Vísir - 07.02.1956, Blaðsíða 5

Vísir - 07.02.1956, Blaðsíða 5
Þriðjudaginn 7. febrúar 1956. VÍSIR ðf •f Eg hef aldrei misst mann fyrir borft*4. Viðtal við Jón Helgasonf formann á Eyrarbakka, sjötugan. Jón Helgason formaour, Blergi á Eyrarbakka, átti sjö- iwigs afmælí 24. janúar sJ. Hann er án efa einn' úr hópi þeirra Manhá, sem Grrmur Thomsen ¦lýshr svo: „Þéttir á velli og 'Jtéttir í Iund, - þrautgóðir á xaunastund". Áratugum saman hefur hann verið virtur og dáður af öllum sjómönnum suðurstrandarinnar vegna mannkosta sinna, dugn- aðar'og óvenjulegrar farsældar í viðskiptum sínum við Ægi. Endá þött hann muni löngum hafa sótt sjóinn fast, ekki síður en Suðurnesjamenn, og oft ver- ið aflakóngur í sinni verstöð, þá hefur honum aldrei hlekkzt á. Fylgir sú gifta varla öðrum en þeim, séih beita kappinu af mikilli forsjá og ríkri ábyrgðar- tilfinningu. Allir, sem þekkja Jón, vita 'að hann er maður vel greindur og býr yfir miklum fróðleik og Mfsreynslu, en hann er hlé- drægur og yfirlætislaus og metnaður hans hnígur ekki í þá att, að hans verði getið í sögum. Mér kom því ekki á ó- vart, þó hann teldi sig fátt hafa við'mig að ræða sem blaðamann, þegar eg kom heim til hans um daginn og kvaðst vilja fá hjá honum viðtal fyrir Vísi. Jón Helgason er fæddur 24. janúar 1886 í Nýjabæ á Eyr- arbakka. Móðir hans var Guð- ríður Guðmundsdóttir frá Gamla-Hrauni, en faðir hans Helgi Jónsson, sem var í 42 ár íormaður í Þoríakshöfn, en bú- sett'ur á Eyrarbakka. „Þu ert með öðrum orðum Eyrfeekkingur í húð og hár, Jón, enginn innflytjandi eða þessháttar?" „Ja, það er nú eins og á það er litið. Langafi minn í föður- ætt, Þorsteinn að nafni, kom bingað austan úr eldi (Skaftár- eldí), en hafði þó einhverja viðdvöl í Holtunum á leiðinni. Hann settist að í Simbakoti og 'bjo þar alla tíð síðan, varð tví- kvæntur og átti sextán börn. Hann varð tengdafaðir Þor- leifs ríka á Háeyri. Hann var kallaður Þorsteinn stutti, en að dugnaði mun hann fyllilega hafa staðizt samánburð við þá sem lengri voru. Það voru margir uppnefndir í þá daga." „Fórst þú ekki kornungur að stuhda sjóinn?" „Eg fór að beita fyrir hálfan hlut ellefu ára gamall, en það var ekkert einsdæmi á þeim árum, það gerðu bæði strákar og stelpur á mínu reki." „Hvenær fórstu svo að róa?" . „Árið senr eg var fermdur." „Ehtmítt Iþað. Og hefur róið óslitið síðan?" - „Jáj nema þrjú síðustu árin, — eitthvaS rúm fímmtíu ár á sjónum.": „Og lengst af formaður, eða hvað?" „Onei, ékki var það riú, eg var orðirin nokkuð gamali, þegar eg íór að ráða fyrir báti, líklega tuttugu og sex ára, — eg var svo mörg ár háseti á skútum framan af." „Kvaðan voru þær gerðar út?" . „Frá Reykjavík sumar, aðrar frá Ámarfirði. Eg var fimm sumur á skútu frá' Arnarfirði, en stundaði þar róðra á opnum bátum yfir haustvertíðina. Skút ur þar hættu veíðum í ágúst- lok." „En hyenær byrjaði skútuvertíðin?": '•¦'.- '• ¦; - :- „Reykjavíkurskútumar hófu alltaf veiðar 1. marz, þær máttu ekki byrja fyrr, fengu ekki tryggingu fyrr en 1. marz." „Er nokkuð eftirminni- legt 'fra skútudögunum? Varðstu ekki einhvern tíma skipreika eða að minnsta kosti hætt kominn?" . ; „Nei. Aldrei - lent. í, neínu slíku. Eg hef aldrei misst mann fyrir borð.eða orðið fyrir neinu slysi á sjó." ;.