Morgunblaðið - 10.03.1919, Blaðsíða 1

Morgunblaðið - 10.03.1919, Blaðsíða 1
• Mánmlag JO. marz 1919 MORGUNBLAÐIÐ 6. argi»»3g» 117. tölubl&f Bitstjórnarsími nr. 500 ' flitstjóri: Vilhjálmttr yjmnn ífafoldarprtntsmiðja Erl. símfregnir. (Frá fréttaritara Morgunblaðsins). Khöfn, i. marz. Þjóðhöfðingjarnir og upptök ófriðarins. Enska blaðið „Daily Express" skýrir frá því, að nefnd sú, sem falið var að rannsaka hverjir sök ættu á upptökum óf irðarhis, og sem í voru skipaðir dómarar einir, hafi komist að þeirri niðurstöðu, að ¦'enginn einstakur þjóðhöfðingi verði , sekur talinn. Stjórnarskiftin í Danmörk. Þau eru óútkljáð enn. Zahle er ófáanlegur til að leysa upp þjóð- þingið og afsegir með öllu, að ganga að skilmálum andstöSu- flokkanna. Khöfu, 8. marz, Stjórnarskiftin. Konungur hefir samþykt fráför iZahle-ráðuneytisins. Búist er við að hin nýja stjórn verði skipuð á þriðjudaginn. Gengi erlendrar myntar. Sænskar krónur (100) kr. 108.35 Norskar krónur ,(1°0) — 104.30 Pund Sterling — 18.27 Dollar — 3 84 Isienzkt þjóðerni i veði Eitt er það mál á dagskrá þjóðar- innar nú, sem miklum deilum mun yalda framyfir það sem orðið er. En það er fossamálið. Mun aðallega yerða hörð rimma um það atriði ^•álsins, sem klauf nefndina, en það er hver sé eigandi vatnaflsins. Hér skal ekki farið ut j þa salma) en annað atriði í þessu máli tekið til flmgunar, enda er má]i8 gyo um_ fangsmikið,aðþaS,þoliryela Q se rætt i köfhrm Verði það nú ofan & að 1{mdið kasti frá sér eignarréttinum og Xaupirðu góðan hlut, #6 mundu hvar þú fékst hann. Sigurjön PétursBon. veiti útlendum stórgrððafélögura leyi'i 1il þesa að starfrfiekja vatusafl- i8 í stórum stíl, getur hver maðftr sagt sér það sjálfur, að til þess þarf miklu meiri vinnukraft en þann. sem fyrir er í landinu. Bigi að eins til þes.s að leggja járnhrautir og reisa rafmagnsstöðvarnar, heldur við stöðvarnar sjáli'ar. þá er þær taka til starfa. Þá rísa hér upp, sem annarstaðar, iðnaðarþorp hjá hverri stöð, þar sem þúsundir manna vinna. Og hvernig halda menn að færi, ef hér í austursýsl- unum, eða í nágrenui Keykjavíkur, risu upp tvö slík þorp með 10—12 búsund íhúum, sem allflestir væri útlendingar? Sjá menn ekki hvílík- ur voði ísleuzku þjóðerni væri af því búhm? íslenzka tungan er í afturför. í stað þess að vera lifandi menning- armál, sem drekkur jafnharðan í sig óll ný hugtök sem skapast, er hiin að dragast aftur úr. Þetta er þeim mun hættulegra sem þjóðin er minui. En ]>egar svo ér komið, \>k er ])jóðin veikari fyrir, þjððernið í veði fyrir utanað komandi áhrif- um, sem geta verið misjafnlega holl. Og eftir því sem vér höfum meiri mök við framandi þjóðir, því meiri hætta er oss búin. Þó mundi fyrst kasta tólfunum, ef vér ofan á alt þetta, leyfðum að hér risu upp bæir með erlendum verkalýð ein- göngu. Hvað góða trú sem maður hefir á lífseigju íslenzknnnar og þjóðernis vors, þá hlýtur manni þó að óa við þeim áhrifum sem þetta mundi þegar hafa á þjóðlíf vort i einu sem öllu. Og því er ver og mið- ur að sá lýður sem hingað mundi flytjast til þess að taka sér ból- festu hér, yrði ekki af betri end- anum og áhrif þau, sem hann hefði á þjóðina, yrðu sízt bætandi. Væri oss þó fremur þörf góðra áhrifa. Fyrsta afleiðingin mundi verða sú, að málið spiltist, jafnvel á mjög skömmum tíma. „Auðlærð er ill ðanska", og vér vitum það ósköp vel, að greiðari er leið ofan í móti heldur en Upp brattann. Og í raun- inm erum vér ekki brekkusæknir. Vér erum alt of kærnlansir nm f jöregg þjóðarinnar, tunguna. Árni Pálsson sagnfræðingur segir í grein, sem birtist í ísafold á lau<»ar- daginn, að hér í Reykjavík sé ekki töluð íslenzka, danska ekki heldur, en reykvíkska. Þetta er hverju orði sannara. Og það er líka hætt við, að sú spá hans rætist, að þess verði ekki langt að híða, að reykvíkska Kaupirðu góðan hlut, þá mundu hvar þú fékst hann Sigurjón Pétursson. verði tiiluð um land alt. Vau'i ekk- ert að því, ef tungan hefði þá tekið bréytÍHgum til hius hetra En það er síður en svo. Reykvíkskan er hrein Qg bein málspilling; enda má hverjum manni vera það ljóst^. er lianii athugar upp af hvaða jarð- vegi hún er sju'ottin. Hún hefir sótt sérkenni