Morgunblaðið - 19.03.1944, Blaðsíða 7

Sunnudagur 19. mars 1944.
MORGUNBLAÐIÐ
T
Þjóðhátíðar-
nefndin.
ÞJÓÐHÁTÍÐAKN EFNDIN er
tekin til starfa. Tíminn, sem
hún hefir til stefnu, er stuttur.
tJm urhsvifamikinn verklegan
undirbúning, getur ekki verið
að ræða. Það skiftir kannske
ekki miklu máli.
Ef takast má, í sambandi við
þessa hátíð, þessi merku tíma-
mót, að skapa þá þjóðareiningu
sem við þurfum á að halda, á
næstu árum, þá er sá undirbún
ingur sá gagnlegasti, hinn nauð
synlegasti. • -
Nefndin óskar að skáld
landsins grípi hörpu sína, og
gefi þjóðinni hátiðaljóð. Vænt-
anlega láta þeir sjer annt um
að þar verði þau orð sögð, og
tiifinningar túlkaðar, er snerta
hjartastrengi þjóðarinnar, veki
þann samstillingaróm i hugum
manna, sem varanlegur kann
að reynast.
Vel færi á því, e£ æska lands
ins á þessum tímamótum, beitti
sjer íyrir þvi, að teknar yrðu
upp árlegar þjóðarsamkomur á
Þingvöllum, þar sem borin
væru fram þau mái, er varða
framtíðarmenning hennar, og
þar yrði tekinn npp sú alls-
herjarregla, að allir viðstaddir
gleymdu um stund dægurþrasi
flokksstreitunnar, hefðu það
eitt í huga, að þeir eru íslend-
ingar.
Einkennileg
aðferð.
ÞEGAR þingflokkamir komu
sjer saman um, að marka
ðastöðu þings og^ þjóðar
gagnvart Norðurlandaþjóðum,
varð það ofan á þeirra í milli,
enqa vafalaust í bestu sam-
ræmi við vilja almennings í
landinu, að engin Norðurlanda-
þjóð væri undanskilin, þar eð
hjer var um framtíðar aðstöðu
að ræða.
Annað mál er það, að sem
stendur eru Norðurlandaþjóðir
eins sundraðar og verið getur,
meðan Norðmenn og Danir eru
kúgaðir undir jámhæl Naz-
ismans. Finnar berjast með
Nazistum og Svíar eru hlut-
lausir. En þrátt fyrir hina ein-
kennilegu áfstöðu Finna, sem
engin önnur Norðurlandaþjóð
skilur, eða fellir sig við, ekki
heldur hinir hlutlausu Svíar, er
eigi ástæða fyrir nokkurn mann
á Norðurlöndum að óska ann-
ars, en hin hrjáða finska þjóð
fái endurheimt frelsi sitt í fram
tíðinni. Sem bandamanna Naz
ista bíður þeirra ekkert annað
en ófrelsi og hörmimgar. Þeir
menn, sem óska veslings Finn-
um frelsis, geta ekki með því
haft annað í huga, en að þeir
losni úr ánauð núverandi banda
manna og nasismirin, sem fjand
samlegur er öllu frélsi, vérði
að velli lagður.
Þetta fellst í tillögu þeirri,
er þingmenn af öllum flokkum
í lýðveldisnefnd Alþingis höfðu
komið sjer saman um og born-
ar voru fram. Var fulltrúi só-
síalista í nefndinni, Einar Ol-
geirsson, samþykkur þessu,
sem aðrir og áttl beinan þátt
í orðalagi tillögunnar.
Hnífurinn í erm-
inni.
EN VITI MENN! Þegar til-
laga þessi er borin íram á Al-
þingi, rjúka kommúnistar upp
og heimta að henni ve.röi
REYKJAVlKURBRJEF
breytt, Þannig er samvinnuhug
ur þeSsara manná. Þó þeir í
þingnefndum telji sig sam-
þykka einhverju máli, hlaupa
þeir frá öllu saman, er á þing-
fund er komið.
Þeir ætla sjer að efna til
sundrungar. Þeir vilja illindi,
og róa að því öllum árum.
í laugardagsblaði Þjóðvilj-
ans eru þessi svik við sam-
komulagið viöurkend berum
orðum, þar sem sagt er, að
tveir af þingmönnum kommún-
ista hafi borið fram breyting-
artillögu, þvert ofan í samkomu
lagið.
