Vísir - 08.11.1957, Blaðsíða 4

Vísir - 08.11.1957, Blaðsíða 4
VÍSIR Föstudaginn 8. nóyember 1957 l»essar myndir eru úr klakstö'ðvum í Bandaríkjunum. Önnur myndin sýnir, hvernig sviljunum «r þrýst úr hængnum, en í fatinu eru fyrir hrögn, sem á að klekja. Hin myndin er a£ hrognum á bakka, þar sem þau eru látin vera í byrjun. Mismunandi klak. Laxaklak fer fram á mjög svipaðan hátt og silungsklak. Flestar laxakiakstððvar í Banda- ríkjunum eru á vesturströdinni, einkum í námunda við Kólum- bíuána í fylkjunum .Washington og Oregon. Kyrrahafslaxinn hrygnir í ám, en syndir síðan á há'í út. Þar h'eidur hann til í eitt ár eða lengur, en gengur siðan aftur í árnar, hrygnir þar og deyr að þvi loknu. Einn helzti munur á laxaklaki og silungsklaki er sá, að silung- inn má nota nokkrar árstíðir í röð, en laxarnir deyja, jafnskjótt og hrognin og svilin hafa verið tekin úr þeim, enda bíða sömu örlög þeirra, þegar þeir hrygna frjálsir i ánum. Nú orðið eru. það svo fáir iaxar, sem geta hrygnt í árn, að eina örugga leiðin til þess að hrognin geti frjóvgazt, seiðin þroskazt, kom- izt, til sjávar og síðan gengið I i árnar og hrygnt þar, er sú að I hrognin séu tekin úr þeim i klakstöðvum og látin frjóvgast þar og þroskast. Klakstöðvar í Ba ^æi sjar fw nægri veioe i ai vétnaim Eandslns. Fyrir tilvorknað velðimála- Stjórnar Bandaríkjanna er mikil íiskitekja ár eftir ár í ám og yötnum' Bandaríkjanna. Undir stjórn hennar hafa verið Teistar klakstöðvar fyrir fisk ;víðsvegar um landið, og sjá þær lim, að nóg sé af fiski í ám og "Vötnum, hver i sínu umdæmi. "Um 17 milljónir veiðimanna lcaupa að jafnaði veiðileyfi og gefa þau'rúmlega 33 milljónir <dollara árlega í arð, sem notaður <er til þess að starfrækja klak- jstöSvarnar og- til styrktar starf- seminni að öðru leyti, sem miðar -að þvi að sjá veiðimönnum og íjölskyldum þeirra fyrir nægum Jiski og gefa þeim tækifæri til <að iðka þessa vinsælu iþrótt. í hverri stöð er klakið úr þehri fisktegund, sem þarf til þess að viðhalda góðri veiði í ám og vötnum umdæmisins. Þar <er bæði. klakið út fiskum, sem 3ifa í köldu vatni, svo senl Ilaxi og silungi, og fiskum, er 3ifa í heitu vatni, eins og aborra, 'bláúgga, vatnasteinbít og smá- jgeddu. Hrognnm og sviljum tolandað. Við skulum þá líta fyrst inn i silungaklakstöð. Hérna eru hrognin tekin úr fullþroskuðum fiski — þ.e. kvenfiski, sem kom- inn er að hrygningu. Það er gert þannig, að hrygnunni er haldið yfir skál og ýtt varlega á kvið hennar, þar til hrognin renna niður í skálina. Þegar hrognin hafa verið tekin úr nokkrum hrygnum (í hverri eru nokkur þúsund egg), er tekinn karlfiskur og ýtt á kvið hans á sama hátt, þar til hæfilega mikil svil eru komin í skálina til þess að frjóvga eggin. Síðan er hrogn- unum og sviljunum blandað sam- an, dálitlu vatni bætt í skálina og hún hrist varlega. Því næst er skálin lögð til hliðar stundar- korn, svo að svilin geti frjóvgað eggin. Þá eru hrognin hert i vatni, lögð á trébakka, sem er skippt niður i smáhólf með vir- skih'úmum. Þessu næst eru tré- bakkarnir settir í ker, sem hæg- ur vatnsstraumur rennur um. Ef hitastiginu er haldið í um 7°C, tekur klakið 45 til 63 daga eftir því um hvaða silungs- tegund er að ræða. Seiðin halda sig fyrst í stað á bdtni bákkans, en eftir eina tiltvær vikur leita þau upp að yfirborðinu eftir fæðu. Þá er þeim gefin fíntskor- in lifUr eða hjarta úr nautgrip- um. Þegar þau eru orðin um tveir þumlungar að lengd, eru þau tekin úr bökkunum og sett í steinsteyptar þrær undir beru lofti. Þar er þc-im gefin grófari og ödýrari fæða, svo sem þurrk- að, gróft mél og kjöt, þar til að því kemur, að hægt er að setja þau í ár eða vötn. Veikindi eru hættuleg. Eins og áður segir eru slikar þrær úr steinsteypu, og er það gert til þess að auðveldara sé að hreinsa þær. Þær eru venjulega 80 fet á lengd, 8 fet á breidd og 3 fet á dýpt og botninn i þeim er