Morgunblaðið - 13.07.1944, Blaðsíða 2

2
MORGUNBL/MÐ
Fimtudagur 13. júlí 1944
Rafmagnshitun og kolaverð
Steingrímur Jónsson raf-
'tnagnsstjóri kom nýlega að máli
við ritstj blaðsins og við rædd-
um um rafmagnstaxtana, raf-
truagn til hitunar o. fl. eh að
•ijþessum málum lýtur. Kom
m. a. út af grein. sem
♦urtist hjer í blaðinu þ. 24. júní,
eftir Sigurð Þórðarson, banka-
♦» ann. um rafmagn til aðalhit-
ten'ar.
P.afmagnsstjóri segir m. a.
; um þetta mál:
Greinarhöfundur leitast við
j að finna sambærilegt verð á
* ufmagni til hitunar miðað við
rfc.olahitun. Telur hann núver-
a idi gjaldskrárverð óhæfilega
! *)átt.
I»egar tillögurnar um hækk-
j -un gjaldskrárinnar voru á ferð
-énni í nóv. s. 1. var búist við
:4>ví- að hækkunin gæti þurft að
standa yfir aðalhitunartímabil
vetrarins. Gert var ráð fyrir að
verðið yrði tekið til nýrrar á-
4 /örðunar, þegar vjelauppsetn
éngu x Ljósafossi væri lokið.
Þegar svo bæjarstjórn hafði
Jxetta gjaldskrármál til athug-
unar i mars s. 1. komst hún <að
fieirri niðurstöðu, að halda bæri
hreytingunni áfram. Var það
ekki aðeins af því, að vjelaupp-
setningin í Ljósafossi hafði
seinkað, eins og greinarhöfund-
ur vill vera láta, heldur einnig
af því að augljóst var orðið, að
giinla verðið var orðið svo lágt
hltitfallslega, að því yrði eigi
Fatdið til lengdar, án þess að í
éefni kæmi með notkunina, ef
til vill enn meiri en á s. 1.
vetri.
Er því eigi þörf á að blanda
seinkun vjelauppsetningarínn-
ar inn í þetta rnál, það er eigi
aðalatriðið.
Greinai’höf. segir, að þeir sem
búa einkum í úthverfunum og
eigi fái notið hitaveitunnar,
vilii fá að njóta rafmagnshit-
imar, og greiða fyrir hana sam-
bærilegt verð við hitaveitu-
gjöidin, og eigi vera settir skör
lægra öðrum bæjarbúum.
Um þetta sjónarmið mætti
; rnargt skrifa og eftir því sem
jeg veit til. hefir það ávalt ver-
♦ð keppikefli ráðamanna bæj-
• srins að takast mætti að veita
eem flestum bæjarbúum sem
;. -rxiest af þeim þægindum, er
borgarsamfjelagið getur veitt.
: En. það má þó öllum vera Ijóst,
; að þeir sem búa í úthverfunum
l liafa ekki sömu aðstöðu til að
•*iá i vatn, fráræsi, vegi, raf-
I ruagn, síma o. þ. h. þægindi, og
; hinir, sem innar búa. Ef þeir
J vilja '''afla sjer þeirra samt,
; þu.rfa þeir venjulega að kosta
; »aun meiru til, en ef þeir gætu
l beðið þangað til þjettbýlið vex
'r ú( til þeirra. Þegar nú fjöldi
: Jieirra samt sem áður sækist
; eftir því að komasl úr þjett-
| býlinu í útjaðrana. er tæplega
, í jettmætt að telja þá setta skör
* lægra en hina.
: Þegar Sogsvirkjunin tók til
r fítarfa haustið 1937. var aflið
; til raforkuvinslunnar aukið úr
4500 hestöflum upp í 1700 og
ráðgerð aukning um 6250 hest-
öfl til viðbótar. Þótt þetta væri
talsvert stökk. var þó ekki gert
ráð fyrir, að rafmagn yrði not-
að iii aðalhitunar í húsrúmi,
heldur aðeins til notkunar í at-
vinnurekstri og í heimilum,
ein.kum til allskonar lýsingar,
Frásögn Steingríms Jónssonar
vjelareksturs, matareldunar o.
þ. h.
