Morgunblaðið - 13.07.1944, Blaðsíða 6

6
V. o„ öUNBLAÐIÐ
Fimtudagur 13. júlí 1944
JiUfglwlrWllr
n
Útg.: H.f. Árvakur, Reykjavík
Framkv.stj.,: Sigfús Jónsson
Ritstjórar:
Jón Kjartansson,
Valtýr Stefánsson (ábyrgðarm.)
Frjettaritstjóri: ívar Guðmundsson
Augiýsingar: Árni Óla
Ritstjórn, auglýsingar og afgreiðsla,
Austurstræti 8. —- Sími 1600.
Áskriftargjald: kr. 7.00 á mánuði innanlands,
kr. 10.00 utanlands
í lausasölu 40 aura eintakið, 50 aura með Lesbók.
Rödd sjómanns
RITSTJÓRI Tímans hefir enn miklar áhyggjur út af
gróða Eimskipafjelags íslands árið sem leið. Hann telur
að það muni verða eitt af fyrstu verkum Alþingis, er
það kemur saman í haust, að ráðstafa þessum gróða!
Eftir þessum skrifum ritstjóra Tímans að dæma, telur
ritstjórinn óhæfu að gróðanum sje ráðstafað á þann hátt,
sem síðasti aðalfundur Eimskips lagði til. En þar var
samþykt með samhljóða atkvæðum, að stærsti hluti gróð
ans skyldi lagður í byggingarsjóð fjelagsins. Jafnframt
lýsti stjórn fjelagsins yfir að fje nýbyggingarsjóðs yrði
varið til nýbygginga skipa eins fljótt og auðið væri.
Ritstjóri Tímans telur þessa ráðstöfun gróðans óhæfu.
Þessvegna verði Alþingi að grípa í taumana, taka gróð-
ann af Eimskip og ráðstafa á annan hátt.
★
Ótrúlegt er að þeir íslendingar verði margir, sem taka
undir þessa kröfu ritstjóra Tímans. Hitt mun sönnu nær,
að þjóðin fagni því einróma, að Eimskip varð þess megn-
ugt að leggja til hliðar verulega fjárfúlgu, sem notuð
verður til byggingu nýrra skipa strax að stríðinu loknu.
Það hefir verið stefna Eimskipafjelagsins frá því að
fjelagið hóf göngu sína, að íslendingar geti sjálfir og ein-
ir annast alla flutninga til landsins og frá. Enn vantar
mikið á, að þessu takmarki sje náð. Ef íslenska þjóðin
vill verða sjálfstæð í framtíðinni, má hún aldrei missa
sjónar af þessu takmarki, því að þetta er og verður jafn-
an eitt af stærstu sjálfstæðismálum hennar.
★
Einn af ágætustu mönnum í íslenskri sjómannastjett,
Plallgrímur Jónsson vjelstjóri ritar góða grein um þetta
mál í síðasta tbl. sjómannablaðsins ,,Víkings“. Hann seg-
ir meðal annars:
,,Arið sem leið hagnaðist E. í. um rúmar 18 milj. kr.
að frádregnum afskriftum fyrir fyrningunni o. fl. Þetta
er að sjálfsögðu stór upphæð, en hins ber að gæta, að
þetta eru 8 eða 10 aura krónur. Fjelagsstjórnin lýsti yfir
því á nýafstöðnum aðalfundi, að rekstursgróðinn yrði
notaður til skipakaupa eins fljótt og auðið væri. En
eftir verðgildi íslenskra peninga nú, er þetta lítið meira
en andvirði tveggja skipa á stærð við Dettifoss, Nú hafa
stjórnarvöldin í landinu hinsvegar gert kröfu til, að
fjelagið skilaði aftur þessum peningum, með þeirri að-
ferð að setja niður farmgjöldin svo mjög, að líkur eru
fyrir taprekstri á þessu ári. Fara þá þessir sparipeningar
fljótt í súginn. Þetta er hin gamla sýtingssemi gagnvart
E. í., sem altaf hefir haldið því niðri.
Fari nú svo, að E. í. verði gert ófært að auka skipa-
kost sinn svo um muni, þegar eftir stríð, koma útlendu
fjelögin vitanlega aftur til skjalanna, koma hjer við net-
um sínum eins og áður, og festa sig í sessi á kostnað E. í.
