Morgunblaðið - 19.03.1944, Blaðsíða 6

MORGUNBLAÐIÐ
Aimmidagur 19. mars 1944
«
Útg.: H.f. Árvakur, Reykjavík
FramkV.stj.: Sigfús Jónsson
■ Ritstjórar: ' ,
Jón Kjartahsson,
Valtýr Stefánsson (ábyrgðarm.)
Frjettaritstjóri: ívar Guðmundsson
Áugiýsingar: Árni Óla
Ritstjórn, auglýsingar og afgreiðsla,
Austurstræti 8. — Sími-1600.
Áskriftargjald: kr. 7.00 á mánuði innanlandí,
kr. 10.00 utanlands
í lausasölu 40 aura eintakið, 50 aura með Leabók.
Háskaleg kenning
ÞEGAR VERIÐ var að breyta kosningafyrirkomulag-
inu 1942, en breytingin var sem kunnugt er, aðallega í
því fólgin, að taka upp hlutfallskosningu í tvímennings-
kjördæmunum, var því mjög haldið fram af Framsókn-
armönnum, að með þessu væri verið að rýra áhrifavald
sveitanna á Alþingi.
Sjálfstæðismenn mótmæltu þessari firru. Þeir sögðu,
sem rjett var, að kosningafyrirkomulag það, sem áður
gilti, trygði kjósendum þeim í sveitum, er fylgdu Fram-
sóknarflokknum að málum tvöfaldan rjett móts við hina
kjósendurna, er fylgdu Sjálfstæðisflokknum að málum.
En, eins og alkunnugt er, skiftast kjósendur í sveitum að-
allega milli þessara tveggja stærstu flokka,
Sjálfstæðismenn bentu rjettilega á, að breytíngin á
kosningafyrirkomulaginu (hlutfallskosningar í tvímenn-
ingskjördæmum) hefði þær einu verkanir, að fulltrúar
sveitakjördæfnanna á Alþingi yrðu framvegis í rjettu
hlutfalli við atkvæðamagn þeirra tveggja flokka, sem
keptu um þingsætin. Allir sjá, að með þessu var ekki
verið að rýra áhrifavald sveitanna. Þvert á móti. Ahrifa-
vald sveitanna var aukið með breytingunni, því að nú
fengu kjósendur Sjálístæðisflokksins í sveitum rjetta
fulltrúatölu á Alþingi, en áður hafði mjög verið á þeirra
rjett gengið. v
★
Nú hafa forráðamenn Framsóknarflokksins sjeð það,
að sveitafólkið vill ekki lengur hlusta á þá blekkingu, að
áhrifavald sveitanna hafi verið rýrt með breytingunni á
kósningafyrirkomulaginu, sem gerð var 1942. En nú er
reynt að fá sveitafóikið til þess að trúa annari firru, þeirri,
að með því að skipa sjer í fylkingar tveggja fjölmennustu
stjórnmálaflokkanna, sje það á háskalegri braut, sem fyr
eða síðar komi sveitunum í kalda kol. Þessvegna er því
nú mjög haldið að bændum og búaliði, að eina bjargráðið
sje, að kasta frá sjer öllu sem heitir sjálfstæð skoðun á
þjóðmálunum og mynda eina hagsmunaheild — harðsnú-
inn stjettarflokk.
★
Óvíst er, að unt væri að gera sveitafólkinu meiri bölvun
með öðru en því, að koma þessu ráðabruggi í framkvæmd
Þarf ekki annað en að líta á tölurnar í manntalinu til
þess að sjá, að ef bændur landsins færu að taka sig út úr
og skipa sjer í einn harðsnúinn stjettaflokk, myndi afleið-
ingin verða sú, að þeir kæmust í varanlegan minni hluta
á löggjafarþingi þjóðarinnar. Síðustu manntalsskýrslur
sýna, að af 123.979 íbúum á öllu landinu, búa aðeins 46.147
í sveitum. Þessar tölur sýna glögglega, hve háskaleg sú
kenning er, að bændur eigi að fara sína eigin götu, því að
þeir eigi enga samleið með stjórnmálaflokkunum, sem
átökin snúast um nú.
★
Því er mjög haldið fram í seinni tíð, að þeir flokkar,
sem bændur eiga mesta hlutdeild í á Alþingi, vinni ekki
saman og þess vegna verði mál bændanna fyrir borð
borin.