•;.. „Merkílegt á svo lahgri -. sSómannsævi" jfcæmi nokkurn tíma fyrir, að maður slasaðist eða yrði fýrir nokkrum meiðslum á þehn skipum, sem eg hefi róið á." Við Jón skröfum enn drjúga stund um sjóferðix. o-g fiskirí, aflahrotur, ógætir, barning og byr, og að lokum segir Jón: „Eg ætla að segja þér frá eimii sjóferð, og svo færðu ekki að heyra meira." „Þakka þér fyrir, eg mun hlusta þangað til þú þagn- ar." „Þetta mun hafa verið árið 1913", byrjar Jón, — „eg var þá formaður í Þorlákshöfn á teinæringi, sem hét Freyja. Það^var komið langt fram í aprílm'ánuð, fiskur var nægur. Eg var með tvær netatrossur úti á svo nefndum Háaleitis- forúm, og þeir voru þar langt- um fleiri með net sín. Ókunn- ugum til glöggvunar má geta þess, að Háaleitisforir eru mið rétt vestur undir Selvogi, fram af neðansjávarskeri, sem heitir Leðurbrún, kennt við bæinn Leður í Selvogi' Svo er það einn mor'guninn, að við búumst á sjóinn sem oft- ar, klukkan fimm eða svo. Þá var logn, en veðurútlitið ljótt, austanfar á lofti. Af 26 skipum, sem' þá reru í Þorlákshöfn, munu tólf hafa ýtt úr vör, en fjögur þeirra sneru fljótt aftur, svo þau voru ekki nema átta, sem héldu út á miðin. Það er nokkuð langt út í Háaleitisforir úr HÖfninni, stífur tveggja stunda róður í logni, en þar var fiskur. Formennimir, sem reru þenna morgun voru þessir: Hlíðarendabræður, Magnús og Jón, Gisli frá Hjalla Gíslason, bróðir Gísla silfursmiðs, Guð- finnur Þórariisson frá Eyri hér á Bakkanum, Jón í Norður- kotinu, Jón frá Vöðlakoti í Bæjarhreppi, Ólafur frá Butru í Fljótshlíð, Sigurður frá Egils- stöðum, seinna á Hjalla í Ölf- usi, og svo eg. Við munum hafa verið búnir að draga aðra netatrossuna, þeg ar hann fór að hvessa fyrir al- vöru, klukkan um tvö. Fóru þá m'argir að hugsa um að komast í. land og slepptu niður netun- um.. Enn ágerðist, rokið, og nú rak bátana eins og kefli undan veðri, ekki viðlit að halda í horfinu. Alls staðar. með strönd- Herdísarvíkur og lánaðist land- taka þar. Það var Gísli frá Hjalla. Og að mínu viti'var hann sá maðurinn í hópnum, sem sýndi mest formannsvít, en.vel að merkja, þá var enginn okkar hinna kunnugur í Herdísarvík. Nú, þegar öll skipin eru kóm- in. þaima á stjórnlaust rek í hvirfingu út og suður og útlitið vægast sagt geigvænlegt, þá bregður allt í einu svo við, að hann sléttlygnir sem snöggvast og gengur síðan í hásuður, og var þá róinn lífróður beina leið til Þorlákshafnar. En um leið og síðasta skipið sveigir fyrir Hafnartangann inn í vörina, þá snýst hann aftur. í austrið með engu minni ofsa en fyrr. Þama er eg sannfærður um, að æðri stjórn var að verki. Þessi sjóferðarsaga er ekki lengri og sumum kann að finn- ast hún lítt merk og hversdags- Fjölbreytt skammdegls- skemmtun í Áustur- bæjarbíóí. Á sunnudagskvöldið efndíi Þorrakabarettinn til fjöl- breyttrar kabarettsýmngar « Austurbæjarbíói. Var sýningin mjög fjölbreytí; og skemmtileg og kom þar frara ýmsir helztu og beztu dægar-» laga- og skemmtikraftar er- lendir, auk ágætra erlenöt'a: listamanna. Atriðin voru 10 og var þeim öllum, undantekning- arlaust tekið með miklum fögn- uði af áheyrendum. Sænska söngkonan Solyeig Winberg vakti mikinn fögnuð, endas söngur hennar afbragðsgóður,, þá vakti