Morgunblaðið - 18.07.1944, Blaðsíða 5

Þriðjudagur 18. júlí 1944
MOROUNBLAÐIÐ
&
ÖFUG SAMKEPPNI -
SUMIR MENN tala um sam
kepni eins og einhvern voða
er nauðsynlegt sje að hefta
eða setja í bönd. Þetta má
til sarins vegar færa, en fer
eftir því hvers eðlis samkepn-
in er, hvort hún er til heilla
og stefnir í rjett átt, ellegar
hún er öfug sem þýðir það,
að vera til niðurdreps fyrir
land og _lýð.
Ilin rjetta samkepni fer sól-
arsinnis. Hún gengur í rjetta
átt og miðar til framfara
og heilla fyrir einstaklinga og'
heild. Þannig er þegar nem-
endur í skóla keppast um að
ná sem bestum árangri í námi,
þegar íþróttamenn æfa sig til
EFTIR JÓN PÁLMASON ALÞM.
það 1
þær
eru
1
Gróðinn miðast allur við
að ná í vörur hvað sem
kosta og hvort sem þær
vandaðar eða ekki. Dæmi
kaupfjelaganna er glöggur
leiðarvísir. Þau voru stofnuð |
í þjóðnytja tilgangi og starf-.
í'ækt þannig fyrstu áratugina. J
Að hafa á boðstólum ódýrar ^
vörur og vandaðar var þeirra ( kaup
takmark. Samkepnin við kaup kjör.
verkalýðsmálnm er sagan
á svipaða lund, þó styttra sje
komið áleiðis. Iðnaðarfjelögin,
virðast hafa verið brautryðj-
endur.
Nú er það náttúrlega eðli-
legt og sjálfsagt að verka-
menn, við hvaða vinnu sem
er, vilji hafa sem ríflegast
og yfirleitt sem best
Að fara í því efni sem
mennina
og heilbrigðum ^undvelli
gengilegri verslun
því miður mikið
Þetta hefir
, . breyst.
að komast sern lengst í glímu Aðal'takmarkið á síðari ár-
snilli eða öðrum íþróttum, þeg um virðist það víðast hvar, að
ar verkamenn keppast um að ■ kaupfjelögin græði sjálf, safni
skila sem bestu og mestu verki[sjóðum og tryggi sjer pólitísk
[ völd, meðal annars til að úti-
á ákveðnum tíma, og þegar j
verslanir keppast um að hafa
á boðstólum sem bestar og
ódýrastar vörur. Margt fleira
mætti nefna, sem heyrir til
hinni rjettu samkepni. Sam-
kepni um hagfeldar veiðiað-
ferðir, hagkvæmári þróun bú-
penings, ' hagfeldari ræktun,
fullkomnun iðnaðargreina o.
s. frv.
Allt þetta miðar til heilla.
Á því þarf ekki bönd. Það á
að vera frjálst. það er hin
r.jetta og eðlilega samkepnis-
stefna sem hefir verið og á
að vera sterkasta aflið er knýr
menn og fjelög til ýtrustu
fullkomnunar og þorska.
Öfug samkepni gengur rang
sælis eiris og draugarnir forð-
um daga. Hún er bygð á
kröfum. Fórnarlundin er henn
ar andstæða. Að buga aðra
og troða yfir fallinn val er
hennar takmark. Stríðsæði
þjóðanna fyr og síðar er ljós-
asta myndin af aðferðum öf-
iigrar samkepni. Hún er æfin-
lega til niðurdreps fyrir hinn sveinafjelö
byggðist á rjettum' næst því sem heilbrigð fram-
að-! leiðsla getur borið, er sjálf-
sagt mál.
Það er kuitnugt að fyr á
tímum höfðu verkamenn hjer
á landi. sem víða annarstað-
ar hörmulega ljelega. borgun
1 og yfirleitt slæma áðbúð. En
| allar öfgar á hvaöa sviði sem
er. leiða til ills og þá er kom-
ið í öfgar þegar menn eru
Jfarnir að forðast að reka sjálf
stæða framleiðslu af því að
loka keppinauta frá að ná í
vörur. En rneð þessum hætti
hefir sanrkepnin orðið öfug.
Kaupnrennirnir hafa þrifist
prýðilega í skjóli kaupfjelag-1 það borgar sig ekki. eða þegar
anna. Aldrei hefir þeim fjölg- j ríkisvaldið verður að láta há-
að eins mikið eins og á síðari (.ar fjárhæðir til uppbóta á
árum. Aldrei hafa ]>eir grætt
eins vel. Hin rjetta frjálsa
og heiðarlega samkepni, hefir
verið að miklu leyti send út.
yfir landmærin. Þetta er sá
heildar svipur sem við a\ig-
um blasir á verslunarsviði nú-
tímans.
Stjettabaráttan í iðnaðar-
máliun og launaskipun er þó
enn gleggra dæmi um öfuga
samkepni.. Þar tekur steininn
úr.
Starfsmenn i hverri inð-
.grein hafa myndað stjettarfje
afurðir heilbrigðrar fram-
leiðslu til varnar því að hún
,færi í kahla kol, vegna þess,
að framleiðendurnir hafa ver-
ið ofurseldir áhrifum öfugrar
.samkepni.
Það ástand sem nvi um skeið
hefir við gengist í verkalýðs-
málum er að því leyti mest
óþolandi, að fjelögin skrufa
hvert' annað upp með tann-
hjóladrifi öfugrar samkepiii.
