Morgunblaðið - 02.02.1944, Blaðsíða 2

2
MORGUN-BLAÐIÐ
Miðvikudagur 2. febrúar 1944
Skemtileg saga
Hvalfjarðar-
leiðin og
sjóferðirnar
SAMGÖNGURNAH milli
Íleykjavikur og Borgarfjarðar
varða samband þriggja lands-
fjórðunga við höfuðborgina.
Þær samgöngur ei'u nú þýð-
ingarmeiri en áður hefir verið
vegna þess að áhrif Reykja-
víkur, þar sem þriðjungur
landsmanna býr, fara stöðugt
vaxandi á alt fjármála- og fje-
lagskerfi þjóðarinnar.
Þessi samgönguleið er því sú
þýðingarmesta í landinu að því
Jeyti að flestir landsmenn þurfa
að njóta hennar.
Jeg hefi haldið því afdrátt-
arlaust fram í grein í ísafold
í október s. 1. og aftur í Morg-
unblaðinu og ísafold nú nýlega,
að fólksflutningarnir á þessari
leið eigi að vera á landi, en
ekki sjó. Sjóferðirnar eiga að
hverfa nema þá sem undan-
tekning. Nú nýlega hefir Har-
aldur Böðvarsson kaupmaður
á Akranesi tekið í sama streng.
Þykir mjer það ekki undarlegt,
þar sem hann er nákunnugur
maður og þektur að hagsýni.
Hefði og mátt ætla að ekki
yrði mikil andstaða gegn þessu
máli, svo auðsætt sem það virð
i^t, eins og nú er komið. En í
Tímanum 25. janúar birtist
grein eftir Vigfús Guðmunds-
son til andmæla þessari skoð-
un. Vill hann umfram alt hafa
samgöngurnar á sjó áfram milli
Borgarness og Reykjavíkur. Og
tiú á ekki að horfa í að útvega
til þessara ferða hraðskreitt far
þegaskip, stærra og fullkomn-
ara en Laxfoss. Mundi það
sennilega eigi kosta minna en
tvær miljónir króna eins og nú
stendur. Það fje eiga Borgfirð-
ingar, Akurnesingar og ríkið að
leggja fram.
Frá mínu sjónarmiði er þessi
tillaga hrein villa. Fje ríkisins
væri áreiðanlega betur varið
í veginn. Hann á ríkið að leggja
og flýta þeirri framkvæmd
fremur en öðrum vegabótum,
þar sem enginn vegur á land-
inu kæmi jafn mörgum að
gagni, Vilji Borgfirðingar hafa
vöruflutninga áfram sjóleið-
ina, þá eiga þeir að annast það
sjálfir. Flest ferðafólkið er fyr
ir löngu búið að fá nóg af báta
flutningunum á þessari leið,
jafnvel þó eigi hafi áður verið
gert ráð fyrir lífshættu og eigna
tjóni í flæðarmáli höfuðborg-
arinnar.
Sje farið á landi alla leið,
getur fólkið verið í rólegheitum
í bílunum, laust við allan troðn
ing og óþægindi. Ferðaáætlun-
in getur verið viss og bílarnir
á sama tíma á sama stað alla
daga þegar snjólaust er. Að
vetrinum' hlýtur að vera hægt
að halda Hvalfjarðarleiðinni
færri á meðan hægt er að kom-
ast Holtavörðuheiði og Vatns-
skarð.
Með gamla laginu, sem Vig-
fús vill þafa áfram, byrjar
ferðin á því að skipið fer frá
Reykjavík áður en bifreiða-
atöðvar eru opnaðar. Fólkið
verður oft að bera sinn farang-
ur til skips og troðast fram í
Framhald á bls. 10.
I.
MEÐAL fyrstu vesturfara
hjeðan af landi, voru fátæk
hjón úr Eyjafirði, — ef mig
misminnir ekki —. Var kon-
an systir sjera Magnúsar
Grímssonar, sem var mjög
merkilegur gáfumaður, hafði
m. a. áhuga á jarðfræði, og
samdi ritgerð um Esjuna. ■—
Hann þýddi einnig allstóra bók
um eðlisfræði. Þessi mágur sr.
