Morgunblaðið - 09.06.1944, Blaðsíða 5

MORGUNBLAÐIÐ
Föstudagur 9. júní 1944:
HINN 23. febrúar 1943 komu
framkvæmdastjóri Eimskipa-
fjelags íslands h.f. og fulltrúar
fyrir stjórn þess á fund Við-
skiftaráðsins, sem þá var ný-
tekið til starfa. Töldu þeir fje-
laginu nauðsynlegt, að því yrði
heimiluð stórkostleg hækkun á
flutningsgjöldum í Ameríku-
siglingum, ef það ætti að sjá
sjer fært að halda þeim áfram.
í brjefi til ráðsins, dags. 4.
mars telur fjelagið síðan, að
hækkunin þurfi að nema 85%
í ferðum til New York, í ferð-
um til Halifax 200% fyrir mat-
vörur, fóðurvörur og áburð, en
55% fyrir timbur. Með brjefi
þessu fylgdu allítarlegar áætl-
anir um útgerðarkostnaðinn í
slíkum ferðum, og áttu þær að
sýna, að slík hækkun væri
nauðsynleg. Áætlanir þessar
voru athugaðar af ráðinu og
var síðan farið fram á ítarleg-
ar skýrslur um raunverulegan
kostnað í undangengnum ferð-
um og um rekstur fjelagsins
yfirleitt, og bárust þær ráðinu
og verðlagsstjóranum 29. apríl
og 4. maí. Ráðið gerði síðan
sjálft áætlun um, hversu há
flutningsgjöldin þyrftu að vera,
og var ekki um annað að ræða
en að byggja hana á skýrslum
fjelagsins eins og þá stóðu sak-
ir. Niðurstaðan af þessum at-
hugunum varð sú, að ráðið á-
leit rjett, að flutningsgjald á
timbri hækkaði um 20%, og á
öðrum vörum, að frátöldum
skömtunar-, fóður- og áburðar
vörum, um 30%, en að ríkis-
sjóður ábyrgðist jafnframt tap,
pem fjelagið kynni að hafa
vegna lágra farmgjalda á
skömtunar-, fóður- og áburð-
árvöru, alt að 3.5 milj. króna.
Ríkisstjórnin taldi sjer ekki
fært að takast þessa ábyrgð á
herðar og taldi eðlilegra, að
flutningsgjald annarar vöru en
umræddrar nauðsynjavöru yrði
hækkað þeim mun meir, og var
því ákveðið að heimila fjelag-
inu frá og með 8. maí 50%
hækkun á flutningsgjaldi fyrir
allar vörur aðrar en smjörlíkis-
Viðskiplaróðs um flutningsgjöld
Eimskinaijeingsins
olíur, kornvörur, kaffi, sykur,
fóðurbæti og áburð. Með tilliti
til þeirra upplýsinga, sem fyr-
ir hendi eru, má fullyrða, að
reksturinn hafi á fyrstu mán-
uðum ársins gefið tilefni til
hækkunar á flutningsgjöldun-
um^ þótt hinsvegar á síðari
hluta þess hafi orðið þá ófyrir-
sjáanlegar, en svo stórkostleg-
ar breytingar, að ágóðinn varð
algjörlega óeðlilegur, og hann
er miklu hærri en svarar til
þessarar hækkunar. Það er
hinsvegar algjörlega rangt,
sem komið hefir fram opinber-
lega, að verslunarstjettin og
ríkissjóður hafi hagnast á þess-
ari farmgjaldahækkun vegna
aukinnar álagningar og aukinna
tolla, því að allir álagningar-
stigar verslunarinnar voru
lækkaðir, sem flutningsgjöld-
unum svaraði og ríkissjóður
innheimti ekki toll af henni.
30. júlí skrifaði verðlags-
stjóri fjelaginu brjef, þar sem
farið var fram á sundurliðaðar
upplýsingar um afkomu fje-
lagsins á fyrstu 7 mánuðum
ársins. Jafnframt var beðið um
skýrslur um hverja ferð skip-
anna og afkomu þeirra jafn-
skjótt og þeim væri lokið. I
svarbrjefi sínu 11. ágúst telur
framkvæmdastjórinn ýmis tor-
merki á því að láta slíkar
skýrslur í tje, og fengust þær
ekki, þrátt fyrir ítrekuð munn-
leg tilmæli verðlagsstjórans. I
brjefi, sem fjelagið ritaði ráðinu
löngu síðar, eða 8. desember,
þ.e.a.s. þegar því hlýtur að
hafa verið orðin Ijós afkoma
ársins 1943 í aðalatriðum, er
rætt um það, hvers vegna það
veitti ráðinu ekki umbeðnar
upplýsingar. Þar segir um
Viækkunina frá 8. maí: ..Þessi
ákvörðun yðar fullnægði alls jins 1942, en aðstæður allar voru
ekki óskum vorum um hækkun
farmgjaldanna og gat ekki ver-
ið bygð á upplýsingum þeim,
sem vjer höfðum látið yður í
tje, þó þjer hefðuð ekki látið
oss vita neitt um það, að þjer
telduð upplýsingar vorar svo
lítilsvirði, að þjer vilduð ekki
byggja á þeim.....Vjer hlut-
um því að líta svo á, sem þjer
hefðuð tekið lítið mark á upp-
lýsingum vorum og því væri
þýðingarhtið fyrir oss að veita
breyttar frá því, sem þá hafði
verið. í frekari viðræðum
skýrði fjelagið frá ýmsum
kostnaðarauka, sem orðið hefir.
