Morgunblaðið - 20.01.1944, Blaðsíða 5

Fiiatudagur 20. janúar 1944
MORGUNBLAÐIÐ
5
FYRRI AFSTAÐA ALÞÝÐUF.LOKKSINS
TIL LÝÐVELDISMÁLSINS
* ítarlegri ræðn, er Bjarni
Renediktsson flutti í sjálf-
stæðismálinu á Alþingi í
Saer, rakti hann fyrri af-
stöSu Alþýðuflokksins til
Wjálsins og studdist við til-
''tnanir úr Alþýðubtaðinu.
Birtist hjer sá kafli úr ræðu
Rjarna.
Tilvitnanir úr Alþýðublaðinu
31. 3. 1942:
^lþhl.
, , §rein, sem birtist þá í Al-
^ ýublaðmu, eru gerð að um-
^sefnj skrif Jónasar Jónsson-
1 3?ínaanum um það. að ,,all-
su menn i Framsoknar-
Sjálfstaeðisflokknum” hafi
rax 1 fyrra (þ. e. 1941) vilj-
en Stofna Uðveldi hjer á landi,
j. f.a® ,,frá' Alþýðuflokknum
ý 1 en§in rödd komið í þá átt“.
m Þetta segir Alþbl.:
’ÆUi þó Jónas frá Hriflu
ha V^a bað kest SJálfur» í
^ ns eigin flokki var það felt
ga vetri í fyrra að
£r °ga a þann hátt til fullnustu
þe- stínrnskipun landsins á
á Stun<tu- staið Þá ekki
. 'kýðuflokknum, heldur á
^náhlut
^tts.
ta Framsóknarflokks-
I
sömu
1949 grein, Þ- e- 1 marslok
2 segir síðar:
aj ' ^ýðuflokkurinn hefir ,alt
ýj , °rið °S er altaf reiðubúinn
jg ess að taka sjálfstæðismál-
. UPP til fullnaðarafgreiðslu
samvi
°g
nn»u við aðra flokka. —
0g et Framsóknarflokkurinn
, j álfstæðisf lokkurinn eru
st£eð sk;oðunar, að engin á-
þvj ý síe lengur til að fresta
f] jj ^á stendur ekki á Alþ.-
Wann er reiðubúinn”.
Apfhh!aðið 30-4-1942:
þýðub^1St forustugrein í A1"
ipni- °mu undir fyrirsögn-
ius», ”^awsn sjálfstæðismáls-
»A,S me®al annars:
ekki s-íálfstæðismálið var
(þ. e en<fanlega leyst í fyrra
frerilst 1941 ^ stafaði fyrst og
ipni ,,.a! 0Plnberri og ákveð
gegn því
Síða
andstöðu Framsóknarfl.
að svo yrði gert’
lögg 1 Þ^ssari sömu grein er
þýðuuT'813.á það> hversu Al-
baxis haf-Urmn og fulltruar
K>irra 1 la&t skynsamlega til
gteiðsl að fullnaðaraf-
fram ,Slalfstæðismálsins færi
að í aícannu 1942. Er þar vitn
geirs |gerðir og tillögur Ás-
skrárnef geirssonar í stjórnar-
hátt: ndlnni á eftirfarandi
■'Tilla
ar er í J^sgeirs Ásgeirsuon-
KjördS UttU máii Þessi:
þykt - *mamálið verði sam-
framt verJU ÞlngÍ’ en ,jafn'
Uefnd tii v S6tt ^nibiþmga-
niður á ÞeSS að koma sjer
staeðism endanlega lausn sjálf-
hosmngar^tr Slðan fara fram
Samþykkir l!ð nýkjörna Alþ.
hjördal -SV° bæði málin,
°g sjálfTabS 1 siðara sinn
sinn. ifstæðlsmálið i fyrra
k°sningar eftir 4 ný íram
da;maskiDs nmm nyju kjör
greiðir s ° °g næsta þing af-
etldanleg V° SJálfstæðismálið
aUkak°sningar neÍnar
gar Þurfi að fara
fram þess vegna. Getur það
orðið þegar í haust”.