í rafmagnsgjaldskránni sem
sett var haustið 1937, þegar
ÍSogsvirkjunin, tók til starfa,
voi’u engin ákvæði um rafmagn
til herbergjahitunar, en 15. júní
1939 voru sett viðbótarákvæði
um að heiinilt væri að leyfa
rafmagn til fullrar hitunar í
alt að 50 íbúðum, einkum í út-
hverfum, í tilraunaskyni.
,Ástæðan fyrir þessu er augljós.
Hitaveitan átti að taka að sjer
aðalhitun húsa og átti að taka
til starfa haustið 1940, en hefir
dregist af styrjaldarástæðum til
hausts 1943, eins og kunnugt
er.
Tilraunin með hitun í nokkr-
um húsum hefir verið gerð með
það fyrir augum, að fá hjer-
lenda reynslu um hana, og at-
huga hvort og að hve miklu
leyti unt yrði að koma henni á
í úthverfum hjer í Reýkjavík,
þar sem hitaveitan næði eigi
til.
Fyrst í stað voru menn frem
ur ófúsir á að reyna þessa hit-
un, en það breyttist fljótlega
eftir að verðlagið tók að hækka
vegna styrjaldarinnar og síðan
fyrri hluta árs 1941, hefir eigi
verið hægt að láta notendur fá
rafmagn til fullrar herbergja-
hitunar á hitunarverði gjald-
skrárinnar.
En þegar verðlagið hjelt á-
fram að hækka og kolin komust
smám saman upp í 200 kr. tonn
ið, hættu notendur að biðja um
rafmagn á hitunartaxta, en tóku
að auka hitunina á hinum al-
menna heimilistaxta, alt upp í
fulla hitun. en þessum taxta
var aldrei ætlað það hlutverk.
Síðau 1937 og til hausts 1943
hafa einstöku liðir rafmagns-
gjaldskrárinnar hækkað kring
um 35%, sumir minna en aðrir
nokkru meira. Stafar um 12.5%
af þessai’i hækkun frá gengisfell
ingu og gengislækkun ísl. krón-
unnar árið 1939, sem varð um
25%. Hin hækkunin stafar af
verðlagshækkuninni og verður
ekki talin mikil í samanburði
við hana.
— Hvernig hafa heimilis-
taxtarnir breyst?
— Þegar heimilistaxtarnir
voru ákvéðnir, stóð þannig á,
að rafmagnsframleiðslan hafði
nýlega verið stóraukin, með
miklum tilkostnaði, og þurfti
því að örfa notkun manna, svo
tekjur Rafveitunnar ykjust.
Þeir, sem tóku heimilistaxta
til annará'en ljósa, tóku því nær
aliir þann taxta, þar sem fyrst
var í’eiknað 9 aurar fyrir þá
notkun, sem talin var meðal-
notkun í Ijós og suðu. En ef
notkunin varð meiri, þá fjekst
rafmagnið fyrir lægra verð,
sem umfram var, þ. e. 5 aurar
að viðbættum 7%. sem lagt var
á vegna gengislækkunar á
sænska láninu. En það liggur
í augum uppi, að ekki var hægt
að halaa óbreyitum -þeim heim
ilistaxta er settur var, þegar
þurfti að örfa notkunina, er
skortur var orðinn á rafmagni.
Ekki hægt að verðlauna þá,
sem mest notuðu rafmagn til
hitunar, þegar rafmagnseklan
|var orðin svo mikil, af Raf-
veitan hafði ekki nægilegt afl
handa notendunum.
Ofan á þetta bætist svo það,
að kolaverðið margfaldast, og
hækkunin á rafmagninu er,
samanborið við aðrar verðlags-
breytingar, sáralítil.
i En þá er rjett að víkja aftur
að rafmagnsverði til hitunar
'sjerstaklega. S. Þ. reynir í grein
sinni að reikna út hvaða raf-
magnsverð samsvari kolaverði.
En reynslan ein sker úr því,
svo óbi’igðult sje.
Fyrsta sjerstakt hitunarverð
var sett í rafmagnstaxtann í
júní 1939- Áður var enginn
sjerstakur hitunartaxti. Þá var
sett á hitunarrafmagn 2.75 aur-
ar á kwst. Þá kostuðu kolin 50
krónur tonnið. Átti þetta verð
að samsvara hitunarkostnaði
með kolum, ef rafmagn væri
eingöngu notað til hitunar, raf-
magnsofnar settir í öll-herbergi,
og sjálfvirk tæki höfð til þess
að gætt yrði ítrasta sparnaðar.