gamanþáttur Hjáímarsi Gíslasonar mikla hrifning\i„ enda ágætlega fai'ið með ogí leg, erf okkur, sem þarna vorum, þátturinn efnislega óvenjuvel líður hún, ekki úr minni. saminn. ítalskar melodíur söng Mótorbátar nútímans hefðu Guðmundur Baldvinsson, Stein« Cr göanliim Svanhvít Egilsdóttir heldur songskemmtun. Svanhvíf Egilsdóttir heldur söngskenmttun n. k. föshidags- kvöld í Gamía Bíó við undir- léik Fritz Weisshappels. Á söngskráfmi verða lög e'ftir Pál ísólfsson, Karl Runólfsson, Sigvalda Kaldalóns, Þórarin Jónsson,; Mozar't, Wagner, Brahms, 'Schumann o. fl. , Söngskemmtunin hefst kl. 9. ¦ Skj'ringar: Hiná 26. fnaí árið 1884 var hvalveiðaskipið Chieftain frá Dundee á Skotlandi á höfunum f-yrir norðan ísland. Á því voru inni var að rsjá stórveltubrim. ,Já, eg man ekki til, að það' Eitt skip hleypti strax undan til Um 20 dagar voru liðnir síð- ían þeir félagar höfðu misst af 'skipinu allslausir af matföng- sjálfsagt komizt leiðar sinnar í þessu veðri, en gömlu teinær- ingarnir voru þungir undir ár- um og orka mannsins lítil miðað við afl vélarinnar." „Hvenær fékstu þér mót- orbát?" „Það var 1916. Eg var með hann túttugu og fimm vertíðir. Hann hét Freyr." - -v- Jón Helgason hefir lokið máli sínu að sinni og rís. á fæt- ur. Röskur meðalmaður á hæð en gildur vel og kraftalegur, ljóshærður, bláeygur, með festu og ró i fasi, og í svipnum alvöru, sem glettnin skín þó í gegnum. Vinir hans allir og samferðamenn árna . honum góðs. . GuðmUndiu: Daníelsson. um. A 7. degi dó hinn fyrsti Rúmum þrem vikum' fýrir hvításúnnu sumarið 1884 villt- ¦'ust ;:3"' bá'tar frá enskuhval- veiðaskipi í þoku emhversstaðar í Grænlandshafi. Það voru 5 menn' á hverjum bát. Bátar þessir urðu viðskila og hröktust um haf ið lengi. Einn þeirra náði landi á hvítasunnudagsmorgun á Brimnesi á Langanesi með binúm 5 möimum að mestu óskemmdum. Hofðu þeir ekki verið matarlausir nema í 5—6 daga.- ,. ,.'.-' Aritiár' báturinn kpmst tíi Ráufarhafnar á. annan .hvita- ,suhh|idlag. Á hohum. var eirin1 maðuBÍnn dayður, annar nær ', dauð^. en líf i," hinir 'hokkru hressari.. Var.-haidið að. þeir mýndu 'lifa þa'ð á'f• • - ¦ • ¦ ¦ - Þriðja bátin'n fann. hákarla- skip. af' Eyjafirði fyrir norðan Kolbeinsey— emnigum hvíta- sunnuleytið.. 'f ¦ þessum "bát var aðeins einn. rhaður lífandi, en ræntilaus og nær dauða en Íífi. í bátnum va'r partur'aflíki eífís félaga hans —' Íitl-u'meíra'en fyrr anhar handleggurinn-'bg h^art- að. Hakarlaveiðimérinirnir hjúkruðu manninum sem bezt þeir gátu og sigldú nieS hahh beint til Siglufjarðar." En þá 1 iþeirra af hungri og svo hinn annar og'hinn'þriðji litlu síðar. I r Himr tveir, sem nu-lifðu, vörp- uðu 'fyrir borð líkum tveggja þeir-ra manna, er fyrst létust, en lík hins þriðja lögðu þeir sér til matar. Fáum dögum síðar andaðist annar þessara manna. ¦Nú var'-hann einn eftir. Óg handleggurinn og hjartað, sem er getið að veiúð hafi í bátnum, vóru matarleifar manns þess:, er lifði af. Eh þvág sitt hafði' hann drukkið við þorsta. Um sumarið sá- eg þenna kom i Ijós, að maðurinn var svo skemmdúr ag það várð áð'flýt-ja hann inn á Akureyr'i til lækn- íng'a; vár.komíð 'dré'p''í' báða fætur, svo' að þeír vöru' 'tekhir" af.