og allra landsmanna. E. í. missir þá aðstöðu, sem það
hefir nú um flutninga, og umsjón með flutningum, að-
stöðu, sem því er mikil nauðsyn á að halda. Verður þá
gaman að sjá Viðskiptaráð, er það leggur af stað í auð-
mýkt til útlendu skipafjelaganna til þess að biðja þau
að skila aftur arðinum af viðskiptunum við íslenskt
verkafólk. Satt að segja býst jeg ekki við, að það verði
nein gleðiganga, ei heldur að hún beri árangur. En að því
er E. í. snertir eru hæg heimatökin. Þeim heimatökum
í siglingamálum þjóðarinnar höldum við best eins og
nú er komið með því að efla E. í. eftir megni“.
★
I Morgunblaðinu
fyrir 25 árum
EFTIR lát skáldkonunnar
Magdalene ‘ Thoresen birti
„Tidens Tegn“ þrjú brjef frá
Björnstjerne Björnsson til
hennar, en þau brjef höfðu eigi
verið prentuo áður. — Eitt þess
ara brjefa var ritað 1. júlí 1863,
Var Björnson þá nýlega kom-
inn heim til Noregs eftir
þriggja ára dvöl erlendis. I
brjefi þessu kemst hann meðal
annars svo að orði:
1. júlí.
„Ilættan, sem af þessu stafar,
er sú, að hjer mótast eigi yfir-
menn og undirgefnir, eins og
alls staðar annars staðar, þar
sem er róleg framþróun. Því
að það sem'á að vera efst og
neðst, hátt og lágt, framför og
afturför — er öllu ruglað sam-
an og leitt út í óvissu. Og sje
efinn megin-hreyfiafl einhvers
þjóðfjelags, svo að yfirburðir
gangi glæpum næst — jæja, þá
fetum við í fótspor Norður-
Ameríku. Eða þá 'yið sökkyum
niður í hið grófgerða kæru-
leysi íslendinga og ,ómórölsku‘
kaldhæðni: að versla með síld
og timbur og láta heiminn eiga
sig.......“.
★
Heimsstyrjöldinni fyrri lauk
1918, eins og kunnugt er, en á
því herrans ári 1919 voru að
minsta kosti háðar 23 styrjald-
ir í heiminum. Um það segir:
1. júlí.
„Bonar Lav/ lýsti því nýlega
yfir í breska þinginu áð enn
væru háðar 23 styrjaldir í
heiminum. Hann skýrði þetta
ekki nánar og voru það fæstir,
er vildu trúa honum. En 19.
júní flytur „Evening Dispatch"
yfirlit um það, hvað víða muni
barist ennþá, og er sú skýrsla
þannig:
Á 10 stöðum í Rússlandi eru
nú háðar styrjaldir og tekur
breskt herlið þátt í tveim
þeirra.
Stríðið milli Afghanistan og
Indlands.
Stríðið í Síberíu, meðfram
Síberíuj árnbr autinni.
Stríðið í Transcaspia.
Tvær styrjaldir í Ungverja-
landi, önnur hjá Theiss, milli
Rúmena og Ungverja, hin milli
Ungverja og Czecho Slafa.
Stríðið í Austurríki, milli
Jogo-Slafa og Carinthbúa.
Stríðið í Arabíu.
Stríðið í Kúrlandi og Líf-
landi.
Stríðið milli Þjóðverja og Pól
verja.
Stríðið í Kúrlistan.
Auk þess var verið að berja
niður óspektir í Egyptalandi og
svo er ófriðarástand milli
Mexikó og Bandaríkjanna.
Eins og sjá má á þessu, er
æði langt frá því, að kominn
sje „friður á jörðu“. Og þess
verður eflaust langt að bíða,
eins og horfir“.
Margir flugvellir bygðir
í Norður-Afríku.
London í gærkveldi:
Verið er nú að byggja heila
Þetta var rödd sjómannsins. Myndi hún ekki ná bet-
ur eyru þjóðarinnar en Hið sífelda nart ritstjóra Tím-
ans, sem reynir af veikum mætti að leggja Eimskipa-
fjelagið að velli?