Síðan spinnur Þjóðviljmn
langan vef um það, að þing-
menn muni vilja óska Finnum
sigurs við hlið Þjóðverja, og
Dönum og Norðmönnum ósig-
urs. Þannig er fjarstæðutal
þessara manna, sprottið af of-
trú þeirra á fáfræði lesenda
sinna.
Hver einasti íslendingur ósk
ar þess ai einlægu hjarta, að
Danir og Norðihenn hljóti
frelsi sitt að fengnum sigri
bandamanna. En þeir óska þess
ennfremur að Finnum auðnist
sem fyrst að sigrast á innan-
landserfiðleikum sinum, sigra
sjálfa sig, til þess að brjótast
undan yfirráðum Nazista og
öðlast frelsi að aflokinni styrj-
öldinni við hlið annara Norð-
urlandaþjóða.
Lifandi mynd.
FYRIR nokkru síðan var
haldinn fundur austur á
Skeggjastöðum í Flóa. Höfðu
Framsóknarmenn boðað 'il
hans. Þetta var flokksfundur.
En til hans hafði verið boðað
með þeim óvenjulega hætti, að
hvorki formaður flokksins, Jón
as Jónsson, nje formaður full-
trúaráðs flokksins í hjeraði,
Bjarni Bjarnason, voru látnir
vita um fundarboðið. Þeir komu
sem óboðnir gestir.
Fundurinn stóð i níu klukku
stundir. Þar var rifist nokkurn
veginn eins mikið og hægt er
að rífast á fundi um stjórnmál.
Annars vegar voru fundarboð-
endur, hins vegar þeir, sem
komu óboðnir.
Ekki er ástæða til að rifja
það upp hjer nánar, hvað fram
fór á þessum fundi. En Fram-
sóknarmenn úr hjeraðinu, sem
þarna voru æðimargir, fengu
þama ókeypis aðgang‘ að lif-
andi mynd af þvj, hvernig hið
innra líf er um þessar mundir
í Framsóknarflokknum. Flokks
mennirnir höfðu heyrt um
þetta.; Ýmsar aðgerðir og ráð-
stafanir innan flokksins höfðu
bent til þess, að eitthvað ó-
venjulegt væri á seiði þar. —
Það t. d.hlaut eitthvað að vera,
er formensku flokksins var
skift í tvent og aðalformaður-
inn, Jónas Jónsson, hrakmn
frá aðalblaoinu, Timanum-; og
holað niður í Dag á Akureyri.
En hinir óbreyttu liðsmenn i
Árnessýslu höfðu gert sjer
grein fyrir því, hve ósamlvnd-
ið milli forystumannanna er
orðið mikið, og allt er þar i upp
námi á þak við tjöldin, ,Þeh’
Sfiu þetta og . heyrðu sjer til
unþrupar og .,skglfingar, þegar
•tjaldið var cjr-egiði-... frá á
18. mars
Skeggjastaðafundinum,
nokkrum dögum.
fyrir
Þingvallagjöfin.
EKKI er mjer kunnugt um,
að neinn einstakur maður hjer-
lendur hafi í einu gefið hærri
fjárhæð til þjóðþrifamáls, en
Jón Guðmundsson bóndi á
Brúsastöðum og gestgjafi í Val
höll, er hann ákvað að gefa 300
þúsund krónur til skógræktar
á Þingvelli. Hann hefir oft lát-
ið það í ljósi, að hann hafi
mörgum öðrum fremur tekið
ástíóstri við staóinn. — Hefir
hann nú sýnt, að hann vill
ekki láta sitja við orðin tóm.
Oldum saman hafa menn um
land allt að heita má harmað
hvarf skóganna. En enginn
mun sá staður á landmu. sem
menn fremur kjósa að verði
skógi klæddur að nýju, en ein-
mitt Þingvöllur og umhverfi
hans.
Fyrsta sporið til þess, ao svo
geti orðið var friðun Þingvalla
fyrir ágangi búfjár, er þjóð-
garðsgirðingin var sett. Þess
var^ vænst, að með friðuninni
mvndi skógarleifar ÞingvalJa-
hrauns skjótt hjarna við, og
nýgræðingur sjást í skjóli hins
kræklótta kjarrs. En nokkur
bið hefir orðið á því, þó íarið
sje að bóla á nýgræðingi inn-
an girðingarinnar hin síðustu
ár.