-• • Þegar -þessi maður fékk ræn- una aftur,- skýrði hannsvo frá: mann á Akureyri fótalausan, eh spilandi kátan. Það var fremur ungur maður og lágleg- ur.- _ -. .-,;,..; Saga þessi sýnír,' hve mjög hungur og þorsti getur" leitt menn afvega, þrengt að þeim, unz nálgast sturluri. - unn Bjamadóttir hermdi eftím þekktri norskri söngkonu,. Paul Arland sýndi töfrabrögð, kvart- ett Gunnars Syeinssonar lék; jasslög við mjög góðar undir- tektir og Haukur Morthes söng dægurlög. Kabarettinn varðí samfelld og goð skemmtun. ÖlS triði varð að endurtaka og virt- 'ust áhorfendur skemmta sén með ágætum, en húsið var næi', fullskipað. Áhorfendum má þaS segja til hróss, að þeir reyndusfc góðir áhorf endur að þessu. smni* Æskuiý5stónleikar á vegunt Heímdalíar. Eugene Istomin leikur. Eugene Istomin, amerísk8 píanósniUingurrnn, sem hér éíl' um Iþessar mundir á vegum Tónlistarfélagsins, heldur æskw lýðstónleika á vegum Heirh- dallar í kvöld kl. 7 í Austur^. bæjarbíó. Efnisskráin hefur að þessu sinni verið vahn með tilliti 'tii ungs fólks og verður hún mjogl fjölbreytt. Verða þar leikin verkj eftir Betthoven, Haydn, Schu- mann, Chopin, Chasin o. fl. Aðgöngumiðar erú séldir S skrifstofu Heimdallar^ Bóka- yerzlun Sigfúsar Eymundsson- ar og í Austurbæjarbíó eftir kL 4 í dag. komnir af hungri, að þeir lögðu lík hans sér til munns. Svo dóf hinn þriðji og nokkru síðar hinn fjórði. Lifði þá hinn fimmti nokkra daga á líkum þeirra^ unz hið eyfirzka hákarlaskip, Stormur fann bátinn hinn \\\ júní; var þá þessi fimmti mað- ur lágstur riiður í kjöl. og -bjósft ek'ki við að eiga annað eftir en gefa upp- öndina. í bátnuiu 27 menn. Þenna dag lögðu 4 bá'tar frá .skipinu til þess að leita hvala og ætluðu þeh sér að snúá aftur til skipsins seinni hluta dags. En um miðjan dag sló yfir þá þoku svo mikilli, að þeir villtust hver frá öðrum og jfundu þeir og beinagrindur og í hverjum litlar leifar af mannaholdi. émnig frá skipinu, bát voru 5 menn, en hvorki höfðu þeir méð sér matvæli né vatn.: Einn .báturinia -flæktist fram og aftur í"4 daga, og'biðu skipverjar ósegjanlegar þrautir af hungri og kulda, því að jafn- an var'frost nokkurt, gátu þeir slökkf þorsta sinn lítið eitt á klakastykkjum, eri; þó engan veginn til hlítar. Á fiirimta degi dó'. eiriri' skipyerja, og köstuðu þeir, serii eftir; voru, líki: hans fyrir borð.. Skömmu síðar dó annar, og voru hinir 3:þáprðnir- Manninn, sem lifandi var, tóku, skipverjar á Storm 6g hjúkruðu - honum sém þeir máttu og fluttu hann irin á Siglufjörð og þaðan var hann sendur inn á Akur- eyri. Maðurinn heitir Jariies Mackinstosh 6g er 26 ára atS aldri. Þegar til Akureyrar kom, var komið bæði, kal og drep í báða'..fætur hans, svo, að lækn- arriir á herskipinu Díönú og hinn nýútskrifaði Íæknaskóla- kandídat Þorgrímur Þórðarson frá Reykjavik tóku af horiuns svo hálftrylltir ¦ og aðfram-! báða fætur fyrir ofan kálfa 2

x

Vísir

Beinir tenglar

Ef þú vilt tengja á þennan titil, vinsamlegast notaðu þessa tengla:

Tengja á þennan titil: Vísir
https://timarit.is/publication/54

Tengja á þetta tölublað:

Tengja á þessa síðu:

Tengja á þessa grein:

Vinsamlegast ekki tengja beint á myndir eða PDF skjöl á Tímarit.is þar sem slíkar slóðir geta breyst án fyrirvara. Notið slóðirnar hér fyrir ofan til að tengja á vefinn.