hallandi. Þar eð silung- urinn lifir í köldu vatni, er hifa- stigi vátnsins haldíð milli 7° og 15^0. Uppspréttúvatm er hleypt í þrðrlá gegnurri pípu, og er straumhraöi'vatnsiris svb mikill, að'hann gæti fylit' þróna tvisvar sinnum á'einní klstv' Silungarhir þurfa mikla um- hirðú; veikindi géta á mjög skömmum tímá valdið tilfinnan- legu tjóni; Þáð er ekki nóg að hreinsa þróna reglulega, heldur verður að sótthreinsa hana öðru hverju. gefá fiskúnúm méovd til þéss að koma í veg fyrir sjúk; dórria eða lækna þá, gæta þess. að' fæðá' þelrrá'iriniháldi öll' þau næringárefni, sem þarf til þess að gera þá sterka og hrausta, og aðskilja sjúka fra þeim' heil-' brigðu. I hnaftfícsginu sannaðist, . a«S> kleifil ev að varpa sp.fi*emgjttin livar á SsneááÍMuagaa seaaa cr„ I hnattflugi B-52 risaflug- virkjaima á 45 klst. 19 mín., sem fram fór á siðásíliðnum vetri og vakti feikna athygli um allan iieim, sannaðist að hægt er að senda risaflugvélar á hvaða stað í heimi sem er, og var tilgangurinn með fluginu að færa sönnur á fþetta. Risaflugvirki þessi eru stærstu .sprengjuflugvélar í heimi. Flugleiðin var 24.325 enskar mílur og meðalhraði á klst. 525 enskar mílur. Þetta var helmingi styttri'tími en í fyrra metflugi risaflugvirkisins 1949. | Flugvirkin fengu viðbótar eldsneyti fjórum sinnum á leið- inni — í lofti — því þetta var viðkomulaust' flug sem fyrr hefir verið getið. Það voru 5 risaflugvirki serri logðu upp í hnattflugið frá Castlé fiugst'öðinin- í Merced, Kalifovníu_ skammt' frá Los Angeles ogvar fyrst flogið norð! austur um Bandaríkin í áttina til Labrador, en ein neyddist till i að lendá vgna vélbilunar. Hin- ar tóku stéfnuna frá Labrador til N"orður-Afríku en áður — 200 milur frá Afríkusíröndum — iiafði ein þeirra - snúið ¦ vi& og'fldgið til Englands,'og var tilkynnt, að hún hefði lent þar „að loknu venjulegu æfinga- flug'i" því að leynd varð að vera vfir hnattflugir.u. Eftir voru 'þrjár. Við strendur N.-Afríku mættu „oliuflugvélar" frá flug- stöð Bandaríkjanna við Casa blanca þeim. Næst fengu þær birgðir yfir sjó skammt frá Saudi-Arabíu. Flugmenn skipt- ust á að vera við stjórn á tveggja klst. fresti. Matur var eldaður á rafmagnsvélum. Reykingar bannaðar. Flogið var skammt frá ströndum Ceylon og Indlands og undan strönd- um Malakkaskaga var gerð „æfinga-árás", Og nú var búið að fljúga ,hálfon hnöttinn kring" eins og stendur í vis- unni. f 13 km. hæð. Flogið vár í næstum 13 km. hæð yfir Kyrrahafi og bætt við eldsneyti yfir Guam að nætur- lagi við slæm veðurskilyrði — vekur það mikla athygli, að hin erfiðu veðurskilyrði skyldu ekki verða til þess að hindra þær framkvæmdir. Leiðangursstjórinn, Old hers- höfðingi^ sofnaði ekki dúr í léið- angrinum. — Hann var fyrstur manna til þess að stiga á lahd, eftir lendingu við Los Angeles. Þar var fyrir Lemay hershöfð- ingi, yfirmaður sprengjuflug- vélasveitá Bandaríkjanna og konur og nánustu ættingjar þeirra 27 flugmanna_ sem tóku Framh. á 9. síðu. að* ' minnsta kosti fyrir áhrif eiginkvenna sinna — því að ílestir voru þeir undir íleppn- ¦um. T. d. lagði hinn mikli „commodore" Vanderbilt hart að sér til að venja sig af blóts- yrðum og formælingum, en þau ^voru barnsvani hjá honum. Einu sinni kóm prestur þeirra lijóna í heimsókn og hitti þá svo á_ að Vanderbilt var grát- andi. Hann þorði varla að spyrja hvað að væri, en þá sagði auð- Itýfingurinn — „æ mikið hel- "víti — mér varð það aftur á ©ð blóta". Eftirfarandi saga sýnir glögg- lega hversu þefvísir þessir xnenn voru á gróðavonirnar. Hún er um Henrytt H. Rogers, samstarfsmann Rockefellers. Rogers sýndi þegar kaup- sýsluhæfileika sína, er hann yar 14 árá. Iíann var þá blaðasölu- drengur í Fairhaveri, Mass. Morgun einn hafði hann tekið við sölublöðum sínum og las þá í blaðinu, að skip til stórkaup- manns í bænum hafði farizt, en "það hafði hvalolíu meðferðis. í stað þess að selja blöðin stekk- Viv piltur meS þau til keppinaut- ar stórkaupmannsins og býður honum upplagið, svo að hann geti keypt þá hvalolíu, sem fá- anleg er í bænura, áður en tjón- ið fréttist. Taldi 'hann' að blaða- upplagið væri sér tveggja dala virði, en seldi kaupmanninum það í greiðaskyni fyrir 200 dali. Hinn keypti. Fjandmennirnir lásu skeytin. Harðjaxlar voru.