Um þessa tillögu segir Al-
þýðublaðið:
„Um þessa lausn málsins
ættu allir þeir flokkar að geta
sameinast, sem meina nokkuð
með því, að þeir vilji flýta
Ijusn sjálfstæðismálsins eins
og kostur er á úr því sem kom-
ið er”.
Alþýðublaðið 23. 5. 1942:
Þá birtist í Alþýðublaðinu
fyrirferðarmikil tvídálka inn-
römmuð frjett undir aðalfyrir-
sögninni: „Sjálfstæðismálið
verður afgreitt í sumar".
Efni frjettarinnar er á þéssa
leiv:
„Sameinað Alþingi samþykti
í gær með 25 atkvæðum á móti
19, að skipa milliþinganefnd í
sjálfstæðismálið til þess að und
irbúa fullnaðarafgreiðslu þess
á þingi í sumar.
Þessi tillaga var borin fram
af fulltrúum Alþýðuflokksins
og Sjálfstæðisníiálsins í stjórn-
arskrárnefnd neðri deildar.
í nefndina voru kosnir: Ste- j
fán Jóhann Stefánsson fyrir
Alþýðuflokkinn, Gísli Sveins-
sonö og Bjarni Benediktsson
fyrir Sjálfstæðisflokkinn og
Jónas Jónsson og Hermann
Jónasson fj»rir Framsóknar-
flokkinn”.
Aiþýðublaðið 2. 6. 1942:
Þá birtist í Alþýðublaðinu
forystugrein undir fyrirsögn-
,’Forystan”. Þar kvartar
blaðið undan því, að „Sjálf-
stæðisflokkurinn hæli sjer nú
mikið af því í seinni tíð, að
Lann hafi „tekið forystuna”
í kjördæmamálinu og sjálf-
stæðismálinu”. En út af þessu
segir Alþýðublaðið:
„Því að það var, sem kunn-
ugt er, ekki hann (Sjálfstæðis-
flokkurinn) heldur Alþýðu-
flokkurinn, sem frá upphaíi
hafði frumkvæðið og foryst-
una í kjördæmamálinu á hinu
nýafstaðna þingi og benti jafn
framt á hina hagkvæmu leið
til þess að leysa sjálfstæðis-
máiið í sambandi Við það á
væntanlegu þingi í sumar”, (þ.
e. sumarþingið 1942.)
★
Þann 12. 6. 1942 skrifaði Ás-
geir Ásgeirsson grein í Alþýðu
blaðið undir fyrirsögninni:
„Lausn kjördæmamálsins og
sjálfstæðismálsins”.
Þar segir hann í lok greinar
sinnar:
„Það á að ganga hreint til
verks um að leysa viðfangs-
efnirx, sem íyrirliggja, þó um-
deild sjeu.
Þeirra á meðal eru kosninga
skipulagið og sjálfstæðismálið.
Og það er gleðiefni, að meiri
hluti Alþingis hefir orðið á-
sáttur um að ljúka þeim á
þessu árí. Kosningafyrirkomu-
lagið er kallað viðkvæmt mál.
En þar ber að líta meir á við-
kvæmni þeirra, sem verða fyr-
ir rnisrjettinum, en hinna, sern
njóta þess.
Sjálfstæðismálið er einnig að
færast í hurðarliðinn. Þau 2 ár,
sem liðin eru síðan sambandið
við Norðurlönd slitnaði, hafa
skilað því nær markinu. Þjóð
okkar verður það til sóma, að
hafa leyst bæði málin á þess-
um viðsjártímum í öruggri von
um að frelsi og jafnrjetti haldi
velli í heiminum. En fari alt á
annan veg en við vonum, þá
verða þó þessar ákvaröanir okk
ar samskonar leiðarljós og upp
örvun og Eiðsvallarfundurinn
var Norðmönnum í nærfelt
heila öld”.