Hin hægfara umbót, sem nátt
úran ein og hjálparlaus, hefir
getað unnið, mun hafa sannfært
Valhallarbóndann um það, að
hjer þyrfti mannshöndin og afl
þeirra hluta sem gera skal, að
koma til skjalanna. Nú er það
hlutverk þeirra manna, sem
mesta og besta hafa reynslu og
þekkingu á sviði skógræktar-
málanna að ráða fram úr því,
með hvaða hætti skógrækt
verður þar best og örugglegast
borgið, svo eigi líði nema til-
tölulega stuttur tima uns hin
limfegursta íslenska björk fái
umvafið staðinn þeirri fegurð,
er forfeður vorir litu, er þeir
völdu sjer Þingvöll sem óbygð-
an höfuðstað þjóðarinnar.
Gjaiafje.
ÞAÐ er dýrt að vera gjöfull
á Islandi um þessar mundir,
þegar framfylgt er ákvæðurn
skattalaganna út i ystu æsar.
Engum getum skal að því leiða,
hvernig skattalögin koma við
eignir Jóns Guðmundssonar,
gefanda 300 þúsundanna. En
það mun vera almannarómur,
hvar sem íslenska er tölúð, áð
maður, sem gefur slíka fjár-
hæð til fegrunar Þingvalla,
mætti komast hjá því, að greiða
skatta af tilsvarandi eignum
eða eignaauka, en yrði ekki að
greiða ríkissjóði geypifje í
þóknun fyrir ræktarsemi sína.
Dæmi eru nú til þess, að
gjafafje til einstakra þjóð-
nytjastofnana hefir verið gert
skattfrjáls.En fullkomin ástæða
er til að háttvirt Alþingi at-
hugaði hvort slíkar skattaund
anþágur ættu ekki að vera al-
mennari, en þær eru nú.
Happdrættisvinningar Há-
skólans hafa verið skattfrjálsir>
sem eðlilegt er, því með happ-
drætti því, er byggingu háskól
ans ljett af ríkissjóði. — En ef
gjafafje yrði skattfrjálst til
þjóðnytjastofnana, t. d. bygg-
ínga, sem ríkið á engan hátt
getur komist undan að reisa,
eins og t. d. veglegt hús fyrir
þjóðminjasafn, gæti svo farið,
að verulegum hluta af þeim
kostnaði yrði Ijett af ríkissjóði
með því einu móti. Og fleiri
dæmi mætti nefna.
Rafmagnsmáiin.
NÝLEGA hefir Steingrímur
Jónsson rafmagnsstjóri gert
skýrslu um það, hvaða leiðir
eru framundan í rafmagnsmál-
um Reykjavíkur og suðvestur-
lánds yfirleitt, svo langt sem
rafmagn frá Soginu verður leitt
út yfir landið.
Mál þessi eru þess eðlis, að
þau koma öllum við er á þess-
um hluta landsins búa, öllum
heimilum, atvinnurekendum,
húsmæðrum, öllúm ungum og
gömlum. — Þegar íolk venst
vinnusparnaðinum og þægind-
unum, sem rafmagnið veitir,
notfærðu sjer það. Notkunin
fór fram úr 1 því, sem Ljósa-
fossstöðin getur frámleitt,
spennan lækkaði, til óþæginda
og tjóns fyrir bæjarbúa. En
þegar tekið er það ráð, að
hækka verðíð á hitunarraf-
magninu, ætla Alþýðuflokks-
menn og kommúnistar alveg að
rifna, er þeir tala um þessi mál
i bæjarstjórn.
Einkennileg afstaða.
AFSTAÐA bæjarfulltrúa
þessara er þannig; Of lítið raf-
magn í bænum. Iðnaði og at-
vinnurekstri verður af þessu
mikill bagi. Húsmæður eiga
erfitt með að elda matinn o. s.
frv., þess vegna má ekki snerta
við rafmagnstöxtunum. Vegna
þessara óþæginga verða bæj-
arbúar að geta fengið ódýrt
rafmagn til húshitunar, ódýr-
ara en heita vatnið, ódýrara en
kolakyndingu. Við þessu má
ekki hreyfa, enda þótt hver
maður sjái, að það er herbergja
hitunin og hið lága verð á
henni, sem er ein aðalorsök
spennulækkunar og óþægind-
anna, sem af henni leiðir.
Bæjarfulltrúar, sem þannig
neita sjer um að hugsa, eða tala
hættir mörgum til að telja gegn sannfæringu sinni, leið-
það sem sjálfsagðan hlut, jafn ast til þess að halda svona fjar-
óskeikult eins og sólarganginn. f stæðum fram, vegna þess, að
Og ef eitthvað bilar í þeim víð-
feðma útbúnaði, þá sje það raf-
magnsfræðingunum að kenna,
því annað eins og rafmagns-1
truflanir þekkist ckki í útlönd-
um, segja þeir.