Er það mjög þýðingarmikið að
þessi aðferð sje notuð, en ekki
notuð vatnsmiðstöð. sem hituð
er með rafma^ni Er sú aðferð
rafmagnsfrekari.
Ef miðað er við 200 króna
kolaverð á tonn. ælti rafmagn-
ið til aðalhitunar að vera 11
aurar á kwst.
Þegar hitunartaxtinn var á-
kveðinn 2,75 aurar á kwst.. þá
skyldi reyna hve rafmagnshil-
un kostaði í nokkrum íbúðum.
Við athugun hjá 17 notend-
um með húsahitun hjer í út-
hverfum, reyndist meðaltalið
7.5 aurar á kwst. miðað við 200
kr. kolaverð, lægst tæpir 6 aur-
ar, hæst 10 aurar.
Flest þessara húsa voru þurft
arfrek á hitun, öll lítil, stóðu á
bersvæði, með stórum einföld-
um gluggum. og sum ekki vel
hitaeinangruð, en þetta alt
breytir samanburðinum til
lækkunar á rafmagnsverðinu á
móts við kolin. Ef tekin væru
stór sambýlishús með, myndi
verðið hafa orðið nokkru hærra.
Þetta meðalverð, sem hjer er
talað um, er beinn kolakostn-
aður á noóti kwstunda notkun,
en fleira kemur til greina. því
þar er fyrii’höfn við kolakynd-
ing ekki reiknuð.
Ef byggja á nýtt hús og hvort
tveggja stendur til boða, kola-
miðstöðvarhitun eða rafhitun,
þá ber þess að gæta, að stofn-
kostnaður er meiri við kola-
kyndinguna, og hvort menn
vilja reikna 8%, 16% eða eitt-
hvað þar á milli af stofnkostn-
aði í árleg útgjöld, þá verður
þarna einhver mismunur raf-
hituninni í vil Þá má og mela
óþægindin og fyrirhöfnina og
oft lalsverðan aukakostnað við
uppkveikju og hirðingu kola-
miðstöðvar. Þetta veldur því að
sambærilega rafmagnsverðið
verður lalsverl hærra en það
sem áður var talið, og er bað
að vísu einnig mismunandi hjá
einslökum nolendum. Hafa sam
anbui’ðarútreikningar sýnt að
þessi munur getur orðið 25%
af sanianburðar notkunarverð-
inu og sums staðar meira, þar
sem kynding er kostnaðarsöm.
Sje reiknað með 25%, hækkar
áður lalið 7,5 aura verð upp
í 9,4 aura á kwst.
Þó tekist’hafi að komast hjá
verulegri hækkun á rafmagns-
verðinu. þá er ekki útsjeð um
hversu affarasælt það verður,
er til lengdar lætur.
Þar sem allur hagnaður af
raforkxisölunni gengur til auk-
inna framkvæmda og sjá má
framundan aukningaþarfir fyr
ir tugi mitjóna krónu, mætti
fremur spyrja, hvort eigi væri
fjarstæða að hafa ekki hækkað
rafmagnsverðið meira sn gert
hefir verið. Þetta er þó lengra
mál en svo að það verði rakið
hjer, en þess vegna er á það
drepið. að reynslan um raf-
magsnotkunina frá í vetur sýndi
talsverð óþægindi, sem að
minsta kosti að sumu leyti stöf-
uðu af of lágu rafmagnsverði
hlutfallslega við verðlagið yf-
irleitt.
Leiðin út úr þeim erfiðleik-
um, að geta ekki fullnægt eft-
irspurn eftir rafmagnshitun, er
fyrst og fremst sú. að fá sem
fyrst enn meira afl til orku-
vinslunnar og aukið veitukerfi,
Takist að koma því í kring á
hagfeldan hátt, er einnig, hægt
að fullnægja hitunarþörfinni í
úthverfunum á viðunandi hátt.
