Morgunblaðið - 18.07.1944, Blaðsíða 4

4
MORGUN BLAÐIi)
ATTRÆÐUR
Síra Hallgrímur Thorlacius
Fyrir rjettum 80 árum fædd-
ist prestshjónunum á Fagranesi
á Reykjaströnd sonur, er hlaut
í skírninni nafnið Hallgrímur
Eggert Magnús. Sveinninn var
bráðgerr og snemma atgervis-
maður til líkama óg sálar. Olst
hann upp með foreldrum sín-
um, naut eftir lát föður síns
drengilegs stuðnings vinar hans
til skólagöngu, varð stúdent,
kandidat í guðfræði og prestur
hátt á fimta tug ára. Eftir það
undi hann sjer í fæðingarhjer-
aði sínu, og enn í dag — áttræð
ur að aldri — unir hann sjer
hvergi betur.
Foreldrar sr. Hallgríms voru
þau sr. Magnús Thorlacius á
Fagranesi, síðast pr. í Reyni-
staðarklaustursþingum, og kona
hans Guðrún Jónasdóttir. Sr.
Magnús andaðist á ofanverðu
ári 1878. Hann var sonur sr.
Hallgríms prófasts á Hrafnagili
Hallgrímssonar prests í Mikla-
garði Thorlacius Einarssonar.
En móðir sr. Hallgríms (kona
sr. Magnúsar) Guðrún var Jón-
asdóttir bónda í Garðsvík á
Svalbarðsströnd Sigfússonar
Bergmanns á Þorkelshóli, en
móðir Jónasar og þeirra mörgu
systkina var Guðrún Aradóttir
frá Mói 1 Fljótum Jónssonar.
Sigfús Bergmann var sonur Sig
fúsar prests í Felli í Sljettu-
hlíð, Sigurðssonar pr. á Barði
Einarssonar. Jónas í Garðsvík
var föðurfaðir sr. Friðriks
Jónssonar Bergmanns, ins
kunna prests og rithTundar í
Winnipeg. Systir Jónasar í
Garðsvík ein var Guðrún, móð-
ir Björns á Marðarnúpi, föður
Guðmundar landlæknis, svo að
þeir sr. Hallgrímur og Guð-
mundur voru þrímenningar.
En nú skal aftur víkja að
Thorlacius-ættinni. Móðir sr.
Hallgríms í Miklagarði var Elín,
dóttir Hallgríms sýslumanns
Thorlacius, Jónssonar sýslum.
Thorlacius, Þorlákssonar bisk-
ups að Hólum Skúlasonar, en
afkomendur Þorláks biskups
tóku ættarnafnið Thorlacius
eftir nafni biskups, snúið á
latínu. — Ekki hirðir sá, er
þessar línur ritar, að rekja ætt-
ir sr. Hallgríms meira, enda eru
þær kunnar flestum þeim, sem
á annað borð láta sig ættfræði
nokkru skipta. Þetta nægir til
þess að sýna, að inn áttræði
klerkur er ættum góður.
Sr. Hallgrímur misti föður
sinn, sem fyrr segir, 14 ára gam
all, og stóð þá móðir hans uppi
með barnahóp efnalítil. En þá
tók ágætismaðurinn, Gunnlaug
ur Eggertsson Briem á Reyni-
stað (síðar versl.stjóri í Hafn-
arfirði), hann að sjer og studdi
hann til skólanáms. Reyndust
þau hjónin, Gunnlaugur og
Frederikke (systir V. Claessen,
síðar landsfjehirðis), inum unga
sveini sem bestu foreldrar. Sr.
Hallgrímur lærði undir skóla
hjá sr. Zóphoníasi Ha'lldórs-
syni, frænda sínum, þá í Goð-
dölum. og metur sr. Hallgr.
hann jafnan mikils. Á skóla-
árum sínum vann hann að hey-
vinnu norður í Skagafirði á
sumrin. Stúdent varð hann vor
ið 1886 og innritaðist haustið
eftir í prestaskólann og út-
skrifaðist þaðan vorið 1888, en
það ár hafa flestir lokið em-
bættisprófi í guðfræði, frá því
er hjer hófst sjerstök guðfræði-
kensla, eða 14 alls, og urðu all-
ir prestar, nema einn (dr. Hann
es skjalavörður Þorsteinsson).
Tók Hallgrímur vígslu ásamt
8 námsfjelögum sínum 30.
septbr. 1888. Tveir fjelagar
hans tóku vígslu árið eftir, einn
1890 og einn 1891. Af þessum
14 guðfræðikandidötum 1888
eru 3 enn á lífi: Sr. Hallgrímur,
sr. Matthías Eggertsson og sr.