Þetta er sjónarmið, sem vel mætti rökræða. Sanngjarn-
ir menn myndu þó áreiðanlega ekki halda því fram, að
hlutur bænda hafi sjerstaklega verið fyrir borð borinn.
En þar fyrir verður að játa, að stærsta ógæfan í okkar
stjórnmálalífi að undanförnu hefir verið það, að skort
hefir víðtækt samstarf flokka á Alþingi. Það samstarf
þyrfti, svo vel væri, einnig að ná yfir í raðir verklýðs-
flokkanna. Þá fyrst væri þróun málanna á rjettri leið.
Síðasta Alþingi bar gæfu til að skapa einingu í lýðveld-
ismálinu. Það var mikið átak og verður til varanlegrar
giftu fyrir þjóðina í heild. Ef til vill er þetta fyrirboði
stærri tíðinda í náinni framtíð, þannig að víðtæk sam-
virina um meðferð mála á Álþihgi og stjórn landsins geti
hafist, er þingiðfkemur saman á vöri komanda.qo ðdj
Þá yrði bjart yfir hinu íslenska lýðveldi.*' |
PISTLAR
Dýra veislan.
JÓNAS Jónsson frá Hriflu
lýsir því í síðasta tbl. ,.Bónd-
ans“, hvaða aðferð hafi verið
viðhöfð til þess að knýja fram
fjáríramlag til Krýsuvíkurveg-
arins. Hann segir aS Egill Thor
arensen hafi brugðið sjer til
Reykjavíkur þá dagana, sem
Hellisheiði var lokuð og rætt
við Vilhjálm Þór atvinnumála
ráðherra um möguleikana á
framkvæmdum á Krýsuvíkur-
veginum. Ráðherrann hafði tek
ið málaleitan Egils vel, „sagð-
ist vilja vinna að miklum að-
gerðum í þessu eíni, ef leyfi
Alþingis og peningar væru fyr-
ir hendi“. Var nú næsta sporið
að fá ,,leyfi“ Alþingis og pen-
inga til frámkvæmdanna. Um
aðferðina, sem beitt var við
þetta, segir Jónas:
„Egill Thorarensen lagði þá
til Við fjelaga sína í stjórn
Mjólkui’samsölunnar, að þeir
biðu fjárveitinganefnd og
nokkrum öðrum þingmönnum
og blaðamönnum í bílferð eftir
snjólausa veginum að Kleyfar-
vatni og síðan austur á Hell-
isheiðarveg. Var þetta afráðið.
Síra Sveinbjörn Högnason tók
nú við forustu og stýrði ferð-
mni. Veður var háskalegt, ná-
lega stórhríð, en næstum eng-
inn snjór á leiðinni að Kleyf-
arvatni. En á austurleið var ó-
fært skamt fyrir ofan Reykja-
vík. — Nú var borin fram þings
ályktunartillaga í Sameinuðu
Alþingi um að verja skyldi
tveimur miljónum úr ríkissjóði
í lagningu Krýsuvíkurvegar“.
Nokkurrar ónákvæmni gætir
í frásögn Jónasar. T. d. það, að
veður var gott fyrst um morg-
uninn, þegar farið var suður' að
Kleyfárvatni og skall ekki hríð
in á fyrri en þangað var kom-
ið. Á heimleiðinni þurftu boðs-
gestir að fara út úr bílnum og
ýta honum í snjósköflum, sem
fest höfðu á veginn. En þetta
sakaði ekki, því að menn voru
hressir, enda vel veitt af Mjólk
ursamsölunni. Eftir þetta var
óslitin hríð, svo að lítið varð
úr könnuninni á austurleiðinni,
en þess þurfti ekki með, því að
vitað var að Hellisheiði var þá
ófær fyrir bíla.
En svo sleppir Jónas alveg
að geta þess, sem sennilega hef-
ir riðið baggamuninn við átök-
in um miljónirnar til Krýsu-
víkurvegarins. Það var veislan
á Hótel Borg, eftir þessa eftir-
minnilegu för. Þar var vel og
ríkulega veitt og margar lof-
ræður haldnar fyrir Krýsuvík-
urleiðinni, með þeim. árangri,
sem nú er kunnur, að Alþingi
veitti 500 þús. kr. aukafjár-
veítingu til vegarins; en þeirri
fjáryeitingu fylgja næstu árin
6—7 milj. kr. viðbót til þessa
vegar.