En ,.í útlöndum“ vita menn,
þeir halda, að þetta falli hátt-
virtum kjósendum í geð. En
fólk er yfirleitt alls. ekki eins
skammsýnt eins og þessir hátt-
virtu bæjarfulltrúar halda. —
Allur almenningur sjer það vel
að það er ekki hin minsta á-
að til þess að allt sje örugt og : stæða til, undir núverandi
óskeikult í þessu efni, þarf að j kringumstæðum, að örfa bæjar
reisa öryggisstöðvar, svo hægt
sje að grípa til einnar, þegar
önnur bilar. Og þannig var að
nokkru leyti gengið frá Ljósa-
fossstöðinni, því þar voru sett-
ar upp tvennar vjelasamstæð-
ur, þó Reykjavík þyrfti þá
ekki nema eina, og ekki svipað
því allt það rafmagn, sem önn-
um framleiddi.
Þróunin.
EINS og jeg hefi mint menn
á hjer áður, þótti bygging Ljósa
fossstöðvarinnar svo mikið fjár
hættuspil Reykjavíkurbæjar, að
Framsóknaiíiokkurinn rauf
þing ru. a. til þess að bjarga
ríkissjóði undan þeiri’i hættu,
að ganga í ábyi’gð fyrir virkj-
unarláninu. Leiðin til þess að
Ijetta þeim áhyggjum af þjóð-
inni var sú, að örfa menn til raf
magnsnotkunar. Þetta var gert.
M. a. með því, að selja not-
endum rafmagnið með lægra
verði, ef þeir notuðu mikið af
því, ef þeir t. d. notuðu það til
herbergja hitunar í viðlögum.
Þetta hitunarrafmagn var að
vísu selt því verði, að hitunin
var nokkru dýrari én koláhit-
un, þegar kolin kostuðu 40—
50 krónur tonnið.
Rafmagnsnotkunin jókst
hratt. Hún fjórfaldaðist á fimm
árum og voru margár orsakir
til þess, sem kunnugt er. Pen-
ingaveltan, dýrtíðin og kola-
verðið sömuleiðis. En ef ympr-
að er á því í bæjarstjórn, að
breyta rafmagnstöxtunum
verulega, þá tryllast andstæð-
ingar Sjálfstæðismanna.
Þegar kolaverðið var orSið
ferfalt og meira til, frá því sem
þáð áður var, varð það ódýi’ára
að yla upp hcimilin með raf-
magni, én með kolúm. Qg menn
búa til að nota rafmagn til
herbergjahitunar, þegar þær
aflstöðvar, sem reistar hafa ver
ið, fullnægja ekki lengur hinni
margfölduðu eftirspurn og bæj
arbúar þurfa allt rafmagnið,
sem fáanlegt er, til Ijósa, eld-
unar og iðnaðar.
Ennþá heimskulegri er sú
afstaða þessara uppþembdu
bæjarfulltrúa, að halda því
fram, að hjer sje hægt að skapa
fullkomið öryggi í rafmagns-
málum, á þessum eina stað i
heiminum, án þess að nokkurn
tíma sje, með rafmagnsverðinu
skapaður nokkur fjárhagsleg-
ur grundvöllur fyrir þeim ör-
yggisráðstöfunum, með auka-
vjelum, aukalínum og auka-
stöðvum, sem „alls staðar ann-
ars staðar'* er það eina öryggi,
er bygt verður á.
Verkfalli afljett
í Norður-halíu
London í gærkveldi: —
Eins og vjer höfum getið í
fregnum, hófst í Norður-Italíu
þann 1. mars s. 1. verkfall járn
bralutarverkamanna og ýmsra
iðnverkamanna. Eftir því, sem
flóttamenn frá Italíu herma,
voru það andstæðingar Þjóð-
verja og fasista, sem verkfall-
ið gerðu og varð það útbreidd-
ast í Milano og Torino. Verk-
fallinu var svo afljett þann 8.
mars s. 1., jafn hljóðlega og
það hafði hafist. — Reuter.
Iijónaband. í gær voru geíin
saman í hjónaband af sr. Árna
Sigurðssyni ungfrú Alda Carls-
son, Brékkustíg 6 óg Tech Serg.
•Edwín L. Robb, Terre Havté
Indiana — 'U. S. A.