Magnúsar, sem nú var að fara
af landi burt, var bókamaður
eftir því, sem efni og ástæður
frekast leyfðu, og þó að far-
angurinn væri fátæklegur, þá
var þar bókakista með, og í
henni eðlisfræði sú, sem sjera
Magnús hafði þýtt. Með þeim
hjónum fór sonur þeirra Hjört-
ur, þá 5 eða 6 ára. Hann var
snemma lestrarfús, og las aft-
ur og aftur bókina, sem móð-
urbróðir hans hafði þýtt. Vakti
sá lestur hjá drengnum mikinn
hug á rafmagnsfræði, en það
leiddi til þess, að Hjörtur
Þórðarson Varð einn af merki-
legustu rafmagnsfræðingum
Bandaríkjanna, og setti á stofn
rafmagnsfyrirtæki, sem undir
hans stjórn hefir þrifist svo
vel, að þar vinna nú um 9000
manns. Mætti því komast svo
að orði, að varla nokkur
íslendingur muni hafa haft
önnur eins mannaforráð og
Hjörfur. Og eins, að hann
hafi á skemtilegasta hátt, af-
sannað orðtækið, að bókvitið
verði ekki í askana látið. En
auk þess að vera verksmiðju-
eigandi og rafmagnsfræðingur,
er dr. C. H. Thordarson — en
þannig er nafn hans nú ritað
— bókamaður í mjög stórum
stíl. Hann á nú bókasafn það,
sem frægt er, og talið að mjög
fá slík sjeu til í eins manns eign.
Hefi jeg heyrt, að hann muni
hafa til kostað því, sem svara
mundi miljónum króna. Hefir
margan íslending langað til að
eiga bækur, en engum lánast
að koma líkt því eins miklu
til leiðar í þeim efnum og syst-
ursyni Magnúsar Grímssonar.
II.
Sagt var í Winnipegblaðinu,
sem er heimild mín um ým-
islegt er að ofan getur, — jeg
man ekki hvort það var Lög-
berg eða Heimskringla — að
dr.. C. H. Thordarson væri nú
að vinna að rafmagnsuppfind-
ingu, sem líkleg gæfx orðið til
að hafa áhrif á gang styrjald-
arinnar, og er óskandi að svo
reyndist. Kemur mjer í hug
í því sambandi það sem dr.
Macmillan Brown segir í hinni
stórmerku bók sinni Limanora
(Framfaraeyj an). íbúar ey-
ríkisins Riallaro öfunduðust yf-
ir uppgangi Limanoringa og
ákváðu að fara með her á
hendur þeim og eyðileggja þá.
Limanoringjar höfðu þá, auk
annara aðferða til fjaráhrifa,
fundið upp fjarskygnistæki, er
gerði þeim fært, að hafa ná-
kvæmar gætur á því, sem fram
fór í Riallaro, og einn dag,
skömmu áður en leggja skyldi
upp í hinn mikla leiðangur,
urðu allar skotfærabirgðir Ri-
allaringa ónýtar.Varð svo ekk-
ert úr þeirri herferð.
Óskandi væri nú, að Banda-
rikin gætu gert eitthvað líkt
gagnvart Japan. Hugsanlegt er
að lengra fram, gæti líffræðin
komist í það horf, að meiri
menningarþjóð gæti náð þeim
tökum á hugarfari ráðandi
manna í ríki, sem hygði á hern
að og heimsyfirráð, að úr þeim
drægi allarukjark eða vilja til
slíkra fyrirtækja. —■ Get jeg
þessa af því, að jeg sá í ein-
hverju blaði talið alveg ómögu
legt, að nokkur smáþjóð mundi
geta orðið nokkurs megnug í
þá átt, að lokið yrði styrjöld-
um, og óbrigðulum alþjóða-
friði komið á hjer á jörðu. En
í þeim efnum stoðar ekki að
miða eingöngu við mannfjölda.
Mætti í því sambandi minna
á, að sumir merkilegustu vis-
indamenn 18. aldarinnar voru
í Svíþjóð, en Svíar voru þá fá-
mennari þjóð en Norðmenn eru
nú. Og um miðja öldina sem
leið, kom víst öllum saman
um, að Svíinn Berzelius væri
merkilegasti efnafræðingur
sinnar samtíðar.
Hclgi Pjeturss.
Leiðrjettingar.