Á styrjaldai’tímum taka allar
framkvæmdir af þessu tagi
reyndar talsvert lengri tíma en
ella og verður að horfast í augu
við það-
Hitt verður áreiðanlegí aldrei
til farsældar, að heimta af því
sem ekki er til og reyna að
knýja fram notkun, sem ætluð
er öðru, því, sem til þessa hefir
verið talið mikilvægara, svo
sem lýsing og vjelarekstur.
Ægir fer sundför fil Horður-
og Ausfuriands
SUNDK.JELAGIÐ ÆGIR hefir ákveðið að fara sund-
för til Norður- og Austurlands dagana 2.—13. ágúst 22—26
sundmenn munu taka þátt í förinni. Fararstjóri verður
Þórður Guðmundsson, en auk hans verða með í förinni tveir
kennarar fjelagsins, Jón D. Jónsson og Einar Kristjánssoon,
en hann er kennari kvennaflokks, og Jón Pálsson.
Farið verður hjeðan að
morgni miðvikudaginn 2. á-
gúst. Komið verður um kvöld-
ið í Varmahlíð og gist þar. Á
fimtudag verður farið til Ak-
ureyrar, en þar fer fram sund-
sýning og sundmót. Sýnt verð-
ur, hvernig sundmaðurinn æfir
sig undir kepni, bringu-, bak-
og skriðsund. Þá er ætlunin, að
Jón Pálsson hafi sýningu á þró
un sundsins, alt frá því að sund
íþróttin fór að ryðja sjer til
rúms hjer á landi og fram til
þessa tíma. En Jón mun vera,
svo sem kunnugt er, besti og
reyndasti sundkennari landsins
og því þessum málum kurínug-
astur.
Sundæfingum og kepni mun
Jón D. Jónsson stjórna.
Ollum þeim íþróttafjelögum,
er vilja taka þátt í kepninni,
er heimil þátttaka, en kept verð
ur" í bringu-, bak- og skrið-
sundi. Einnig verður kepni fyr
ir unglinga innan 16 ára, en
svo sem kifnnugt er, á Ægir
sundmenn í þessum aldurs-
flokki, sem skara framúr.
Þá verður sýndur sundknatt
leikur. Jón Pálsson stjórnar.
Á laugardagsmorgun verður
farið til Mývatns og komið um
kvöldið að Laugaskóla. Þar
verður gist, og ef til vill fer þar
fram sundsýning.
Á sunnudag verður sýnt á
Sundsstað í Kelduhverfi, lík-
lega um miðjan dag. Sennilega
verður þaðan farið að Möðru-
dal. Þá verður gist í tjöldum í
Hallormsstaðaskógi, og að öllu
forfallalausu sýnt í Eiðaskóla
á þriðjudágskvöld.
Farið verður til Norðfjarðar
á miðvikudag og sýnt þar á
fimtudagskvöld í hinni nýju
laug. Verður þetta í fyrsta sinn,
sem sundflokkur kemur til
Norðfjarðar.
Frá Norðfirði verður farið til
Fáskrúðsfjarðar.
Ferð þessi er farin í samráði
við íþróttafulltrúa ríkisins,
Þorstein Einarsson, og hefir
hann samið ferðaáætlunina S-
samt Þórði Guðmundssyni.
Þjóðverjar leita að
vopnum í Noregi
Frá norska blaðafull-
triianum :
FRÁ NOREGI berast þær
frjettir, að Þjóðverjar hafi
xxýlega gert víðtækar hiis-
rannsóknir í hjeruðunum við
veginn tiJ Movatn frá landa-
merkjununx milli Norður-
Þrændalagafylkis og Nord-
landsfylkis. Leitað var að;
vopnum. Það var einkum um-
hverfis Fellingfors og Eitreaa
idalinn, að Þjóðverjar voru
nærgöngulir.
Fjöldi manns var tekimi
höndum, og rekinn til fjalla,
með hendur bundnar aftur
ýyrir ba.k. Var þeim skipað'
,að benda á þá staði, þar genx
vopn kynnu að vera geymd.
Þjóðverjar lýstu því yfir unt
leið, að alt. fólk yrði rekið
úr dalnum, ef vopn fyndust.
Hjálparskip ferst.
London: — Sænska skipið
Tijniye,- sem var í flutningum
með matvörur til Grikklands,
fórst nýlega á tundurdufli -ú
Eyjahafi. Hafði skipið þá innan
borðs 5000 smálestir af hveiti
frá Kanada.
í.