sín til útlendinga. Með slíkum hætti sljóvgast tilfinn- ing manna fyrir hreinu máli, og er þá erfiðara að snúa við, en hægra að lenda lengra út á glapstigu, sér- staklega ef spillandi áhrif eru við hvert fótmál. Menn hafa nú svo lengi mænt á miljónirnar útlendu, sem hingað komi inn í landið vcgna fossanna, að það væri þarfaverk, ef einhver gæti opnað augu þjóðarinuar fyrir ]nú, að það verður fleira en gull, sem hingað kemur, cf útlendingum verða leyfðar nytjar vatnsaflsins. Og sá gullsdýrkandi má þjóðin ekki verða, að hún ofurselji sjálfa sig og glati sér. Þá væri þúsund sinn- iim betra fyrir Iiana að hafa að eins eitt afskamtað uppeldi, eins og ini er. Órækja. Lýðveldið Serbskwa. Það mun margur reka upp stór augu þegar hann sér þetta nafn, og þora að veðja um það, að lýð- veldið Serbskwa sé ekki til á jarð- ríki. En þegar hið nýja Evrópu- kort kemur, með öllum þeim ara- grúa af nýjum ríkjum, sem þotið hafa upp nú að síðustu eins og gor- kúlur, þá munu menn geta fundið lýðveldið Serbskwa á því korti. Lýðveldi þetta var stofnað um miðjan janúarmánuð og „á ao ná frá bænum Sagan í Slésíu, yfir hér- aðið Lauritz, upp undir Dresden". Þetta munu nú þykja ónákvæm landamæri fyrir nýtt ríki, en þeg- ar betur er að gætt, munu menn geta séð, að ónákvæmnin er ekki svo mikil. Hér er sem sé um að ræða hið nafnfræga hérað, þar sem Vindur hafa búið öldum saman og vcrðveitt mál sitt og siðvenjur að nokkru leyti innan um hina þýzku- mælandi þjóð. Kaupirðu góðan hlut, þ& mundu hvar þú fékst hann, Sigurjón Pétursson. Helzti hluti þessa nýja týðveldis er auðvitað Efri-Lausitz, hjá upp- tökum árinnar Spree, Er talað xim að gera bœinn Bautzen að höfuð- borg ríkisins og borgarstjórann þar íi$ forseta. Hautzen er gamall bær, en heldur tilkomulítill. Hið nýja lýðveldi mun taka lönd bæði af Saxlandi og Prússlandi. Efri-Laus- itz liggur þannig, að suðvesturhlut- inn hefir legið uudir Saxlaud, og eru þar 300,000 íbúar, þar af 50,000 Vindur. En norðausturhlutinu var áður talinn með Slesíu (aðalhlutinn er hið fyrverandi greifadæmi Gör- litz), og eru þar 253,000 íbúaf, þar af 32,000 Vindur. í Neðri-Lau.itz, sem var áður hluti af Brandenburg, era 415,000 íbúar, þar af 50,000 Vindur. Það eru þessir 132,000 Vindnr (af slavneskum uppruna), scm hafa nú tekið satnan höndum og myndað hið nýja ríki. Hinir 836,000 Þjóðverjar, sem þar eiga heima, eru ekki spurðir ráða. Þafi er senni- lega litið á þá sem innflytjendur, er tekið hafa landið frá frumbygg.j- um þess, og talið að þeir verði nú að beygja sig fyrir skoðunum Wil- sons um sjálfsákvörðunarrétt þjóð- anna. En að sjálfsögðu verður ríki þetta í þýzka bandalaginu. Vindur í Efri-Lausitz ci-u kunnir alt frá 7. öld. Þá voru þeir neíndir Milzencr. Kynbræður þeirra í Neðri-Lausitz voru nefndir Lauz- iger og af þeim draga héruðin nafn. Á 10. öld náðu Þjóðverjar yfirráð- um í héruðum þessum, en annars er saga þeirra svo margbrotin, að hún verður ekki sögð í f áum drátt um. Néðri-Lausitz var ýmist undir Brandenburg eða Meissen, cn komst svo að lokum undir Austur- ríki, ásamt Bæheimi. Sömu forlög biðu og Efri-Lausitz, sem áður hafði legið undir Pólland. Árið 1636 afsalaði Austurríki sér háð- nm héruðunum til Saxlands, en eft- ir Napóleons-styrjaldirnar tirðu Saxar að láta Prússa fá mestan hluta þeirra. Þrátt fyrir alt þetta, hafa íbú- arnir að miklu leyti varðveitt tungu sína, eins og áður er sagt. Nafnið „Serbskwa", sein hinu 'nýja ríki er nú gefið, er dragið af híuu sameiginlega nafni þeirra, Sorbar. Sorbiska tungan er grein af vestur- slavnesku málunum, czeknesku, mahrisku og slownesku, og c/ek- nesku skyldust. Á síðustu árum hafa risið upp nokkrar bókmentir Eaupirðu góðan hlut, þá mundu hvar þú fékst hann, Sigurjón Pétursson.

x

Morgunblaðið

Beinir tenglar

Ef þú vilt tengja á þennan titil, vinsamlegast notaðu þessa tengla:

Tengja á þennan titil: Morgunblaðið
https://timarit.is/publication/58

Tengja á þetta tölublað:

Tengja á þessa síðu:

Tengja á þessa grein:

Vinsamlegast ekki tengja beint á myndir eða PDF skjöl á Tímarit.is þar sem slíkar slóðir geta breyst án fyrirvara. Notið slóðirnar hér fyrir ofan til að tengja á vefinn.