í grein þeirri hjer í
blaðinu, sem átti að heita:
Hættuárið mikla o. s. frv., en
ekki Hættuárin, þarf ennfrem-
ur að leiðrjetta þetta: I. 15. 1.
að neðan, breytingar, les: bylt-
ingar. II. 2.-3. 1. a. o.: Þýð-
ingu íslands fyrir aldaskiftum
þeim, les: fyrir aldaskifti þau.
III. Hættuegra, les: hættulegra.
Og vitanlega verða upptökin
að verða þau, les: vera þaú.
IV. Ef sambandsmálinu mesta
væri hjer sijxt nokkru nær því
sem þarf að verða, les: þarf að
vera. * II. P.
- ÍTALÍA
Framh. af 1. síðu.
bvssuskyttum í hvert hús á
sóknarleiðum bandamanna,
og torveldar þetta sóknina
nokkuð.
Áhlaup og gagnáhlaup
skiftast stöðugt á á víg-
slóðum fimta hersins á Rapi
do og Guarigliano-svæðun-
um, og eru bardagar hinir
grimmustu. Hefir banda-
mönnum tekist að sækja
nokkuð fram, náðu meðal
annars á sitt vald fjalls-
hrygg einum, sem þeim
hafði áður gengið úr greip-
um. Þjóðverjar segjast hafa
tekið aðrar hæðir, sem þeir
höfðu áður mist.
Víða á þessu svæði er oft
barist með byssustingjum
og handsprengjum, og eru
gagnáhlaup Þjóðverja stöð-
ugt hörð, en ekki trútt um
að þeim hafi farið heldur
fækkandi síðasta sólar-
hring.
8. herinn byrjar árásir.
Kanadiskar hersveitir úr
áttunda hernum hafa bvrj-
að áhlaup inni í landi all-
langt frá OrtonS, eða um
miðja vegu milli þess bæjar
og Orsogna, og segja fregn-
ritarar að þær hafi getað
sótt lítið eitt fram, þótt varn
br Þjóðverja sjeu öflugar
40 ára afmæli
innlendrar ráðherra-
stjórnar á íslandi
í UPPHAFI fxxndar í sam-
einuðu þingi 1. febr. flutti for-
seti, Gísli Sveinsson, svohljóð-
andi ávarp til þingheims:
Háttvirtir alþingismenn!
í dag teljast liðin 40 ár frá
því er innlend ráðherrastjórn
var stofnsett á íslandi, sem sje
1. febrúar 1904, og þar með
komið skipan á eðlilegt þing-
ræði í framkvæmd. Mun að
tilhlutun ríkisstjórnarinnar
þessa atburðar verða minst
fyrir alþjóð með útvarpserindi
í kvöld.
Það mun nú engum dulið,
að með þessari breytingu var
stigið hið mikilsverðasta spor
í áttina til raunverulegs sjálf-
stæðis Islendinga, þótt um hitt
væiú deilt, svo ,sem vonlegt
var, hvort lengra hefði mátt
komast í það sinn eður eigi.
En síðan hefir það ekki orkað
tvímælis, að í stjórnarfari
þessa lands var þingræði —
parlamentarismi — ríkjandi
regla.
En í sambandi við þenna
merkisatburð í sögu landsins,
Alþingis .og ríkisstjórnar, ber
að minnast þess manns, er hjer
átti þá einna mestan hlut að
máli, þess manns, sem um langa
hríð var á ýmsa lund sjálf-
kjörinn foringi á þingi og í
stjórn, eins hins allra glæsi-
legasta manns, sem Island hef-
ir alið, með ahdlegum og lík-
amlegum yfirburðum fram yf-
ir ílesta aðra Islendinga á síð-
ari tímum, Hannesar Hafsteins.
Hann varð fyrstur ráðherra á
íslandi. Er saga hans enn að
miklu leyti óskrifuð, og þau
fjölmörgu og mikilsverðu mál,
er hann beitti sjer fyrir og
kom í framkvæmd, eigi nærri
til hlítar rakin eða þýðing þeirra
fyrir þjóðlíf vort. Bíður þetta
verkefni söguritaranna, eins og
raunar fjölmargt annað mikil-
vægt og afdrifaríkt í þróunar-
sögu þessarar þjóðar.
