Morgunblaðið - 20.01.1944, Blaðsíða 6

6
MORGUNBLAÐIÐ
Fimtudagnr 20. janúar
1944:
11
Útg.: H.f. Árvakur, Reykjavík
Framkv.stj.: Sigfús Jónsson
Ritstjórar:
Jón Kjartansson,
Valtýr Stefánsson (ábyrgðarm.)
Frjettaritstjóri: ívar Guðmundsson
Auglýsingar: Árni Óla
Ritstjórn, auglýsingar og afgreiðslci,
Austurstræti 8. — Sími 1600.
Askriftargjald: kr. 7.00 á mánuði innanlands,
kr. 10.00 utanlands
I lausasölu 40 aura eintakið, 50 aura með Lesbók.
Hvaða skjöl vilja þeir?
ÞEIR ERU orðnir furðanlega mikið utan gátta upp á
síðkastið, undanhaldsmennirnir í sjálfstæðismálinu. Þeir
eru við og við að boða til funda, ýmist leynifunda eða
opinberra, þar sem þeir samþykkja ályktanir um að
skora á Alþingi og ríkisstjórn að birta nú þegar öll „skjöl
skilnaðarmálsins“.
Hvaða skjöl vilja þessir menn fá birt? Varla eru það
þau skjöl, sem þjóðin hefir alla tíð bygt á kröfur sínar
í sjálfstæðisbaráttunni. Þau skjöl eru öllum kunn og
skráð í stjórnarfarssögu landsins. Ekki þarf að birta á
ný sambandslagasamninginn frá 1918, en samkv’æmt
honum höfðu íslendingar trygt sjer einhliða rjett til
sambandsslita, eftir árslok 1943. Sá tími er nú kominn.
Ekki geta Danir hafa verið í neinum vafa um, að íslend-
ingar voru staðráðnir í að nota rjett sinn samkv. sam-
bandslagasamningnum, því að Alþingi hafði lýst þ\rí
yfir einróma, bæði 1928 og 1937. Þetta er skjalfest.
Skilnaðarmálið, eins og það liggur fyrir .Alþingi í dag,
er þjóðinni ekkert nýtt fyrirbrigði. Hinn 17. maí 1941
samþykti Alþingi einróma ályktun, þar sem því er yfir
lýst;
,,Að það telur ísland hafa öðlast rjett til fullra sam-
bandsslita við Danmörku“,
,,að af íslands hálfu verði ekki um að ræða endur-
nýjun á sambandslagasáttmálanum við Danmörku“ og
,,að lýðveldi verði stofnað á íslandi jafnskjótt og sam-
bandinu við Danmörku verði formlega slitið“.
Þessar ályktanir gerði Alþingi í heyranda hljóði og þær
voru jafnskjótt kunngerðar dönsku stjórninni og kon-
ungi.
Nú er einmitt verið að stíga það spor, sem Alþingi 1941
ákvað einróma, að stigið yrði, enda þótt það fastsetti ekki
þá, hvenær það skyldi gert. Þó var sá varnagli sleginn,
að því mátti ekki fresta lengur en til stríðsloka.
Nú* vitum við, að um skeið var það ætlan Alþingis að
framkvæma formlega skilnaðinn á árinu 1942 og stofna
þá lýðveldi. En úr þessu varð þó ekki, því að stjórn
Bandaríkjanna, sem er eitt voldugasta lýðríkið í veröld-
inni og okkur vinveitt, mæltist til þess, að við frest-
uðum að ganga formlega frá sambandsslitum, þar til
eftir árslok 1943, þegar sambandslagasamningurinn væri
útrunninn. Auðvitað fórum við að vilja Bandaríkjastjórn-
ar í þessu. Annað hefði verið óhæfa, ekki síst þar sem
stjórn Bandaríkjanna lýsti jafnframt yfir því, að hún
hefði ekkert við það að athuga, að við stofnuðum lýðveldi
eftir árslok 1943.
Öll þessi skjöl varðandi skilnaðarmálið, eins og það
liggur fyrir í dag, hafa verið birt og eru alþjóð kunn.
