Morgunblaðið - 18.03.1944, Blaðsíða 4

4
MORGUNBLAÐIÐ
Laugardagur 18. mars 1944.
Náræður eljumaður:
Þorvaldur Ólafsson, Baldursgötu 34
í LITLU HUSI á Baldurs-
götu 34 býr fjörlegur gamall
maður, sem ber það ekki utan
á sjer að hann sje níræður. En
hann er fæddur suður í Garði
18. mars 1854. Svo hann á
níræðisafmæli í dag.
í gær skrapp jeg heim til
hans, tylti mjer í stól í hinni
hreinlegu stofu og ympraði á
því, að „veraldarsaga" hans,
eins og Sveinn frá Mælifellsá
orðaði það, væri orðin nokkuð
löng.
— Já, og ekki steinn á veg-
inum alla leiðina, sagði hann. Ef
maður kynni að lofa og veg-
sama guð fyrir það! Það er
kunnáttan.
Jeg ólst upp hjá Þorvaldi
gamla Oddssyni í Merkinesi í
Höfnum, þar til jeg var 15 ára.
En faðir minn dó þegar jeg
var 1% árs. Hann kom hingað
ofan af Akranesi, fjekk blóð-
eitrun í hnjeð, dó og var hjer
grafinn.
Þegar jeg var nýfermdur,
fórum við naínarnir, Þorvald-
ur í Merkinesi og jeg, til sonar
hans, Árna á Meiðastöðum. Þar
var gott að vera. Þó var lífið
ekki alt leikur þar, frekar en
annarsstaðar. Þegar við ung-
lingarnir vorum ao leika okk-
ur fyrir utan tún í rökkrinu
á kvöldin á veturna, þá var
kallað að heiman: „Búið að
kveikja“. Og þá var að flýta
sjer heim og setjast við hamp-
rokkinn eða við netariðning-
una.
— Þú hefir snemma farið á
sjó?
— Þegar jeg" var 18 ára byrj
aði jeg að róa. Og á sumrin i
kaupavinnu í Skagafirði.
— Á hvaða bæjum?
— Hjá honum Jóhanni mín-
um á Brúnastöðum fyrst og
fremst. Hann var ágætismað-
ur. Hann var sá vinnuharðasti
húsbóndi,' sem jeg hefi kvnst.
En hann greiddi alt kaup skil-
víslega. Enda gat hann það.
Einu sinni gat jeg þó rekið á
eftir honum. Þá vorum við að
bjarga töðu undan regni. Þá
sagði hann við mig: „Sprengdu
þig ekki á föngunum, Þorvald-
ur minn“.
— Hvað var vinnutíminn
langur?
— Þangað til langt gengin
ellefu.
— Og byrjað á morgnana?
— Klukkan sex. En svo mátt
um við leggja okkur einn
klukkutíma um miðjan daginn.
Það er að segja. Þegar hálftím-
inn var liðinn, þá fór húsmóð-
irin að skella hurðum. Þá
vissum við hvað klukkan sló.
Jóhanni líkaði þetta illa og
sagði henni að fólkið ætti að
hafa sinn tíma í friði.
— En kaupið?
— Tveir f jórðungar af smjöri
um vikuna., eða tólf krónur,
þegar farið var að brúka pen-
inga.
— Þá hefir þú verið á ljett-
asta skeiði?
— Já. Það mátti segja. Þá
voru ekki maðkar í blöndunni.
Maður þurfti að kosta upp á
hest undir smjöfið dgí'reiða það
suður að • haustmu. Sumarlán
á hesti hjeðan og til baka var
18 krónur, ef það var borgað í
peningum.
— Var ekki hart í ári stund-
um á Suðurnesjum í uppvexti
þínum? Hvernig var viðurværi
fólks?
— Það eru svoddan smámol-
ar. Jeg get ekki verið að tína
það til. Minnisstæðastur er
mjer „Phönix“-veturinn.
— Þegar „Phönix“ strand-
aði við Mýrar?
— Já einmitt þá. Þá var all-
ur sjór gaddfreðinn. Þegar mað
ur gekk upp í heiðina, sást ekki
auður sjór nema sem dökk rönd
út við sjóndeildarhringinn.