Til minningar um þessa at-
burði og þenna forystumann
bið jeg háttvirta þingmenn að
rísa úr sætum.
r
Askorun lil
Gunnlaugs Scheving
Jóhann M. Kristjánsson hef-
ir beðið blaðið fyrir eftiríar-
andi:
„Vegna gi'einar í Þjóðvilj-
anum, eftir Gunni. Scheving,
vil jeg skora á hann, að sanx-
sýna með mjer í Saínahiisinu,
meðan sýning mírx þrir er ophx,
eða í Listamannaskálanum, hafi
hann ráð á því húsnæði, mál-
verk það af kú, er hann hafði
á sýningu fyrir stuttu og mat á
20.000 krónur, þannig að al-
menningi gefist kostur á að
dæma um það, hvort jeg fari
verr með Gullfoss, á málverki
mínu, en hanrt með kúna á
nefndu málverki. Sjálfur býðst
jeg til að greiða allan kostnað
af sýningu þessari.“
Birting
skjalanna
rœdd
á Alþingi
RÆDD var í sameinuðtr
Jxingi í gær Jiingsályktunar-
tillaga Alþýðuflokksmanna,
um birtingu skjala varðandi
sambandi Islands og Dan-
merkur.
Samkvæmt þessari þings-
ályktunartillögu skal:
1. Láta alla alþingismenn.
íá nú þegar afrit af öllum
þeim skjölum, „er varða sam-
band íslands og Danmerkuí
og farið hafa á rnilli íslenskra
stjórnvalda annars vegar og
stjórnvalda Dannxerkur, Breti
lands, Bandaríkjanna og full-
trúa íslands erlendis hins
vegar á tímabilinu frá 10.
apríl 1940 til þessa dags“.
2. Láta birta alþjóð þessi
skjöl svo fljótt sem verða má
og áður en þjóðaratkvæða-
greiðslan fer frarn um skiln-
aðarmálið.
Talsverðar unxræður urðui
um þetta mál í þiixginu. SteÞ
án Jóh. Stefánsson fylgdi til—
lögunni úr hlaði.
Forsætisráðherra dr. Björn,
Þórðarson upplýsti, að for-
rá ð amenn ] )i ngf lokka nna
hefðu fengið afrit af öllum
þessum skjölum. Hann kvað
])að einnig ljóst vera, af mörg
af þessunx skjölunx hefðu)
mist' gildi sitt, þar sem ]iaxt
snertxx eingöngu skilnað 1942,
senx fyrirhugaður xmr.
Hermann Jónasson kvað;
ekki koma til mála að birta,
öll þessi skjiil. Gæti konxið til
nxála, að birta sxxm skjöl, sem
værxx upplýsandi fyrir málið.
Ólafxxr Thors kvað það fjar
stæðxx, ef hirta ætti öll þessi.
skjöl. Alt' sem máli skifti úr
þessum skjolum væri birt og
almenningi kunnugt. Engri
þjóð myndi dettá í hug að!
bix’ta öll skjölin. En hitt st að-
hæfi jeg, sagði Ólafxxr, að
þótt öll skjölin x-ærxx bix't„
féngi þjóðin engan annan blæi
af skilnaðarmálinxx en luirx
hefir nú. En jeg staðlxæfi einni
ig hitt, að þjóðiix fengi á sig
skrælingjablæ, ef skjölin værui
birt.
Utanríkisráðherra, Vi 1 h j á I n x
ur Þór kvaðst líta svo á. að;
birting allra þessara skjala
nú væri í fullxx ósamræmi við;
lxáttsenxi í meðferð utanríkis-*
nxála. Vildi hann að utanrík-
ismálanefnd fengi að segja
álit sitt á þessu máli.
Var umr. því næst frestað,
en tillögunni vísað til skilu-i
aðarnefndar, senx svo leitat’
á I i ts xxtani’íki sn i ál a n e fn da r.
Konum hælt af
ráðherra.
London í gærkveldi. •— Dal-
ton, birgðamálaráðherra Bret-
lands, gerði skömtun á fatnaði
að umræðuefni í dag, í ræðu
er hann hjelt. Hrósaði hac.n
brcskum konum, og sagði að
iþær hefðu tekið fatnaðar-
skömtuninni mikið skynsam-
legar, yfirleitt, en karlrnenn.