þessir karl- ar og pöróttir í meira lagi. Jan Gould tók mikinn þátt í að þenja út járnbrautakerfi landsins og það var að visu nauðsynlegt eftir því sem það byggðist. Hann átti íjölda • f jandmanna, sem reyndu oft að koma honumá kné. Einu sinni rændu þeir skrifstofu-sendli GouIds_ en sandu honum annan, sem var mjög líkur þeim rétta. í rúma viku lásu fjandmenn hans hvert skeyti og hvert bréf, sem hann sendi frá sér. En Gould hafði komizt á snoðir um mannránið strax daginn eftir að það gerðist og allt, sem hann lét frá sér fara af bréfum og skeytum var aðeins sent til að blekkja óvinina og villa uití fyrir þeim — varð það þeimi mjög út'átasamt, en sagan herniir ekki hversu miklu þeir hafi tapaS á þessum hrekk. Nú voru „auðhringirnir" í uppsiglingu, en þeir vcru óvin- sælastir og fyrir þau samtök, voru auðmennirnir grimmilega. hataðir — og miklu meira en fyrir auð sinn. Auðhringirnir voru álilnir glæpsamlegir. Höf- undur ræðir þó af gætni um stærsta auohringinn og olíu- j kónginn gamla John D. Rocke- feller, segir, að auðhringur hans hafi ekki verið' sprottinn af gróðafíkn 'eingöngu. Reglusemi I og áhrifaríkar framkvæmdir voru karli ástríða og segja sumir_ sem.um hann hafa ritað, að þessi fýsn hafi verið eins á- leitín við hann og drykkju- hneigðin er forföllnum drykkju manni. Samkeppnin var í hans augum óregla og því nser sem uppreist og var því sjáif- sagt að afmá keppinautinn. — Kariinn hefir hugsað líkt og einræðisherrar nútímans. Guð og Morgap. Litill vár þó hlutur Rocke- fellers samanbórinn við Morgan gamla. Hann átti 1.400 milij. dala og er ekki a'ð fuiða þó mönnum yxi það í augum. Bloð in í Ameríku, frá hafi til hafs, voru líka önnum kafin við að tala um félag hans og allskon- ar skrítlur flugu manna á milli. Ein er úr sunnudagaskóla. svo- hljcðandi: Kennarinn spurði: ,.Jæja Nonni minn. Getur þú sagt mér — hvenær skapað'i Guð heiminn?" Nonni svaraði: „Guð skapaði heiminn 4004 árum áður en Kristur fæddist. En J. P. Morg- an endurskipulagði hann árið 1901." Það var þó ekki J. P. Morg- an sem mestu uppnámi olli í Bandarikjunum. Árið 1914 smíðuðu Ford-verk- smiðjurnar 250 þúsund bifreið- ir. Þær seldu 45c'c af allri bif* reiðaframleiðslu í Bandaríkj- unum. Og' sama ár kom Ford með yfirlýsingu, sem gerði mjög hverft öllum iðngreinum Bandaríkjanna. Hann sagði blaðamönnum frá' því, „að nú væri lágmarkslaun hjá sér 5 dalir á dag hvern og jafnfrámt hefði vinnu'tíminn verið styttur úr 9 klukkustundum í átta". Var Ford íaínaðarmaður? Ameríska þjóðin hafði ávallt mjög mikinn áhuga fyrir Ford og öllum athöfnum hans. Var svo, sem flestum þætti hann vera sannur afkomandi þjóðar sinnar að gerð og eiginleikum. Höfundur bókarirínar segir líka, að hann_ einn af auðjöfrunum, hafi aldrei verið kallaður „pen- ingapoki" eða auðvaldssinni. Hann hafi. ávallt verið talinn vera nokkurskonar jafnaðar- maður. Eins og' margir frumherjar voru þefesir atháfnamenn hálf- gerðir ruddar, sem svifust einskis í . baráttunni fyrir að afla sér auðs. Þeir voru siðlausir í eyðslu sinni og börn þeirra sóuðu fé svo ósmekklega að orð var á gert. Segir Hol- Frh. ál0.-s.

x

Vísir

Beinir tenglar

Ef þú vilt tengja á þennan titil, vinsamlegast notaðu þessa tengla:

Tengja á þennan titil: Vísir
https://timarit.is/publication/54

Tengja á þetta tölublað:

Tengja á þessa síðu:

Tengja á þessa grein:

Vinsamlegast ekki tengja beint á myndir eða PDF skjöl á Tímarit.is þar sem slíkar slóðir geta breyst án fyrirvara. Notið slóðirnar hér fyrir ofan til að tengja á vefinn.