Þess vegna er það blátt áfram fáránlegt hjá undanhalds-
mönnum, að vera að gera kröfu um birtingu skjala, ,,svo
að þjóðinni gefist kostur á að kynna sjer málavöxtu,
áður en hún á að taka afstöðu til niðurfellingar sam-
bandslagasáttmálans og stofnunar lýðveldis“, eins og
þetta var orðað í seinustu ályktun þeirra. '
Þjóðin fiekkir öli gögn og skjöl málsins út í æsar. Það
gera undanhaldsmenn áreiðanlega einnig. Krafa þeirra
um birtingu einhverra skjala, er fram komin eingöngu
til þess að rugla þjóðina, því að sannleikurinn er sá, að því
er snertir a. m. k. suma forsprakka undanhaldsmanna, að
þeir vilja alls ekki skilja við Dani. En þetta þora þeir ekki
að segja þjóðinni, því að þeir vita, að það yrði þeirra
dauðadómur.
Hin þunnskipaða fylking undanhaldsmanna er nú sem
óðast að liðast sundur. Áhrifamesti maðurinn í Alþýðu-
flokknum, Haraldur Guðmundsson, hefir lýst sjerstöðu
sinni í flokknum. Hann fylgir eindregið lýðveldismönn-
unum. Þarf ekki að efa, að kjósendur Alþýðuflokksins
munu standa með honum.
— Rafmagnið
Framh. nf bls. 1.
að þeir reyndu að klippa niður
þessa eldingavíra, og hefði
sambandið þá komist í lag. En
þetta verk var ekki hægt að
framkvæma, vegna þess að til
þess hefði þurft að'Tara upp á
ailmarga staura, en það ekki
hægt vegna veðurofsans. En
stálvírar þessir höfðu ®dregist
til í allmörgum staurabilum.
Um kl. 1 e. h. á þriðjudag
voru línumenn frá Rafveitunni
tilbúnir að fara austur með öll
viðgerðartæki. Þeir lentu í
versta veðri og ófærð. Þeir voru
komnir upp í Skíðaskála kl.
6VÍ. Þá var bíll þeirra bílaður,
og komust þeir ekki lengra að
svo stöddu. Var nú fenginn
handa þeim snjóbíll. A honum
komust línumennirnir yfir
fjallið og að Villingavatni komu
þeir kl. 6 á miðvikudags-
morgun. Höfðu þeir lokið við
viðgerðina kl. 10 um' morgun-
inn og var komið rafsamband
frá Ljósafossi kl. 10.25.
Sjálfar raftaugarnar
slitnuðu ekki, enda hafa þeir
aldrei slitnað, sagði Jakob
Guðjohnsen.
Elliðaárstöðin.
Elliðaárstöðin var í rekstri
allan þriðjudaginn, enda kom
þetta straumrof henni ekki við.
En ekki var til neins að setja
svo lítið rafmagn á bæjarkerf-
•ið, sem Elliðaárstöðin ein fram
leiðir. Elliðaárrafmagn var sett
á Mosfellssveitarlínuna, svo
hitaveitudælurnar gætu starf-
að, á Hafnarfjarðarlínuna
og til Vífilsstaða. — Enn-
fremur var hægt að setja raf-
magn til útvarpsstöðvarinnar,
mjólkurvinslustöðvarinnar,
Landsspítalans og að nokkru
leyti til Landssímans.
Klukkan 1,00 um miðviku-
dagsnóttina var bæjarkerfið
tengt við Elliðaárstöðina, en
Hafnarfjörður skilinn frá. Stóð
það svo til kl. 7,00.
Útvarpið var hægt að reka.
En vegna þess að þvínær eng-
ir bæjarbúar gátu notað íækin
sln, var lítið sent út af dagskrá
útvarpsins, ekki nema þing-
frjettir og almennar frjettir er-
lendar og innlendar.
Blaðið spurði Jakob Guðjohn
sen, verkfræðing, hvenær Sogs
línan hafi bilað síðast. Sagði
hann það hafa verið 23. febrúar
1493. Þá voru það rofar sem
biluðu, en þeir voru settir á
línuna hjer og þar, til þess að
hægará væri að mæla hvar bil
anir verða, er þær bera að
höndum. En rofar þessir hafa
reynst illa, og því hafa þeir
verið teknir úr notkun.