Öll meðul eru notuð til þess að gera Eimskip tortryggi-
legt í augum þjóðarinnar. Nú síðast segir Tíminn, að Eim-
skipafjelagið sje „hringur fárra gróðamanna‘\ Vitanlega
er ekki heil brú í þessu. Eimskip er eign allrar þjóðarinn-
ar og hefir svo altaf verið.
röð af flugvöllum í Norður-
Afríku, og á þessi flugvalla-
,,keðja“ að ná frá Casablanca
og til Suesskurðarins. Er einn
flugvöllur, mjög stór, þegar
reiðubúinn til notkunar vestar-
lega í Norður-Afríku og verið
að fullgera annan, um 500 km.
j austar. Báðir verða nothæfir
stærstu flugvjelum. •— Reuter.
Á rakarastofunni.
KUNNINGI MINN sagði mjer
sögu í gær, sem jeg hefði ekki
trúað að væri sönn. nema af 'því
að jeg þekki sögumann að heið-
arleik og sannsögli. Sagan er á
þessa leið:
„Fyrir nokkrum dögum kom
jeg inn á rakarastofu hjer í bæn-
um. Það var aðeins einn rakari
við vinnu og einn maður á undán
mjer. Fleiri voru ekki í stofunni.
Mjer var tekið með Aestu kurt-
eisi. Rakarinn bauð mjer sæti og
sagði:
„Þetta verður ekki lengi, það
er bara klipping og höfuðbað.
Gjörið þjer svo vel, þarna ^ru
blöð að lesa á borðinu".
Jeg þakkaði fyrir kurteisina
og bjó mig til að bíða um hríð,
því þótt jeg væri tímabundinn,
gat jeg ekki dregið öllu lengur
að raka mig og þóttist vita, að
ekki kæmist jeg að fyrr annars-
staðar.
Liðu nú eitthvað 25 eða 30
mínútur. Og á þeim tíma höfðu
komið inn nokkrir viðskiftavinir
og einnig þeir biðu.
Þegar rakarinn var búinn að
snurfursa þann, sem í stólnum.
var og röðin var komin að mjer
sagði hann: „Vær'saa artig,
næste“, og jeg skyldi að röðin
var komin að mjer.
©
Breytt um tón.
„HVAÐ á að gera, með leyfi?“
spurði rakarinn, er jeg var sest-
ur í stólinn, og var kurteisin sjálf
eins og áður.
„Gjöra svo vel að raka mig“,
svaraði jeg, jafn elskulega og til
mín hafði verið talað.
„Ekki að klippa?“ spyr rakar-
inn.
„Nei, takk fyrir“.
„Ekki að þvo hárið?“ spyr rak
arinn.
„Nei, takk“, var svarið enn.
„Ekkert nema raka?“ segir
rakarinn. „Ja, þá verð jeg sko,
að biðja yður að standa upp„ því
jeg er bara einn, eins og þjer sjá
ið, og jeg get ekki tekið að mjer
að afgreiða fólk, sem bara er
með einn rakstur".
©
Hámark frekjunnar.
„ÞAÐ er sannarlega búið að
breyta til um háttvísi í viðskift-
um manna á milli hjer í þessum
bæ“, hjelt sögumaður minn á-
fram. „Fyrst í stað átti jeg ekkert
orð yfir þessari hámarksfrekju
rakarans, og því miður náði jeg
mjer ekki ttl að gefa honum dug-
lega áminningu fyrir ósvífnina,
áður en jeg fór út úr rakara-
stofunni. En jeg gat þó sagt hon-
um, að það minsta sem hann
hefði getað gert, hefði verið að
segja mjer frá því, að hann tæki
ekki að sjer að raka menn, en í
glugganum hjá honum stendur
skýrum stöfum: „Rakari — Hár-
skeri“.
| En það var eins og að skvetta
vatni á gæs, mannuglan bara
ypti öxlum og glotti. En það
gladdi mig þó, að við vorum ein-
ir 4 eða 5, sem fórum út í einu
af stofunni.
