Morgunblaðið - 15.04.1917, Blaðsíða 3

Morgunblaðið - 15.04.1917, Blaðsíða 3
ij. apríl 160 tbl. MORGUNBLAÐIÐ C3SBBMBH Farið eftir fyi-irso£ninni sem er a ollum 5un!fttht sopu um'nieuin. Hví notáð þér blautasápu og algengar sápur, sera skemraa íöt, notió heldur SUNLIOHT S f\PO, sem ekki spillir fínustu tíúkum né veikasta hörundi, Stjórnarbyltingar. Þær eru ekki lengi að gerast nú á dögum. Þjóðhöfðingjaættir, sem setið hafa á veldisstóli um aldaraðir eru settar afog sviptar völdum á fáeinum klukkustund- um. Þetta hefir ekki altaf verið svo, í gamla daga vori bylting- arnar miklum erviðleíkum bundn- ar og kostuðu optast nær miklar blóðsúthellingar. Svo var það t. d. þegar Karl I. Englakonung- ur reyndi að brjóta í bág við vilja þings og þjóðar; byltingin sem þá varð stóð í 7 ár. Rússneska stjórnarbyltingin nýja stóð yfir í 48 klukkustundir. Romanow-ættin hafði setið að völdum í þrjár aldir og þó tók ekki nema tvo daga að koma henni fyrir kattarnef. Stjórnarbyltingin mikla i Frakk- landi, hin fyrsta sem gerð hefir verið i heiminum fyrir almenn- ihö mannrjettindum, hófst þegar árásin var gerð á »Bastilluna« 14. júlí 1789 og endaði með af- töku Robespierre 28. júlí 1794 og stóð því um 5 ára skeið. Hraðfara byltingar. Stjórnarbyltingin í Portúgalár- ið 1910 stóð yfir að eins 31 klukkustund. Fyrst gekk land- herinn og síðan flotinn uppreisnar- flokknum til handa, skothríð var gerð á konungshöllina og smá- vegis óeirðir á strætum úti, en eftir einn sólarhring var alt geng- ið um garð, og Manuel konungur landflótta. Konungsríkið Portugal Var gert að lýðveldi og konungs- settin frá Braganza, er setið hafði &ð ríkjum í 270 ár var úr sög- unni. Manchu-ættin, sem ráðið hafði rtkjum í Kína i 267 ár hvarf úr þjóðhöfðingahópnum, er Hsuan Tung keisari var látinn segja af ^sjer. 12. febrúar 1912, að eins 5 ára gamall og Kína lýst lýð- veldi með stjórnarskipun líkri því sem tiðkast í gömlu lýðveldun- um. Byltingin sem gerbreytti svo stjórnarf orráðum 400 mil jón manna var hafin 11. okt: 1911 af nokkr- um hundruðum hermanna í Wuc- hang og breiddist út eins og eldur í sinu. Herinn varð með uppreisnarmönnum og þá var björninn unninn. Stjórnarbyltingarnar nú á dög- um eru ekki að eins miklu hrað- ari á sjer en fyrrum, heldur einnig miklu róstuminni. Franska byltingin 1789 laugaði alt ríkið í blóði. En sú seinasta, sem varð 1870 eftir ófarnar við Sedan fór fram án blóðsúthellinga að kalla mátti. Byltingin sú var einnig sú stysta, sem orðið hefir nokk- urntía. Hinn 4. september kl. 3 og 10 mín. e. h. kom þingið sam- an á fund. Þá var Frakkland keisaradæmi. En stundarfjórðungi eftir kl. 4 var ríkið lýst lýðveldi og Bonaparte-ættin afmáð eins og kertaljós sem slökt er. Stjórnárbyltingin sem árið 1889 gerði keisararíkið Brasilíu að lýð- veldi var nærri því eins við- burðalitil. Enda þótt það væri herinn, sem hóf uppreistina urðu ekki neinar orustur að marki. Gamli keisarinn Don Pedro var tekinn höndum og sendur á her- skipi til Evrópu ásamt fjölskyldu sinni. Raunaleg urðu örlög Maximi- lians keisara í Mexico, sem var bróðir Frans Jóseps Austurríkis- keisara. Þegar Mexikanar lýstu rikið lýðveldi, árið 1865 einsetti Maximilian sér að beita vopnum móti byltingarmönnum. Og í á- kefð sinni lét hann taka af lífi marga fanga saklausa, sem hann taldi uppreistarmenn. Það var því, næsta eðlilegt að byltingar- menn tækju keisarann af lífi er þeir höfðu náð honum á sitt vald. ' önnur by ltingarsaga ekki þokka- legri gerðist í Serbíu árið 1903 i júnimánuði þegar Alexander kon- ungur var myrtur í höll sinni og með honum hin alræmda drottn- ing hans, Draga. Með morði þeirra konungshjóna var Obreno- vitch-ættin fyrir borð borin. Það er langt síðan menn fóru að spá stjórnarbyltingu í Rúss- landi. En fæstir munu hafa látið sér til hugar koma að sú bylt- ing gæti orðið jafn friðsamleg og raun er á orðin. Blóðsunnudag- urinnn frá 1905 stóð öllum í svo fersku minni. En það, að bylt- ingin varð svona friðsamleg, er eitt af því fáa, sem þakka má ófriðnum mikla. Arfgengna stjórnin er að ganga úr móð. Og ekki er fyrir það að synja, að þeim fækki enn