Ákvað ráðið síðan að færa
50% hækkunina niður í 30%
hækkun frá 1. jan. 1944, og
fella jafnframt niður 20% við-
bótarflutningsgjald fyrir timb-
ur, sem flutt var til hafna ut-
an Reykjavikur.
Þessari lækkun var aðeins
ætlað að vera til bráðabirgða.
yður upplýsingar um málefni | Vænti ráðið þess að geta fljót-
fjelags vors“. Þegar sýnt þótti, ; lega eftir áramótin fengið gögn
að svo myndi fara, hefði ráðið um reksturinn og afkomu á ár-
auðvitað getað falið löggiltum ' inu 1943, þannig að hægt væri
*sndurskoðanda eða öðrum ! að taka ákvörðun um endan-
, f
trunaðarmanni að athuga rekst lega lækkun flutningsgjald-
ur fjelagsins og'sækja umheðn- anna. Það dróst hins vegar, að
ar upplýsingar í bækur þess, reikningsskilum fjelagsins yrði
enda var um það rætt. Af því lokið, og fjekk ráðið ekki árs-
varð þó ekki, aðallega sökum reikninginn í sínar hendur fyrr
þess, að ráðið treysti því, að en 8. maí. Eftir það, sem á und
þar sem hjer er um hálf-opin- 1 an var gengið, tregða íjelags-
beran aðila að ræða, myndi
tregða fjelagsins við að veita
umbeðnar upplýsingar ekki
eiga rót sína að rekja til ann-
ars en þess, að í raun og veru
væri mjög erfitt að veita þær
og að það myndi ekki lejma ráð-
ið upplýsingum, sem það vissi,
að ráðið hlaut að telja þýðing-
armiklar, enda mundi slik
rannsókn hafa orðið ýmsum
érfiðleikóm bundin, meðal ann-
ars vegna þess, að riokkur hluti
reikningshalds fer fram í
skrifstofu fjelagsins í New
York.
ins við að veita ráðinu skýrsl-
ur síðari hluta ársins 1943 og
hina eindregnu andstöðu þess
gegn hinni fyrirhuguðu lækk-
un flutningsgjaldanna í desem- |
berbyrjun, - kom það ráðinu |
mjög á óvart, að reikningurinn
sýndi 18 milj. króna hagnað.
Ráðið taldi, og telur enn, að
það hafi á sínum tíma hlotið
að líta svo á, að tregða hálf-
opinbers fjelags eins og EJm-
skipafjelagSins við að veita ráð
inu jafnóðum upplýsingar um
reksturinn og afkomuna á ár-
inu 1943 myndi ekki stafa af
öðru en því, að slíkt væri mikl-
það væri ekki til þess að leyna
óvenjulegum hagnaði, svo að
ekki væri ástæða til sjerstakr-
Vélsiiíiljan Héðinn h.f.
Að gefnu tilefni tilkynnist að síraanúmer
vor eru eins og hjer segir:
Á venjulegum skrifstofutíma (samband
frá skiftiborði) ........• • 1365 (4 línur)
Utan skrifstofutíma:
Skrifstofur og teiknistofur . . 1366
Forstjóri, .......• •........ 1367
Efnisvarsla, .............. • • 136B
Verkstjórar, .........1369 >.
Heimasímar:
Forstjóri: Svein Guðmundsson 5365
Skrifst.stj.: Björn Björnsson 3298
Efnisvörður: Sig. Haraldssön 1880
Verkstjórar: Gísli Guðlaugsson 3489
Magnús Magnúss. 3986
Hilmar Friðrikss. 2965
Oscar Hedlund .. 4691
Jón Odd^son ... .5019
Þegar langt var liðið á árið,
var orðið kunnugt um ýmsar
breytingar, sem orðið höfðu
fjelaginu í hag, svo sem lækk-
uð vátryggingariðgjöld og
greiðari. siglingar. í nóvember l al 1 annsóknar. f orráðamönnum
var gerð á því athugun, hversu I E*mskiPafjelagsins var vel
mikið myndi hægt að lækka
flutningsgjöldin vegna þessa.
Þar eð ráðið hafði engar upp-
gjöldum, enda sje í rauninni
engin ástæða til þess að ör- .
vænta um aukningu flotans,
meðan þjóðin á stórkostlegar
inneignir í erlendum gjaldeyri.