Alþýðublaðið 2. 8. 1942:
Þar er birt viðtal við for-
mann Alþýðuflokksins, Stefán
Jóhann Stefánsson, um verk-
efni hins væntanlega þings,
sem þá var að koma saman, og’
er aðal fyrirsögn þessa við-
tals: „Kjördæmabreytingin og
sjálfstæðismálið verða aðal
málin”.
I þessu viðtali segir Stefán
Jóhann. að fyrsta verkefni
þingsins verði væntanlega að
endursamþykkja kjördæma-
breytinguna, sem kosið hafði
verið um í nýafstöðnum Al-
þingiskosningum, og kemst þvi
næst þannig að orði:
„Síðan fær þessi stjórnar-
skrárbreyting (þ. e. kjördæma
breytingin) staðfestingu ríkis-
stjóra og að því búnu er tíma-
bært að taka fyrir á Alþingi
lýðveldisstjórnarskrána. En
eins og kunugt er, hefir milli-
þinganefnd starfað að undir-
búningi þess máls og getur
væntanlega lokið störfum
snemma á þingtímanum, eftir
að einstakir nefndarmenn hafa
borið ráð sín saman við flokks
Nýárshvöt til meðlima
fjelags Suðurnesja-
manna 8. jan. 1944
Heilir sff'lir höldar prúðir,
heilar sælar meyjar, konur,
horfum fram, af hugsjón
knúðir
helgri, sannri, dóttur sotiur,
Suðurnesjahróður hafinn
hátt, í bjartri feðraniintling,
ófremd sagna af sje skafin,
efli samtök náin kynning.
„yunnaTimaðiir'
sje og veri’ í
o'kku-r nærði unga, smáa, .
um oss vafði trausum armi.
Átthugimu-m aldrei gleymum,
oss Jiótt beri’ að uýjum
ströndmn,
teskmnimnng okkar geymum,
einuig þroskist, saman stönd-
lUlt.
sannd að vera
hvers manns
huga,
okkar takmark er að gera,
eitthvað’ stórt, og vel að duga
fyrir vorar feðra bygðir,
fögur hngsj.ón ska.par þrótt-
. inn,
færum Uf í i'ornar dygðir,
frá oss víki kvíöi’ og óttinn.
Öll v.jer minnumst a>skusti>ðva,
indæl li.fuð mörg þar stundin,
stritið ungra stadti vöðva,
störfin glæddu svein og
sprundin,
Þroska skóp oss þraut. og
rauniu,
þrekmenn Suðurnesin áttu,
oft þó smá þeim yrðu lamtin,
öllu rúnir hv.ílaat máttu.
Mæðra og f.eðra minnast séfttu,-
möi'g v.ar þeirra .erfið gangan,
óslitin, mót ógn og hættmn,
æfidaginn stundurn langann,
æðrulaust var áfram haldið,
unnir sigrar glöddu huga.
lietjur skelfdi’ ei hrokans
yaidið,
harðstjórn reyndu’ að yfir-
buga.
Suðurnesin, landið lága,
lagði’ oss fyrst að hlýjum
barxni,
Stregjmn lieitiö: stórt að
vinna
störfum meðan endist dag.urj
aliir munu unað finna,
er sá rætist draumur fagur,
að Suðurnesin sæmdir bljóti,
og sjeu’ ei háldin ritjublettur,
úr engu sköpuð öðru’ en
grjóti,
að útskaginn sje. 1 jótur, grett.-
ur.
Yinnum fyrir feðrabygðir,
fyrst og -síðast nytsöm störfin,
eflist sjerhvert orka’ og*dygð-
ir.
til umbóta er mikil þörfin.
llefjmu merkið, hopum eigi,
hrindum frá oss sinmdeysi,
torfærum skal víkja’ úr vegi.
viunrnn Jvótt að .stormar geysi.
Árið nýja okltur verði
auðtmdrjúgt að settu merki.