Það er ekkert vio því að segja,
ef menn vilja ekki leggja sig í
að raka aðra^menn. Það er einka
mál hvers og eins, hvern hann
rakar. En það ætti þó að vera
hægt að búast við af þeim mönn-
um, sem auglýsa sig sem rakara,
en vilja ekki raka, að þeir láti
, rnönnum, sem álpast inn til
þeirra í tje vitneskju um, að þeir
taki ekki að sjer nema hárklipp-
ingar og hárþvott, og það þýði
ekki ,að vera að bíða eftir
rakstri“.
•
Enn um skjald-
armerki.
FRÁ MANNI EINUM frá Norð
firði, hefir mjer borist stutt brjef
um ríkisskjaldarmerkið. Brjefrit
arinn segir:
„I tilefni af ummælum yðar
um nýtt skjaldarmerki fyrir lýð-
veldið ísland, langaði mig til að
benda á, að gerð og litbrigði
skjaldarmerkja eru stranglega
háð sjerstakri fræðigrein, sem
nefnd er skjaldarmerkjafræði
(Heraldik). Er hægt að kynnast
þessu í alfræðiorðabókum flest-
um, t. d. Salomonsens alfræði-
orðabók. Litskrúðið í skjaldar-
merkinu má nefnilega ekki vera
háð dutlungum einum, eða hug-
dettum teiknarans.
Jeg er yður sammála, að veiði-
fálkinn og bláminn fagri yrði
mjög táknrænt merki og væri þá
best, að fálkinn væri í vígaham.
Jeg tel fráleitt að nokkurt flúr
komi til greina á skjaldarmerk-
ið, en vísa að öðru leyti til um-
ræddrar fræðigreinar“.
Þetta brjef Norðfirðingsins hef
ir verið nokkuð lengi á leiðinni
til mín, en jeg birti það nú samt,
þótt búið sje að ákveða skjald-
armerki íslands. Tel jeg öruggt,
að þeir menn, sem sáu um skjald
armerkið hafi vitað hvað þeir
voru að gera og að hið nýja
skjaldarmerki sje í samræmi við
kröfur sem gerðar eru um slík
merki.
Safn af
brjefum.
ÞA0 hefir undanfarið safnast
hjá mjer talsvert af brjefum frá
lesendum mínum. Eins og jeg
hefi margoft tekið fram áður,
þykir mjer vænt um að fá línu
frá ykkur, jafnvel þótt jeg geti
ekki altaf birt öll brjefin, sem
jeg fæ.
En það er nú sama. Jeg þakka
ykkur fyrir mörg hlý orð, sem
þið hafið látið falla í minn garð
í þessum brjefum. Jeg er hálf-
feiminn, að lesa lofið frá ykkur
sömum. En bestu þakkir.
Það er svo gríðarlega margt,
sem lesendur mínir þurfa að
segja víð mig. Það er t. d. mað-
urinn, sem vill láta malbika
Lækjartorg, vegna ryksins þar
og umferðarinnar. Hann hefir
vafalaust rjett fyrir sjer, en
hann ætti að senda bæjarverk-
fræðingi afrit af þessu brjefi. —
Bolli Thoroddsen bæjarverkfræð
ingur er ágætis maður, en hann
hefir í mörg horn að líta og ekki
er hægt að gera alt í einum
hvelli.
Lögreglumanna-
lúðrasveit.
ANNAR KUNNINGI minn
skrifar mjer langt brjef um sitt
áhugamál, en það er að komið
verði upp svo sem 10 manna
lúðraflokki innan löreglu Reykja
víkur. Hugmyndin er ájfáet, en
ekki veit jeg hvort hún er fram-'
kvæmanleg. Lögreglumenn eru
ekki valdir í stöðurrtar eftir því
hvort þeir eru lagvísir, því vita
raddlaus maður getur orðið lög-
regluþjónn, ef hann hefir aðra
hæfiléika. — Lögregluþjónarnir
eru hjer svo fáir, að það er ekki
úr eins miklu að velja í slíka
hljómsveit, eins og t. d. í erlend-
um stórborgum, þar sem lög-
regluliðið skiftir þúsundum.
En jeg hefi komið hugmynd-
inni á framfæri, eins og jeg var
beðinn úm.