Theódór Jónsson á Bægisá, og
er sr. Hallgr. þeirra elstur.*)
,Sr. Hallgrímur vígðist til Ríp-
ur í Hegranesi og var þar prest
ur til vorsins 1894, en þá fjekk
hann Glaumbæ og var þar prest
ur til fardaga 1935, svo að hann
var þjónandi prestur alls nær-
felt 47 ár. Var móðir hans með
^ftonum á Ríp og fyrstu árin í
Glaumbæ, og var mjög kært
með þeim mæðginum. Hún var
glæsileg kona, gáfuð og val-
kvendi ið mesta. Fluttist hún
vestur um haf til dóttur sinn-
ar og tengdasonar og frænda,
sr. Friðriks Bergmanns, og þar
andaðist hún.
Sr. Hallgrímur kvæntist
haustið 1895 Sigríði Þorsteins-
dóttur útvegsbónda í Kothúsum
í Garði Guðbrandssonar. Var
hún gervileg og góð kona. Þau
slitu samvistir, en mátu þó
hvort annað mikils, þó að ekki
ætti þau skap saman. Frú Sig-
ríður andaðist á öndverðu ári
1921. Varð þeim hjónum
tveggja dætra auðið. Eldri dótt-
irin hjet Hrefna. Dó hún ung,
og treguðu foreldrar hennar
hana mjög. Hún var líka mesta
efnisbarn. Hin dóttirin er Gunn
laug Friðrikka, gift norskum
verkfræðingi af inni kunnu,
norsku ætt Stang. Ber hún nafn
þeirra hjóna, Gunnlaugs og
Frederikke Briem. Dvaldist sr.
Hallgrímur um hríð í Noregi,
hjá dóttur sinni og tengdasyni,
eftix það að hann ljet af prests-
skap, en þó að honum liði þar
vel og hann væri í nágrenni við
systur sína Önnu Grönvold (í
Oslo), undi hann ekki fjarri
fósturjörðu. Settist hann síðan
að í námunda við Glaumbæ, og
hefir hann ýmist átt heima á
Marbæli eða í Hátúni síðustu
árin, og nú er hann í Hátúni.
Eftir það að þau hjónin
skildu, bygði sr. Hallgr. stað-
inn, en hafði þó altaf nokkrar
skepnur, og var hann bráðdug-
legur við heyskapinn. Hesta-
maður er hann mikill, og enn
í dag kemur hann við og við á
hestbak.
Bókakost á hann góðan, les
mikið fornsögur og fornkvæði,
er vel að sjer í forníslenskri
*) Stúdentarnir 1886 voru
alls 22, og af þeim luku 17 guð-
fræðiprófi. Fimm þessara stú-
denta eru enn á lífi (Auk sr.
Hallgríms: Jóh. Jóhannesson fv.
bæjarfógeti, sr. Magnús Bl.
Jónsson, Páll Einarsson fv.
hæstarj.dómari og sr. Theódór
Jónsson.
Sr. Þorvaldur Jakobsson mun
vera elstur að vígslualdri allra
prestvígðra manna nú hjer á
landi (vígður 1883).
tungu og ann í „öllu því, sem
íslands byggðir eiga að fornu
og nýju gott“. Latneska höf-
unda les hann, og talsvert á
hann franskra bóka. Lærði
hann vel irönsku á námsárum
sínum, kyntist þá Frökkum og
talar mál þeirra viðstöðulaust.
Hefir ætíð verið leitað til hans,
er frönsk skip strönduðu
nyrðra, og var hann túlkur
skipbrotsmanna.
Kappsmaður hefir sr. Hallgr.
ævinlega verið, skapstór og
ekki viljað láta hlut sinn. Tók
hann allmikinn þátt í þjóðmál-
um og sótti fast róðurinn. Kom
þá upp í honum víkingurinn,
og sópaði allmikið að honum
fyrr á árum á þjóðmálafund-
um. Málafylgjumaður mikill var
hann og lögðu sumir honum það
til lasts, prestinum, að fást við
málaflutning, en hann rjeð ekki
við það. og mun hann hafa
haldið það sæmilega prestlegt
að taka að sjer mál og verja
það eitt, sem hann taldi sann-
ast og rjettast. Sá, sem þessar
línur ritar, man eftir sr. Hall-
grími í yeislum, á mannfundum,
heima hjá sjer og í einrúmi, frá
því er hánn var barn, og eru
minningarnar um hann margar
og þegar til alls kemur inar á-
nægjulegustu. Hann var á sín-
um bestu árum maður vörpu-
legur og vel á sig kominn, hrók-
ur alls fagnaðar í samkvæmum,
áhrifamaður í hjeraði, vel máli
farinn, einarður, hispurslaus,
stórbrotinn, góður snauðum
mönnum og umkomulitlum, en
þungur í skauti andstæðingum
sínum, einkum ef þeir máttu sín
mikils. Glímumaður var hann
góður á yngri árum.