— Ekki mikið farið á sjó þá?
— Uss-ss. En þá var það í
mars að rak þessi kynstur af
smáupsa, sem lá í hrönnum á
þykkum jökum við landstein-
ana. Þessi blessaður smáfisk-
ur gat ekki ráðið sjer í straum-
unum. Það varð mikil björg.
— Hve mörg sumur varst þú
í kaupavinnunni fyrir norðan?
— 18 sumur. En 22 sumur
var jeg við sjóróðra á Aust-
fjörðum. Rjeri lengi frá Vatt-
arnesi. Skínandi gott útræði
þar. Og 20 sumur á Siglufirði.
Þar var jeg aðallega sem vakt-
maður á síldarplönum.
— Þú átt þetta hús, er ekki
svo?
— Ójú. Hef átt það í 20 sum-
ur.
— Kanske bygt það að ein-
hverju leyti sjálfur?
— Nei. Jeg var ráðinn við
aðra vinnu, gat ekki hlaupið
frá henni. Maður getur ekki
sloppið frá því, sem maðui: er
að gera, eða skift á sjer kroppn
um milli fleiri staða. En 40 ár
er jeg búinn að vera hjer í
Reykjavík. Stundað allskonar
vinnu, kynt miðstöðvar síð-
ustu árin. En nú er blessuð
Hitaveitan komin, svo nú þarf
þess ekki lengur. Hamingjan
leiddi mig heim til hans Jóns
Helgasonar í Fatabúðinni á
Skólavörðustíg. Það var mjer
lán, eins og svo margt annað
í lífinu. Vann líka hjá tengda-
móður hans, frú Guðríði
Bramm. Hún sagði eitt sinn við
mig: „Hjerna er kaupið þitt
fyrir vinnuna, Þorvaldur minn.
En fyrir trúmenskuna er mjer
ómögulegt að borga“.
— Þú ert vænti jeg altaf
heilsugóður?
— Já. Það er lífsakkerið
mitt og annara. sem heilsunn-
ar njóta. En nú er tíminn lið-
inn, og jeg búinn að þraut-
pína líkamskraftana. Það finn
jeg -á mjer. Jeg var fjörmaður
og glaðlyndur. Og kanske er
það þess vegna, sem mjer finst
það nú, að jeg hafi á allri minni
löngu æfþ aldrei hnotið við
fæti, að heitið geti.
Nú var barið að dyrum. Þar
kom Jón Helgason.
— Nei, ert það þú, sagði hinn
niræði öldungur og stökk upp
af stólnum. Ef þú vilt ekki
koma inn, þá dreg jeg þig inn
fyrir. Ekki vantar kraftana. —
Þá var hann búinn að gleyma
bæði árunum og öllu slitinu.
Og það var honum líkast.
V. St.
Brjef:
Auslurleiðir
ÓRAVEGUR er austur í
Ölfus Krýsuvíkurleiðina. Sá
vegur, þótt gerður væri, verður
aldrei notaður til hagsbóta,
nema þegar óviðráðanleg fönn
liggur á Hellisheiði.
Vegamálin eru deilumál,
sem vonlegt er. Þeim, sem láta
sig einhverju skifta framtíð
lands og þjóðar skilst, að bygg-
ing nýrra vega er ekkert hje-
gómamál. Ilt verk er það að
leggja veg á röngum stað. Það
er böl fyrir langa framtíð, og
verður aldrei þakklætisverk í
augum þeirra, sem taka við og
byggja land þetta kynslóð eft-
ir kynslóð.
Víst er það, að fram til þessa
höfum vjer lítt skilið, hvilík
feikna auðæfi liggja í’ónotuð-
um jarðhita íslands. Þa@ er
fyrst nú síðustu áratugina, að
vottar fyrir framtakssemi í þá
átt að notfæra sjer jarðhitann.
Gróðurhús hafa verið reist,
sveitabæir hitaðir með hvera-
vatni, og nú síðast hefir höf-
uðborg landsins verið hituð
með hveravatninu frá Reykj-
um.