átök þróttinn allra heröi.
er vjer leggjum hönd að verki,
samstilt vegna sveitarinuar,
sem oss ól í gleði’ og þrautum,
eipn og' sjerhver, orku þinnar,
er nú vænst á nýjmn brautmn.
Þóróur Einarsson.
Þetta fagra kvæði var flutt,
af höfmvdinum sjálfunv í Ný-
ársíagnaöi Suðvny.iesjamanna
að Hótel Borg 8. þ. m. og til-
einkaði hann fjelagsmönnum
kvæðið.
menn sína. Þess er fastlega að
vænta, að allir flokkar á AI-
þingi stantti einhuga saman um
lausn þessa máls.
Samþykt þessara tveggja
stjórnarskrárbreytinga, annar-
ar endanlega og hinnar í fyrsta
sinn, leiða óhjákvæmilega til
nýrxa alþingiskosninga, auk
þess, sem gera má ráð fyrir,
að þjóðaratkvæðagreiðsla fari
fram um endanleg slit sam-
bandssáttmálans við Dani. En
varla er þó að vænta þess, að
þær kosningar geti farði fram
fyr en síðast í september eða
fyrri hluta októbermánaðar”.
Alþýðublaðið 9. 9. 1942.
Þegar þannig fór, sem kunn
ugt er, að ekki varð af endan-
legri afgreiðslu sjálfstæðis-
málsins á sumarþinginu 1942,
eins og framangreindar til-
vitnanir úr Alþýðublaðinu bera
ótvírætt vott um, birtist í Alþ.-
blaðinu 9. 9. 1942 forystugrein
undir fyrirsögninni: „Sjálf-
stæðismálið”. Hún hefst þann-
ig:
„Það fer ekki hjá því að sú
afgreiðsla sem sjálfstæðismál-
ið fjekk á hinu nýafstaðna
þingi, hljóti að valda nokkrum
vonbrigðum meoal þjóðarinn-
ar”.
Gerir blaðið grein fyrir því,
að áður en þingið kom saman,
hafi sakir staðið þannig:
„Þá var gert ráð fyrir því,
að síðasta skrefið í sjálfstæð-
ismálinu yrði stigið þegar á
sumarþinginu með samþykki
lýðveldisstjórnarskrár, sem því
næst yrði kosið um í haust og
staðfest til fullnustu á fyrsta
þingi á eftir”.
Þessi forystugrein Alþýðu-
blaðsins endar á þessum orð-
um:
,,Og þó að ekki hafi nú tek-
ist að ná þvi marki í bili, sem
fyrirhuguð var í sjálfstæðis-
málinu á hinu nýafstaðna
þingi, mun enginn flokkuir
auka álit sitt hjá þjóðinni með
því að skerast úr leik í því
máli. Þjóðin lítur á sjálfstæð-
ismálið sem hafið yfir allan
flokkaríg og heimtar undir-
hyggjulaust og einlæga sam-
vinnu aílra flokka um það”.
Eftirmáli.
Eftir allai' þessar skeleggu
ráðagerðir og hvatningarorS
Alþýðublaðsins og forráða-
manna Alþýðuflokksins um
endanlega afgreiðslu sjálfstæð
ismálsins og stoínun lýðveldis
á árinu 1942 birtist í forystu-
grein Alþýðublaðsins 10. 9.
1942 eftirferandi: 'm*
„Til skaroms tíma myndi er.g
inn hafa trúað því, að nokk-
ur flokkur hjer á landi viidi
verða til þess að stofna til
sundrungar og ófriðar um sjálf
stæoismálið. Til þess virtist
engin ástæða vera. 1 því rnáli
liggja fyrir svo skýrar og ótví-
ræðar sameiginlegar yfirlýsing
ar ailra flokka frá síðustu ár-
um, að engum gat dottið annað
í hug, en að þeir myndu lialda
áfram að fylgjast að í því”.
j t Framh. á 8. síðu.
•; \. 11
i
l Þfciihi is