemma næsta dag, því eg dreif rhig af stað áður en búðir voru opnaðar, svo að Gunna skyldi ekki tefja mig og sjálfa sig á struntunni. "Mér þótti reglulega vænt um Thórgrímssen eftir þetta og sömuleiðis Magnús í Hólsbæ, sem eg gisti hjá." „Hvert fórátu frá Kaldaðar- nesi eftir að amma þín var daih?" „Aftur að Valdastöðum, vinur okkar. „Hann hefir alltaf verið óstundvís." Hann var ekki fyrr búinn að kveikja i vindlingnum en hers- höfðiriginn kom. — Það var annars San Ignacio, eg veit ekki hvert þér hafið nokkurn- tíma kynnzt honum. — Hann kpm inn í ifangelsisgarðinn og aðstoð^rforingi - hans með hon- um. Venjulegar ráðstafanir voru -gerðar og San Ignacíó spurði hina dauðadæmdu menn hvort . þeir hefðu einhverjar óskir fram að færa áðuren þeir væriteknir af lífi. Fjórir hristu höfuð sín neitandi, en vinur okkar tók til máls. „Mig. langar til að kveðja konuna mína." „Bueno," sagði hershöfðing- þangað 'sem eg var fyrsta árið mitt í Árnessýslu. Amma var búin að ráðstafa því svo áður en hún dó, að Jón mállausi son- ur hennar færi að Sandvík til Þorvarðs Guðmundssonar, en eg að Valdastöðum til Margrét- ar Ófeigsdóttur frá Fjalli. Með- an eg var hjá henni gengu .landskjálftarnir miklu 1896." Smalastrákurinn gleymdist. „Hvað geturðu sagt mér um þá?" „Eg veit ekki. Þeir eru búnir, að skrifa inn.þetta allt mörgum sinnum. Það hrundi mestallt hjá okkur eins og flestum öðr- um. Við stukkum út um kvöld- ið klukkan 11 og bjuggum um okkur í tjaldi úti á túm. Það -hafði verið mikíð norðanrok rétt áður, og búið aðbera ósköp af stórgrýti á tórfíð á heyjun- um.. í einni hræringunni vorum við nærri orðin undir þessu grjóti. Eg fór í ströngu banni húsmóður mirmar inn í bæinn ;að sækja .smalastrákinn, sem gleymdist -þar þegar við hin hlupum út; það var hann Árni hérna í Ákri, formaður. Eg vafði utan um hann rúmfötun- um og stökk út með hann í f&nginu, enhann vissi ekki sitt rjtikandi ráð og spurði í sífellu: Hvar er eg? Hvar er eg? — krakkagreyið. Þá var þarna í Kaldaðarneshverfinu maður neðan af Bakka að heyja fyrir kaupmanninn þar. Hann hélt til hjá okkur á Valdastöðum. Honum leizt vel á mig og vildi eiga mig, og það gekk samari rheð okkur. Eg varð samt kyr á Valdastöðum heilt ár ef tir þetta, enda hafði það aldrei verið ætl- an min að yfirgefa sveitina og setjast að við sjó. .. ,- Kærasíanum >, var sagt unp. ] En „þetta, .sem.helzt nú var- ast vann, varð þó að koma yfir hann," sagði Hallgrímur um Pílatus, og svö fór fyrir mér. Þessi maður vildi endilega að eg kæmi niður á Bakka og réði mig hjá Guðmundi Felixssyni. Hann- hafði svolitla kaffisölu og lék Skugga-Svein. Eg lærði inn. „Það ér mér ekkert á móti ¦skapi. Hvar er hún?" „Hún bíður við fangelsishlið- •ið.