Hin eftirminnilega veisla á
Hótel Borg er því sennilega
dýrasta veislan fyrir ríkissjóð,
Heimilisflagg-
stengur.
NÚ ÞEGAR almennur áhugi
er vaknaður í landinu fyrir fána
málinu má búast við að almenn-
ara verði á íslenskum heimilum
en hingað til, að menn hafi litl-
ar heimilis eða borðflaggstengur
með silkifána í híbýlum sínum.
En sá galli er á, að erfitt er að
fá fallegar borðílaggstengur,
nema að þær sjeu smíðaðar sjer-
staklega og kosta þær þá senni-
lega allmikið fj.e.
Úr þessu þyrfti að bæta og
yrði það best gert með því, að
eitthvað fyrirtæki gæti tekið að
sjer að framleiða borðflaggsteng
ur í stórUm stíl.
Fyrir Alþingishátiðina ljet
Haraldur: Árnason kaupmaður.
gera litlar og smekklegar borð-
flaggstengur. Guðmundur Ein-
arsson frá Miðdal gerði mótin,
sem flaggstengur þessar voru
steyptar í og teiknaði útflúr á
flaggstangarfótinn.
Framleiðsla þessara flagg-
stanga var all dýr, að því að
mjer er sagt, og var síður en svo
neitt gróðafyrirtæki fyrir þá, er
að framleiðslunni stóðu. Nú eru
stengur þessar með öllu ófáan-
legar. Vildu nú ekki einhverjir
hugvitsamir og framtakssamir
menn taka að sjer að hrinda því
í framkvæmd, að á markaðinn
komi fallegar borðflaggstengur.
•
íslandskvikmyndir.
FJELAGIÐ ANGLÍA hafði
skemtifund á Hótel Borg s.l.
fimtudag. Þar sýndi Vigfús Sig-
urgeirsson ljósmyndari kvik-
myndir í litum, sem hann hefir
tekið hjer á landi við ýms tæki-
færi. Voru þar á meðal fallegar
landslagsmyndir og myndir úr
skíðaferðum, sem Vigfús hefir
tekið þátt í. Dr. Cyril Jackson
iútskýrði myndirnar á skemti-
legan og fjörlegan hát.t.
Á þessum Anglíafundi var
fjöldi útlendinga, sem nú dvelja
hjer á landi. Það mátti heyra á
þeim, að þeir voru hrifnir af
myndunum og þótti mikill feng-
ur í að fá tækifæri til að kynn-
ast landinu á þenna hátt. Sumir
íjetu þá skoðun i Jjósi, að það
þyrfti að gefa útlendingum fleiri
tækifæri eins og þetta
•
Við eigum að láta
gera íslandsfilmur.
KVIKMYNDIRNAR eru orðn-
ar fullkomnar. Það er hægt að
taka kvikmyndir í eðlilegum lit-
um og með eðlilegum hljóm og
tali. Betra upplýsingatæki er
vart til en kvikmyndin. Þetta
höfum við íslendingar ekki enn
kunnað að' notfæra okkur. Við
eigúm ekki neina menn, sem
hafa lagt fyrir sig sjerstaklega
kvikmýndatöku, þó hinsvegar
þeir, sem hafa fengist við það í
frístundum hafi náð mikilli
leikni í kvikmyndatöku, sumir
hverjir.
Það, sem .gera þarf, er að búa
til stuttar íslands-„filmur“, 15—
20 mínútna, sem gefa heildar-
mynd af því, sem sýna á og eru
gerðar með það fyrir augum.
Kvikmyndahús og fjelög ein-
sem jeg skrifaði um minnis-
merki íslenska hestsins hjer i
dálkana í fyrradag. Hann sagði
mjer frá tildrögum og stofnun
sjóðsins ítarlegar en jeg hafði
sagt frá, og þar sem jeg veit, að
margir hafa áhuga fyrir þessu
máli, er jeg honum þakklátur
fyrir upplýsihgarnar.