Prestur var hann skylduræk-
inn og góður barnafræðari,
kennimaður góður og flutti oft
ágætar tækifærisræður. Ritfær
er hann vel og prýðilega skáld-
mæltur. Alla tíð hefir hann ver
ið mjög andvígur nýju guðfræð
inni og prjedikaði fagnaðarer-
indið í anda kenniföður síns,
Helga lektors Hálfdanarsonar.
Kennari er sr. Hallgrímur
ágætur, strangur, nákvæmur og
vel lærður í tungumálum, og
hefir hann kent nokkrum pilt-
um. Ekki fjekst hann mikið við
opinber störf. Aldrei gaf hann
kost á sjer til þingmensku, en
sýslunefndarmaður var hann
samfleytt um 40 ár.
Hann beittist fyrir því að
kirkja var reist af nýju í Glaum
bæ og gerði alt, sem í hans valdi
stóð, til þess að hún yrði sem
veglegust, gaf til hennar fje og
dýrlegt altarisklæði, handsaum
að suður í Frakklandi.
Sr. Hallgrímur er mjög í stíl
inna hjeraðsríku klerka fyrri
tíðar, þjóðlegur kirkjuhöfðingi,
er engum vildi lúta nema guði
einum, og engum skulda. All-
beinn er hann enn, heldur enn
fast á máli sínu, ann bændum
og búaliði og kann best við sig
meðal þeirra, tekur enn hest
sinn og hnakk, þegar svo ber
undir, og „hleypir burt undir.
loftsin’s þök“, til þess að hressa
sig að fornum, íslenskum sið.
Vinir hans árna honum friðar
og farsældar þessa heims og
B. T.
Þriðjudagur 18. júlí 1944
Frú Kristín Tómasdóttir
sjötug
SKIPSTJÓRAFRÚ Kristín
Tómasdóttir frá Bjargi á Akra-
nesi varð 70 ára 14. apríl s. 1.
Hún er dóttir hirpia kunnu og
vinsælu hjóna, Kristrúnar Hall
grímsdóttur og Tómasar Er-
lendsdóttur, sem bjuggu á
Bjargi. og bygðu á bjargi í orðs-
ins fylstu merkingu. Þau voru
talin í fremstu röð sinna sam-
tíðarmanna, sakir dugnaðar síns
og drengilégrar háttsemi á alla
vísu. Sjerstaklega hefir þó Krist
rún þþtt vera gædd óvenju mikl
um og góðum mannkostum. Það
kom líka í hennar hlut að bera
erfiði og þunga dagsins, er hún
snemma á tíma misti mann sinn
frá stórum barnahóp, en ekkja
lifði hún yfir 30 ár. Ásamt
mörgu fögru sem um Kristrúnu
hefir verið ritað, stendur eft-
irfarandi í blaðinu Akranes, um
heimili hennar: „Bær Kristrún
ar á Bjargi er fyrir margra
hluta sakir merkilegur bær. Þar
voru alin upp 17 systkini, börn
Kristrúnar, sem mörg dvöldu
hjer og eru hjer enn, og hafa
allmikið komið við sögu Akra-
ness. En auk þess var þessi
bær raunverulega fyrsti gisti-
staður og sjúkrahús hjer á
Akranesi. í þessum bæ var alt-
af nóg rúm, og altaf alt fínt
og fágað, þrátt fyrir fátækt og
fjeleysi“. Þetta er ein lýsing
af æskuheimili frú Kristínar,
en þær eru margar fagrar og
merkilegar til.