Allir munu sammála um, að
það sje fönnin á Hellisheiði, er
tálmi gréiðum samgöngum
milli Reykjavíkur og Suður-
landsundirlendisins að vetrar-
lagi, og leiðin úr Reykjavík
upp að Kolvíðarhóli er ekki
þrætuepli. Hún er oftast jafn-
greið Ki’ýsuvíkurleið.
Hellisheiðarvegur er um 12
km. Báðum megin Hellisheið-
ar er mikill jarðhiti, og uppi á
háheiði sömuleiðis. Enginn
fjallvegur er jafn vel fallinn
til hitunar sem þessi.
En hvernig á að hita veg, svo
ekki festi á snjó? Þetta er
vissulegaí rannsóknarefni. Er
þetta unt, og þá með hvaða
hætti? Á að hita með gufu eða
vatni? A að leggja hitapípur í
veg eða á að steypa veginn með
rennu i miðju?
Því ekki að gera tilraun á
litlum vegarspotta, t. d. í
Hveradölum, þar sem hver er
alveg við veginn?
Ef ríkið vill ekki sinna þessu
eða vegamálastjórnin, er rjett
að nokkrir áhpgasamir menn
bindist samtökum um tilraun-
ina.
Spörum miljónirnar í Krýsu-
víkurveginn, en byggjum allrá
árstíða ,,sumarveg“ yfir Hell-
isheiði. J. G.
Ríkisstjórnin og kauphækkunin
ÞEGAR fjármálaráðherra. .Björn Ólafsson, flutti ræðu sína á
Alþingi á dögunum, um fjármálaafstöðuna og horfurnar, gat
jeg þess meðal annars, að gefnu tilefni, að ríkisstjórnin hefði
samþykt það áður en Dagsbrúnardeilan .var sætt, að ef kaup-
gjald yrði hækkað vegna samninganna; þá mætti taka þá hækk-
un til greina í hækkuðu verðlagi. Þessu mótmælti fjármála-
ráðherrann og voru þau mótmæli meðal annars lesin í útvarp-
inu í gær.
Til að taka af allan vafa um
þetta atriði og koma í veg
íyrir að almenningur geti trú-
að því, að jeg hafi farið i þessu
efni með ósatt mál, þá hefi jeg
fengið hjá vinnuveitendafjelag-
inu eftirfarandi útskrift úr
fundabók sáttanefndarinnar:
ÚTSKRIFT.
úr fundabók sáttanefndar í 1.
sáttaumdæmi.
Sunnudaginn 20. febrúar kl.
2 e. h. átti sáttanefndin fund
með ríkisstjórninni í skrifstofu
forsætisráðherra um framan-
greint efni.
Leyfði ríkisstjórnin nefnd-
inni að hafa eftir sjer eftirfar-
andi:
„að ef samningar þeir, sem
nú standa yfir, leiða til hækk-
unar kaups, þá lítur ríkisstjórn
in svo á, að verðlagseftirlitið
verði að taka til athugunar og
endurskoðunar að nýju þau
verðlagsákvæði, sem kauphækk
unin kynni að hafa áhrif á“.
Jónatan Hallvarðsson.
S.d. kl. 3 e. h. átti sáttanefnd-
in fund með fulltrúum vinnu- sjer, að sama annars heims
veitenda í Fríkirkjuvegi 11. reynsla geti‘ef til vill verið túlk
Var þeim gerð kunn yfirlýsing ug hjer í heimi á ólíkan hátt.
ríkisstjórnarinnar. í tilefni af En ef til vill er annar heimur
henni kom fram þessi fyrir- hkari þessum, en nokkurn okk-
spurn: ! ar órar fyrir.