Vestfirska konan, sem gaf
fyrsta vísirinn að sjóðnum, vill
ekki láta nafns síns getið, en hún
gaf 300 krónur, sem gjöf til Fáks
til minningar um þrjá reiðhesta,
sem hún hafði átt. Hún setti eng
in skilyrði fyrir gjöfinni.
Hinsvegar kom stjórn Fáks
sjer saman um að láta þetta fje,
sem var fært fjélaginu sem minu
ingargjöf um hesta, ekki verða
eyðslueyri hjá fjelaginu. Var
stofnaður sjóður i því skyni að
koma upp veglegu minnismerki
um íslenska hestinn hjer í höf-
uðstaðnum. Hefir stjórnin í
hyggju að efla sjóðinn og veitir
framlögum í hann móttöku, svo
og minningargjöfum, sem menn
kjmnu að vilja gefa til minning-
ar um ákveðna hesta, sem þeir
hafa átt, eða þekt. Er tilætlunin
að skrá lýsingu og sögu þessara
hesta fyrir þá, er þess óska, í
sjerstaka bók, sem geymd verð-
ur. •
Minnisvarðasjóður-
inn hefir eflst.
MINNISVARÐASJÓÐNUM
hafa þegar borist gjafir frá ýms-
um, t. d. Níelsínu Ólafsdóttur,
ekkju Daníels Daníelssonar og
ungfrú Ástu Þorsteinsdóttur,
Þorgilssonar kaupmanns, til
minningar um tvo reiðhesta
hans, svo og frá noltkrum fjelög-
um í Hestamannafjelaginu Fáki
og velunnurum þess.
Stjórn fjelagsins hefir ekki í
hyggju að ákveða fyrirkomulag
minnismerkisins, en ætlast til,
að það verði á sínum tíma við-
fangsefni hinna færustu lista--
manna þjóðarinnar. Fjelagið er
hinsvegar þakklátt fyrir allar
vinsamlegar tillögur og umræð-
ur um þetta mál, sem þegar hef-
ir hlotið hinar bestu undirtektir,
og efast ekki um, að margir verði
til.að ljá því lið sitt framvegis,
sagði Björn að lokum.
Lítið er ungs manns
gaman.
ER BETTY GRABLE dáin?-
Þessi spurning hljómaði af vör-
um unga fólksins hjer í bænum-
á dögunum. Eins og altaf, þegar
einhver frjett liggur - í loftinu.
hjer í bænum, hringdu menn á
skrifstofu Morgunblaðsins til að
fá frjettina staðfesta eða boma
til baka. En aldrei þessu vant
gat blaðið ekki gefið neinar á-
kvéðhaf upplýsingaf. Það voru
jafnvel sumir, sem ekki vissu,
vel hver þessi Bettý Grable vár.
En það kom í ljó’s, að hún er.
kvikmyndaleikkona vestur í
Hollywood og.sá orðrómur gekk-
í bænum, að hún væri dáin!
í nokkra daga bárust engar
frjettir um Betty Grable. Unga
fólkið hætti að hringja og það
var ekki fyr en í gær, að jeg
rakst á‘ nafnið í erlendu blaði.
sem nokkurn tíma hefir haldin
verið.
Við sama
heygarðshornið.
staklinga erlendis myndu ábyggi
lega sækjast eftir slíkum kvik-
myndum og þær myndu kynna
landið vel.
í TIMANUM s. 1. fimtudag er
skýrt frá því, að bændur í Þing
Mxnnismerki íslenska
hestsins.
HINN ÖTULI fórmaður Hesta
eyjarsýslum hafi öamþýkt ;stór- mannafjelaásihS f Fáks, BjÖrn
féld f járskiftþ-j því áúgnarriiði
’ó'M.': Framlmkl á 8. síðu.
Gurinlaugsson,' kcrtn 'að máíi'tyið
mig í gær í sambandi við það,:
að jeg mintist fyrirspurnanna.
Nú get jeg með ánægju upplýst:
þá, sem voru milli vonar og ótta
um líðan hinnar ungu leikkonu,
að hún er vellifandi. Ástæðan
f yrir orðrómnum um dauða
Betty Grable mun vera sú, að
hún átti barn á dögunúm einmitt
uni það leýti, sem frjettin úiri
d’aúðá hennar gekk fjöRurróVri!
hærra. 1