Einu sinni áður hafa eldinga
varna virar slitnað. En þá rufu
þeir ekki straum línunnar. Og
straumvírarnir hafa sem sagt
aldrei slitnað, ekki einu sinni
þegar. staurar brotnuðu hjer
um árið, og þungir staura-
bútar hengu í þeim.
Rafmagnsleysið á þriðjudag-
inn íolli vitanlega miklu og
margvíslegu tjóni og óþægind-
um fyrir bæjarbúa, er allur
vjelarekstur, sem byggist á
bæjarrafveitunni, lagðist nið-
ur. Blöð komu ekki út, hvorki
síðdegis á þriðjudag nje á mið
vikudagsmorgun.
\Jíkverji slrlfa

tfr clacilc
a
í myrkrinu.
REYKJAVÍK er ömurlegur
bær í myrkri. Það sáu menn
best í fyrradag, þegar ekkert
rafmagn var. Þær fáu hræðuv,
sem um göturnar fóru, voru á
hraðri ferð heim til sín í kerta-
ljósíð. Þegar leið á kvöldið og
slökt var á týrunum, sem áður
höfðu sjest í glugga og glugga,
rj arð bærinn alveg sótsvartur.
/Einstaka sinnum brá fyí'ir
ljósgeisla frá bíl og bíl. Það var
sannarlega ömurlegur bær í
myrkrinu og flestir munu hafa
tekið þann kostinn að fara
snemma að sofa.
Þeir, sem eiga oliuvjelar og
olíulampa, hrósuðu hapþi í raf-
magnsleysinu, en hinir, sem
ekki áttu slíkt, fengu ekkert
volgt að borða eða drekka all-
an daginn, Gasnotendur gátu
hitað á því frameftir degi, en er
líða fór á kvöldið, var gasið í
geyminum við Gasstöðina. til
þurðar gengið.
Þessi óvænta myrkvun í
fyrrakvöld hefir vafalaust kom-
ið mörgum manninum til . að
hugsa. um, hve ömurlegt það
hefði verið og erfitt, ef loft-
varnamyrkvun. hefði verið tek-
in upp hjer í bænum, eins og
talað var um.síðari.hluta sumars
194L Það var ábyggilega heilla-
spor hjá þeim, sem komu. í veg
fyrir, að hier var fyrirskipuð
oftmyrkvun, því að auðveldara
er að koma slíku á heldur en
afnema það.
Meðferð fánans.
VIÐ SÁTUM saman nokkrir
kunningjar í rökkrinu í fyrra-
kvöld og röbbuðum sáman um
hitt og þetta. Meðal annars var
talað um, hve litla virðingu við
sýnum fánanum okkar. Allir
voru sammála um, að það þyrfti
að vekja almenning til meðvit-
undar um gildi þjóðfánans. Sum-
ir voru þeirrar skoðunar, að
skólunum bæri að gera meira en
gert hefir verið til að kenna
unglingum að virða fána þjóð-
ar sinnar. Eru það sömu tillög-
ur, sem jeg bar fram hjer í dálk-
unum í fyrrasumar. Vildi jeg,
að fræðslumálastjórnin fyrir-
skipaði, að íslenskur fáni væri
í hverri einustu kenslustofu í
skólum landsins og byrjað væri
á því áður en kensla hefst á
hverjum degi, að minnast fán-
ans.
Auðar flaggstengur
móðgun.
EINN OKKAR fjelaganna,
sem ræddum um þetta mál,
vildi láta hafa eftirlit með því,
hverjir flögguðu og hverjir
vanræktu það á hátiðisdögum
þjóðarinnar og við önnur tæki-
færi, sem flagga á. Hann sagði
sem svo: „Hver einasta flagg-
stöng í bænum, sem er auð, þeg-
ar flagga á, er móðgun og mót-
mæli. Með því að flagga ekki
sýnir flaggstangareigandinn, að
hann vill ekki sýna deginum
neina virðingu. Það, sem ætti að
gera, er að hafa eftirlit með
flaggstöngunum í bænum, og ef
það kemur fyrir oft, að ekki er
flaggað, þar sem flaggstöng er
fyrir hendi, á að taka hana nið-
ur af húsinu. Það er ekki hægt
að segja neitt við því, þó ekki
sje flaggað, þar sem engar flagg
stengur eru, en auðar flagg-
stengur eiga ekki að sjást j bæn-
um á flaggdögum.