„Út af yfirlýsingu ríkisstjórn | Grjetar Fells hefir skrifað
arinnar spyrst samninganefnd hlýleg og falleg formálsorð
vinnuveitendafjelagsins fyrir fyrir bók þessari og búið hana
um það, hvort yfirlýsinguna undir prentun. Þess má geta,
beri að skilja á þá leið, að auk- að foreldrar Guðrúnar voru
inn kostnað vegna væntanlegr- Böðvar prestur Bjarnason á
ar kauphækkunar beri að skoða Rafnseyri og kona hans Ragn-
sem annan reksturskostnað við hildur Teitsdóttir.
komandi fyrirtækis í sambandi Guðrún andaðist árið 1936.
við ákvörðun verðlagsákvæða“. Þeir, sem unna dulrænum
S. d. kl. 5 e. h. áttu sátta- fræðum, munu áreiðanlega hafa
mennirnir Emil Jónsson og mikla ánægju af þessari bók,
Jónatan Hallvarðsson fund með því að hún er skemtileg af-
forsætisráðherra, dr. Birni Þórð lestrar, enda er jafnan óhætt
arsyni, á heimili hans og lögðu að mæla með hverri þeirri bók,
nefnda fyrirspurn fyrir ráðherr | sem Grjetar Fells leggur hend-
ann.
Lýsti forsætisráðherra yfir
því, að svara mætti fyrirspúm-
inni játandi.
Emil Jónsson.
Jónatan Hallvarðsson.
ur að.
Jakob Jóh. Smári.
Samskot
Guðrún Böðvarsdóttir
Dul og draumar
BÓK ÞESSI lætur lítið yfir
sjer. Hún hefir ekki hátt. Hún
er einföld og látlaus. Þar eru
frásagnir um andlega og dul-
ræna reynslu elskulegrar ungr-
ar stúlku, sem barðist í mörg
ár við hvíta dauðann og hnje i
valinn fyrir honum að lokum.
Frásögn hennar ber á sjer öll
míerki sannleikans, þó að sumt
í reynslu hennar sje líkast tákn
máli ókunnrar veraldar og
hljómi ef til vill undarlega í
vorum jarðnesku eyrum. En
mjer hefir stundum fundist, að
reynsla vor annars heims kunni
að vera að einhverju leyti lík
tónlist. Eins og tónlistin lýsir
engu nema sjálfri sjer, en gera
má áhrif hennar á oss skiljan-
leg ósöngnæmum mönnum með
því að segja, að þau líkist
t. d. morgunbjarma eða björt-
um barnsaugum, þá má ímynda
Rjetta útskrift staðfestir
Reykjavik, 21. febrúar 1944
Jónatan Hallvarðsson.
Samkvæmt þessu er það upp-
lýst að ríkisstjórnin er fyrsti
aðilinn sem hefir samþykt þá
hækkun á kaupgjaldi, sem
ýmsir ásaka atvinnurekendur
fyrir að hafa gengið að.
J. P.
Þriðja kynnikvöld Guðspeki-
fjelagsins verður annaðkvöld í
húsi Guðspekifjelagsins við Ing
ólfsstræti, og hefst kl. 9. Þrír
ræðumenn tala og mikil og góð
hljómlist mun verða til skemt-
unar. Allir eru velkomnir með-
an húsrúm leyfir.
Það var Karlakórinn Ernir,
en ekki Reykjavíkur, sem , gaf
1000 krónur til Vinnuhælis j
berklasjúklinga.
Gjafir til Slysavarnafjelags
Islands 1944: Frá ónefndum kr.
10.00, Kristbirni Einarssyni,
Laugav. 58 B til björgunarbáts
í Rvík, kr. 100.00, Ásg. Hall-
dórssyni kr. 160.00, Guðmundi
Sigurðssyni, Vífilsgötu 10 kr.
10.00, konu á Akranesi kr.
100.00, Karli Einarssyni, Tún-
bergi, Húsavík, kr. 50.00, æfi-
fjelaga til björgunarbáts, kr.
50.00, Friðþjófi Thorsteinssyni,
Rvík, kr. 25.00, Kvenníjelagi
Lunddæla, Lundareykjadal, kr.
100.00, barnastúkunni Eyrarrós,
Siglufirði kr. 500.00. — Alls kr.
I. 105.00. — Bestu þakkir. —
J. E. B._________________
Laxfoss. I frásögn blaðsins í
gær var ekki rjett hermt, að
Trolle & Rothe sjeu eigendur
Laxfoss. Firmað hefir boðið
út skipið fyrir hönd vátryggj-
enda þess. Þá* er það heldur
jekki rjett að búið sje að meta
skipið.
i;; ::■• ■ ■'?