betur en orðið er keisufunum og kon- ungunum áður en langt um líður Kolin og kolanámurnar ísienzku. Eftir Þorst. Júl. Sveinsson. Málamiðlun Jafnaðarmanna. ---------B-------- Stauning meBalgöngumaBur. Laugardaginn fyrir pálmasunnudag sendi stjórn jafnaðarmanna í Þýzka- landi svolátandi skeyti til danska ráðherrans og jafnaðarmannsins Stauning: — Rússneskir ja/naðarmenn í Kaupmannahöfn hafa sent okkur friðarboðskap og ósk um það, að við berjumst móti öllum afskiftum af st|órnarbyltingunni í Rússlandi. Þýzkir jafnaðarmenn eru alveg sam- máia hinum rússnesku jafnaðarmönn- um i þessu efni og hafa ótvírætt haldið þessari skoðun fram á sein- asta fundi ríkisþingsins. Aðrir stjórn- málaflokkar í Þýzkalandi og stjórnio sjálf, hafa einnig látið það ótvírætt í ljós, að eigi bæri Þjóðverjum að skifta sér neitt af innanríkismálum Rússa. Þýzkir jafnaðarmenn sam- gleðjast ,hinum rússnesku jafnaðar- mönnum út af hinu pólitíska frelsi stm þeir hafa fengið og óska þess heitt, að það verði til þess að færa heiminum friðinn, sem þýzku jafn- aðarmennirnir hafa barist fyrir síðan stríðið hófst. Við biðjum yður að birta þetta í »Social Demokrafent og síma það til Tszheideze (foringja jafnaðar- manna) og »dúmunnar i Petrograd. Stauning varð við hvorri tveggja beiðninni og þykir »BerI. Tidendec sem hann hafi eigi komið þar svo hlutlaust fram, sem dönskum ráð- herra sami. Nii er svo háttað högum okkar Islendinga, að til stórvandræða horfir með eldivið á komandi vetri og máske fyr, svo framar- lega að stríðinu ekki linni á þessu sumri. Einkum mun kola- vöntun verða tilíinnanlegust í bæum og stærri kauptúnum, sem nú mörg undanfarandi ár hafa eingöngu brent kolum og hafa þar afleiðandi enga eldstó, sem hægt er að brenna öðru í t. d. þurkuðum ífiskiúrgangi þönglum , og þangi, sem vel má brenna í opnum eldstóm eða hlóðum, en húsakynni og þrengsli orsaka það, að ómögulegt er að breyta þess- um lifnaðarhætti á stuttum tíma. Af þessu leiðir að bæjarbúar eða þeir, sem eingöngu hafa not- að nefnd eldfæri verða að ná í eldsneyti sem hægt er að brenna í eldavélum, en það eldsneyti er kol, mór eða viður. Um viðinn er naumast að tala hér á landi því þótt einstöku skógarrjóður séu lítið eitt grisjuð árlega gætir þess skógarhöggs svo litið nema ef vera skyldi sem uppkveikja. Aftur er mór víða notaður sem aðaleldiviður til sveita og í minni kauptúnum og víða svo góður að hann er fult viðunandi elds- neyti. Eunfremur hafa menn á ýmsum stöðum fundið svo um munar, surtarbrandslög í jörðu, sem auðvelt er að ná að sjer fyrir nærliggjandi héruð, og síðast í fyrrasumar fundust góð húsa- kol í ríkum mæli að ytra útliti (i Stálfialli). Alt þetta bendir á það að land vort sé þeim gæðum gætt að hægt sé að afstýra fyrirsjáanleg- um vandræðum sé ráðið tekið í tíma og notað það, sem fyrir hendier. Allirvitaþað,aðaf öllum skorti er vatns og eldiviðarskort- ur hið allra sárasta því lengi má eitthvað finna til að leggja sér til munns sé hægt að hreinsa það í vatni og elda það. Engin taki orð mín þannig, að eg álíti skort liggja fyrir dyr- um þótt stríðið haldi áfram, en hitt er öllum ljóst, að vöntun verður á ýmsum, en það er okkar að gera við þvi að sú vöntun ekki verði að skorti. Nú er það Ijóst að skipakostur verður erviður alt sumarið og fram á haust að minsta kosti, farmgjöld fara ávalt hækkandi og vörur þarafleiðandi líka, og sá skipakostur sem við eigum ráð á svo lítill, að naumast myndi hrökkva til að íiytja að landinu nauðsynjar þær, sem vér ómögu- lega gætum framleitt hér, svo sem kornvörur, salt, olíu, sykur og ýmsa vefnaðarvöru, veiðar- færi, skófatnað, og flest er skip- um og útveg tilheyrir. Þar með talin skipakol, þótt reynt yrði L

x

Morgunblaðið

Beinir tenglar

Ef þú vilt tengja á þennan titil, vinsamlegast notaðu þessa tengla:

Tengja á þennan titil: Morgunblaðið
https://timarit.is/publication/58

Tengja á þetta tölublað:

Tengja á þessa síðu:

Tengja á þessa grein:

Vinsamlegast ekki tengja beint á myndir eða PDF skjöl á Tímarit.is þar sem slíkar slóðir geta breyst án fyrirvara. Notið slóðirnar hér fyrir ofan til að tengja á vefinn.