Hefði ekki verið óeðlilegt, að
gera ráð fyrir því, að hálf-<
opinber aðili eins og Eimskipa-
fjelagið tæki fult tillit til þessa
álits ráðsins i ráðstöfunum sin-
um.
Þar eð Ijóst varð af ársreikn-
ingi fjelagsins, að flutnings-
gjöldin voru mun hærri en
nauðsynlegt var, ákvað ráðið
að lækka þau tafarlaust og
hafa lækkunina svo mikla, að
ekki væru líkur til, að um á-
góða yrði að ræða á yfirstand-
andi ári. Var gerð rannsókn á
niðurstöðum reikningsins og á
henni bygð sú ákvörðun, að
lækka öll ílutningsgjöld fje-
lagsins um 45%, og kom sú á-
kvörðun til framkvæmda 9.
maí eða aðeins degi eftir að ráð
inu varð kunnugt um rekstrar-
niðurstöðu ársins 1943.
Þær breytingar, sem lang-
mestu munu hafa valdið um
hinn mikla og óeðlilega ágóða
1943, urðu mjög seint á árinu.
Þá fjekk fjelagið stór aukaskip,
sem hafa haft mikla þýðingu
fyrir afkomuna, og var flutt til
landsins miklu meira en ráð
hafði verið fyrir gert af vör-
um, sem hátt flutningsgjald er
fyrir. Ráðið gat að sjálfsögðu
án aðstoðar íjelagsins fylgst
með siglingatíma skipanna og
flutningsmagninu, en hvað
reksturskostnaðinn snerti varð
það að byggja á skýrslum og á-
ætlunum fjelagsins, en hann
hefir revnst mjög miklu minni
en fjelagið gerði ráð fyrir ; sín-
um áætlunum.
Ástæðan til þess, að lækkun-
in var ekki gerð fyr, er fyrst
og fremst sú, að Viðskiftaráðið
um erfiðleikum bundið, og að gerði ráð fyrir því, að óhætt
lýsingar fengið frá fjelaginu
um reksturinn síðan um vorið, i
■kunnugt um þá skoðun ráðsins,
enda hefir þeim verið tjáð hún,
bæði munnlega og skriflega, að
á slikum tímum sem þessum
eigi flutningsgjöldin ekki að
var ekki unt að gera nýja alls-:vera Ilærri en nauðsynlegt get-
herjaráætlun um farmgjalda- ur talist 111 Þess bægt sje að
þörfina, heldur varð enn að !lhalda uPPr flutningum til
nokkru leyti að byggja á sömu ilarKlslns’ °S aukning skipa-
upplýsingum og þegar hækk- flolans _sje vissulega mjög þýð-
unin var heimiluð í maí, sjer- ingai mikil, verði að tryggja
staklega hvað rekstrarútgjöld 11 ana a annan hátt en með söfn-
snerti.
2. desember kvaddi ráðið
framkvæmdastjóra fjelagsins á
fimd sinn og skýrði honum frá
því, að fyrir dyrum stæði lækk
un 'flutningsgjaldanna. Taldi
hann slíkt -mjög varhugavert
og mæltist éindregið til þess, að
fjelaginu yrði gefinn kostur á
að gera nánari grein fyrir af-
stöðu sinni. í viðtali þessu
reyndist ekki unt að fá neinar
upplýsingar um afkomu ársins
1943. 8. desember ritaði fjelag-
ið ráðinu síðan mjög ítarlegt
brjef gegn hinni fyrirhuguðu
lækkun, en ennþá eru þar eng-
ar upplýsingar um afkomu árs-
ins. Hinsvegar fylgdu brjefi
þessu skýrslur mn rekstur árs-
un stórkostlegs gróða, sem
l'enginn. sje með of háum farm-
væri að byggja á skýrslum og
áætlunum frá hálf-opinberurr>
aðila eins og Eimskipafjelag-
inu og að i^áðið fengi upplýs-
ingar um þær breytingar, sem
verulegu máli skiftu, án þess að
stofna þyrfti til sjerstakrar
rannsóknar á rekstri fjelagsins.
En þegar í Ijós kom, að slíkm
aðgerða hefði engu að síður
verið þörf og að ágóðinn varcí
óhæfilega mikill, voru skjótar
og róttækar ráðstafanir sjálf-
sagðar, og ráðið telur sig hafa
gert þær, er það þegar í stað*
er kunnugt varð, hvernig mál-
um var háttað, lækkaði flutn-
ingsgjöldin svo rækilega, sem
raun ber vitni
TilboS óskast í íbúðarhúsið
í Vestmannaeyjum. Járnvarið steinsteypuhús, yfir 600 ríim-
metrar að stærð, með tvöföldum gluggum, bílskúr, stórnni
vatnsbrumii, rafdælu, miSstöðvarhitun, baði og W. C. Á lóð-
inni, sem er 1200 fermetrar er einnig niatjurtagarður, og gott
hænsnahús fvri 50-—60 alifugla.
Allar nánari upplýsingar gefur
Óskar Sigurðsson
Sími 66. — Vestmannaeyjum.