í' ¦ „Það verður þá ekki meiraen svo sem 5 mínútna 'töf." „Varla það, hr. hersöfðingi," sagði vinur okkar. „Fylgið honum þá." • Tyeir hermenn nálguðustog á milli þéirrá gekk hinn dæmdi þangað, sem vísað var til. For- inginn, sem stjórna átti aftök^. nnni skipaði fyrir er hershöfð- inginn kinkaði kolli, byssurnar .gullu og memrirnir fjórir féllu. En einkennilegt var það, að þeir féllu ekki samtímis. Þeir lypp- uðust niður hver á fætur öðr- um með svo afkáralegum hreyf ingum en það var engu líkara en þeir væri leikbrúður á sviði. allan Skugga-Svein utanbókar, meðan eg var hjá honum. Þa3 var gott að vera hjá Guðmundi og konu hans, þó þau væru' fremur fátæk. Eg mun hafa verið tæp tvö ár hjá Guðmundi. En mér hætti að geðjast að» kærastanum, þegar eg kynntisti honum betur, og sagði honumí' upp. Mér ætlaði þó að ganga' illa að losna við hann, han« hélt áfram að hanga yfir mérí og reyna að telja mér hughvarf9 þangað tileg tók það til bragðs„ að eg bað þau Guðmund ogj Guðnýju konu hans að géfa migj lausa það sem eftir var ársins^ Það var komið 'fram að vertíðl og nú bauðst mér vist í Þorláks-i hofn hjá Einári Guðmundssynfi útgerðarmanni, og Ingileifu Símonardóttur , konu hans^ Leifa var annáluð dugnaðar—< kona, hafði . til . "dæmis veriðí ferjumaður í Óseyrarnesi, þeg-< ar hún var vinnukona þar. Verííðarkaupið var 12 kronur. | í-Þorlákshöfn þjónaði eg 50! sjómönnúm og mikið að gerai hjá okkur^Leifu. Alit kaffi vart brenht heima, hver /kjotpottur-x inn var soðinn á fætur öðrum, en eg var áldrei þreytt. Fæðl var gott. Kaupið yfir vertíðinsí var 12 krónur. En -Leifa áttf hest, sem eg mátti hafa >til út-* reiða, hvenær, sem tími var tila og ,það notaði eg mér. Eg vafl frjáls eins og fuglinn. Þegar eg' fór frá Valdaétöðum tyekn ár-t urri áður, hafði ég keypt méa lausakonubréf hjá sýslumann-« inum til þess að geta leikiðí lausum hala." f „Leifu hefir þá Hkiega ekkl haldizt lengi á þér?" | •;',,:,Nei, ekki verður það sagt^' Eg var stundum send heim $ bæ til Jórúnnar gömlu, konöi Jóns Arnasonar dannebrogs-* manns, til þess að sækja.mjlók* Eg 'sá, að Jórunn varr'stundum; að virða mig fyrir sér svo lítið! bar á, og einu sínni spyr húni mig og segir: ! Hvaðan eftu ættuð, Þórunn?S Eg er nú austan úr Skafta-t fellssýslu, svara-eg. j Framh. á 10. síðu, í Foinginn gekk að þeim og skaufi úr báðum hlaupum skamm-i byssu sinnar á einnþeirra, sem! enn var á lífi. Vinur okkar náð2 seinasta reyknum úr vindlingn-* um og henti stubbnum. . ' • Nú varð dálítil ókyrrð viðl hliðið. Kona kom ganoandi hröðum .skrefiHn irtri ífángels-* isgarðinn, nam síðan staðar; skyndilega og lagði höndina M hjartað. Hún rak ¦upp.hljóð og hljóp áfram með faðminn út-i breiddan. ' •„Garamba,-',; sagði ; hershöfð-* inginn. Hún'. var ,svartklædd með|. svart blæu yfir hárinu og andí* litið var. hvítt sem. mjöllin^ Hún var tæplega af barnsaldrií mjög .grannvaxin,. .langleit • og; Framh. á 10. síðu. .*

x

Vísir

Beinir tenglar

Ef þú vilt tengja á þennan titil, vinsamlegast notaðu þessa tengla:

Tengja á þennan titil: Vísir
https://timarit.is/publication/54

Tengja á þetta tölublað:

Tengja á þessa síðu:

Tengja á þessa grein:

Vinsamlegast ekki tengja beint á myndir eða PDF skjöl á Tímarit.is þar sem slíkar slóðir geta breyst án fyrirvara. Notið slóðirnar hér fyrir ofan til að tengja á vefinn.