Jeg held að frú Kristín sje
á margan hátt lík móður sinni,
og að kjör hennar hafi að ýmsu
leyti verið lík þeim, sem móðir
hennar átti við að búa, og skyldi
hún ekki á líkan veg og móðir
hennar hafa leyst úr vanda-
málum sínum. Það kom fljót-
lega í hennar hlut að bera hita
og þunga dagsins á eigin herð-
Viggó son sinn, frá 3 kornung-
um börnum. Kom þá í hennar
hlyt sem oftar, að gera erfiðu
verkin, er hún tók öll börnin
á heimili sitt og dvöldu þau
hjá henni þangað til síðastliðið
haust, að elsta dóttir hennar,
frk. Svava Þorsteins, kenslu-
kona, myndaði sjer heimili með
þessi 3 bróðurbörn sín. Á sama
tíma flutti frú Kristín frá Garð-
húsum, Bakkastíg 9. Þar hafði
hún búið í 40 ár. Varla hefir
henni verið sársaukalaust að
fara þaðan þar sem hún hafði
svo lengi verið samvistum við
ástvini sína, bæði í blíðu og
stríðu.
í litla húsinu á Bakkastíg 9
hafði hún búið sjer fyrirmynd-
ar heimili.
Frú Kristín hefir haft frá-
bæra húsmóðurhæfileika. Hjá
henni fer saman þrifnaður.
reglusemi, smekkvísi og hag-
sýni. Það ber heimili hennar
ótvírætt vitni um. Nú hefir hún
flutt sig í eitt af bæjarhúsun-
um við Hringbraut. Þar býr
hún með Þorsteini syni sínum.
Guð gefi að hún megi sem
lengst og best njóta þess heim-
ilis síns.
G. J.
Aths.
í dag, 18. júlí. er afmælis-
dagur Þorsteins eiginmanns frú
Kristínar. Var svo líkt um ald-
ur þeirra að þau voru um ííma
á sama árinu.
niiiiiilllllllliiiiiilililillllliiuiiiiiliilliiiiiiiiiliiiiiiiliiiii
= 3
= =
ES 13
= 7 manna 3
1 Chrysler (
til sölu og sýnis í Shell- 3
um.
Sinn ágæta eiginmann, Þor-
stein Júlíus Sveinsson skip-
stjóra, misti hún 1918 úr
spönsku veikinni. Á sorgar og
reynslustundum kemur það ijós
ast fram. sem með manni býr.
Nú reyndi á manndóm hennar
og brást hann hvergi, Börnin
voru öll ung og engin auðlegð
í húsi, en með dæmafárri atorku
tókst henni að halda heimili
sínu óskerlu og sjá börnum
sínum fyrir góðu uppeldi og
ágætri mentun. Það er oft
undravert hve miklu ekkjurn-
ar og mæðurnar fá áorkað, þó
þær eigi ekki jarðneska auð-
inn. Kærleikurinn og fórnar-
lundin bera þær yfir allar tor-
færur.
= portinu kl. 2—7 í ,dag. =
:rr =
iriiiiiiiiiiiiiiiiiimiimiiimiiiimiiiiiiiiiiiniimiiuiiimt
miiiiiiiiiiiiíiiiiiiiiiiiiiiniiiiniiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiimiiit
5 manna s
I Bill (
= model 1938 til sölu. Uppl. =
= á Vjelaverkstæði Sigurð- 1
1 ar Sveinbjörnssonar,
Skúlatúni 6.
mmimmmmimmmmmmiiimimimiiiimiiiuiiim
imiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiimiiiimiiiiiiiiiiiiiiiiiiiim
Bíldekk
Örugt og markvisst hefir frú
Kristín gengið að störfum sín-
um. með táp í lund og trú í
hjarta hefir hún farið veginn
og hefir þó margur hjallinn
verið erfiður á lífsbraut henn-
ar, og vinnudagarnir oft langir
og strangir, ekki síst í erfiðum
sjúkdómslegum ástvina henn-
ar, en hún hefir lítt kvartað.
í þögn og bæn er þrautalending
þegar örðugust er leið.
Svo hefir verið hennar hug-
arfar.
Þungur harmur var henni
kveðinn er hún fyrir nokkrum
árum misti tengdadóttur sína,
Margrjeti Halldórsdóttur, og
3 Skifti óskast á 2 dekkum 3
= 475/500x19 fyrir 400x19. =|
| Einnig kæmi til greina 3
3 350x19. Uppl. í síma 4851. s
| 5
ÍMiiiiiiiiiiiiiiiiimiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiim
nrnmuunirmnmnimimininmiiuimmiiimnnnni)
|
Ungur maður (
óskast til Garðyrkjunnar 1
að Reykjum í Mosfells- s
sveit um lengri eða skemri 3
tíma., Hátt kaup.
Uppl. í síma 5836.
líllllllllllllllllllllllllUllllllllllllllllllillllllllllllllllIllltÍ
annars.