í dálkunum hjer á þriðjudóg-
inn var fundið áð því, að ekki
ecjci u/inti 1
skyldi vera flaggað alment 1
bænum í hálfa stöng á sunnU
dag, er dagblöð bæjarins fluúu
harmfregnina um Max Pember
ton slysið. Þar var sagt, að a
eins tvö flögg hefðu sjest í ul
um miðbænum, á lögreglust0.
IS'
inni og húsi Eimskipafjelags
lands. Síðan sú grein var skrl
uð hefir mjer verið bent á,
flaggað var á húsi VerslL,na'’
Geirs Zoega við Vesturgötu 0
Stýrimannaskólanum. Ennfren\
ur segir mjer maður, sem var
ferð suður á Álftanesi, að fl®^/
aði hafi verið allan daginb
ríkisstjórabústaðnum að Bes®3
stöðum. En það, sem aðaHe®
var fundið að hjer í bænum vaI?
að ekki skyldi vera flaggað
opinberum byggingum, eins
t. d. Stjórnarráðinu og AlÞin®
ishúsinu.
og
Miklar mannf®rn’r
Islendinga. •
VIÐ ÍSLENDINGAR h°fu f
orðið að færa. miklar mannfórl1
mikíar
ir undarrfarin ár. Hve
-m-
ar þessar fórnir eru má sja^
a. af því að bera saman h
fallslegt manntjón okkar,
einn togari ferst með 29 tno
stórþjá®af: .
um og manntjón
eins og Bandaríkjanna, sem
ófriði á mörgum
Hlutfallsl^ga svarar u*“- .g
vígstöðvunU
manntl°n
29 manna hjá okkur til þess,
Bandaríkjaþjóðin misti rumlfrli
32 þúsund manns, eða nok
meira en tvö heil herfylki-
Síðustu tölur um mann l^.
Bandaríkjamanna segja l7'
hermenn fallna. Hlutfalls1^
er því manntjón okkar a .
skipi nærri helmingi
heldur en manntjón Bandar1 ^
manna, eftir tveggja ára 0 1
Umferðarörðug-
leikar.
BIFREIÐASTJÓRAR - j
mjög um umferðarörðugleik3 ^
kvai"
ta
einkum efti1
Aðalstrætis
he:
fif
pjtU'
hitave’1
Aða>
míh1
miðbænum,
meiri hluta
verið lokað vegna
gröfts. Vegna lokunar
strætis hefir óeðlilega
umferð færst yfir á h’ós1 ^
stræti í bili. Strætisvagnar ■ ^
sem áður óku um Austurstr ^
og Aðalstræti, verða nú að
Kirkri
og
um Pósthússtræti
stræti. , st
En í Pósthússtræti ir ^
það, að menn leggi bílum s0^
um lengri tíma. Standa
raðir af bílum oft meiri
heilar
hiuta
dags eftir öllu Pósthússtrm 1 _
frá Hótel Borg út að pöéie »
stöð. Er jafnvel ekki óa
að raðir bíla sjeu beggja 010
götunnar. Er þetta vitanlega
lögreg1
fært með öllu. Ætti
þjónum að vera innan
hanhar þ
kk>
að sjá svo til, að bílum sje
• ................. a me°
lagt í Fósthússtræti a
ltu
, • aoo
jafnmikil umferð er um Pa
og nú er og verður á nre
Aðalstræti er lokað.
Hörð loftsókn í
London í gærkvel£h' ,
FLUGHERIR bandaman0
Burma unna Japönum er>E7.tai
hvíldar. Hafa þær farið 0 ^
flugferðir s. 1. sólarhring^^
gert Japönum mikinn ósku .
Meðal annars hafa þ®r
margar eimreiðir fyrir Jal
um og eyðilagt herman°
hernaðarma0
skála og ýmis
virki önnur.
Reuter.