Eitt fjelag gerir hærri kröf-
ur en annað og fær samniuga
annað hvort fyrir harðfylgi,
lag, til að hækka sín laun og jeða fyrir forystuleysi og aum-
útiloka eðlilega samkepni. Við dngjaskap atvinnurekenda sem
höfum t. d. múraraf jelag, mál-
arafjelag. rafvirkjafjelag, trje
smiðafjelag o. s. frv. Undir-
deildirnar eru: meistarafjelag,
nemendafjelög.
stundum eru umboðsmenn al-
sigraða og oft fyrir hinn lík'a Samkepnm stendur svo á milli
sem ofan á verður. Þeir menn
og þær þjóðir, sem byggja
starf sitt á öfugri samkepni,
verða verri eftir en áður. Gat-
an er glötunarvegur.
og hún snýst einkum um það
að hækka laun og fríðindi og'
loka hringnum eftir því sem
við verður komið. Löggjöfin
hefir veriö tekin í þjónustu
í stað þess að hin rjetta . þessarar starfsemi. Eru þegar
samkepnisstefna er holl og! mörg dæmi til að þaulæfðir
heillavænleg er öfug sam- J verkamenn hafa verið flæmd-
kepni hrein óheillastefna. Við ir frá vinnu ef þeir höfðu eigi
hana gætu átt ummæli þeirra hinn rjetta stimpil, og legið
manna sem hatast við alla: við borð, að verkstjórar og
samkepni og berjast fyrir .meistarar væru settir í verk-
höftum og böndum enda þó. bann með ofbeldi ef þeir
margir þeirra standi innst. í
iðn þeirrar starfsemi sem hún
er við búndin.
Hjer á landi eru orðin næsta
mikil brögð að öfugri sam-
kepni og engum til heilla. | gætu
Hana er að finna í verslun
viðskiftum en einkum
stjettabaráttu nútímans.
an frjáls og heiðarleg
kepni í versluninni var
og mýld, þá tók öfug
kepni við og hún hefir
furðanlega vel á þeim
um.
og
rækju ekki tafarlausí ákveðna
einstaklinga. Á tímabili lá við
að ungir menn væru alveg úti-
lokaðir frá að læra vissar iðn-
greinar til þess að fjelögin
haldið uppi sínum sjer-
rjettindum. Samkepnin geng-
Það er ekki lengur talið svo
eftirsóknarvert fyrir verslun-
areiganda að kaupa ódýrt og lendis, að engin
bafa lítinn tilkostnað. Með til samanburðar.
þeim hætti verður hagurinn
eða álagningin minst. Ilún á
að miðast við % vís við inn-
kaup og tilkostnað á vörumii.
þó í ur svo sinn tröppugang og alt
Síð-! er það öfug samképni. Þegar
sam- eitt fjelag getur komið fram
heft, hækkuðum launnm, kemur
sam- [ annaö á eftir ög svo koll af
u'ifist kolii. Skipulagið samsvarar
leið- dúnkrafti. sem ..hífar'‘ verð á
vönim og virinu hærra og
hærra. Verðlag iðnaðarvöru
er líka orðið svo hátt hjer-
dæmi munu
Verndartoll-
ar og innflutningshömlur hafa
gert almenning varnarlausan
mennin gs.
Annað fjelag miÖar svo við
þetta og reynir • að komast
hærra. Svo gengur S]>ilið koll
af kolli, tönn grípur í tönn
og hjól í hjól.
Svona hefir gcngið á síöari
árum og svona gengur enn.
Áfram heldur það án efa ef
eigi verður gripið til ráðstaf-
ana, sem að haldi koma.
Þetta er á vissan hátt eðli-
legt. Verkamenn. sem aðrir,
vilja eð.lilega hafa sem best
kjör, og það ætti öllum að
vera ánægja .aö þeir hafi það
svo gott, sem sanngirni mælir
með. Þeir vilja því eðlilega
engir hafa lægra en aðrir,
sem vinna sömu vinnu. Það er
ekki eðlilegt að Reykvíkingar
vilji hafa lægra en Ilafnfirð-
ingar, eða Húnvetningar lægra
en Skagfirðingar o. s. frv. En
þetta tröþpustig og þessi öf-
uga samkepni yetur ekki geng'
ið áíram. Það má ekkj leyfa
einstokum íjelögum að gera
sprerigingar á víxl. Það er
h a gsm una m ál v e r k am ann a
ekki síður en annara, að
breyta til í því efni. Þeirra
hætta af atvinnuleysi eða
miklu falli er því meiri sem
lengra er gengið.
Ráðið verður að vera það,
að sama kanp gildi fyrir sömu
vinnu hvar sem er á landinu
og sje um það samið fyrir
Hjá hinum fastlaunuðu
stjettum sem starfa á vegum
ríkisins í samgöngumálum o.
fl. hefir öfuga samkepnin geng
ið sinn gang að undanförnu
eins og á öðrum þeim sviðum
sem þegar hefir verið drepið
á. Allt er þar á hverfanda
hveli, og ráð öll reikul af því
að fast og eðlilegt skipulag
vantar. Meiri hluti Alþingis
og forystumenn_______ráðandi
flokka, fengust eigi til að
setja launalög á meðan tæki-
færi var til og áður en ólga
stfíðsins skall yfir land og
lýð,. Þess vegna hafa tannhjól
öfugrar samkepni hangið yfir
Alþingi og ríkisstjórn ár.eftir
ár. Samanburður milli stjetta
og einstaklinga berst inn a
Alþingi í ýmsum myndum ár
eftir ár. — ITann gengnr
þó lítið út á afköst og starfs-
hæfni. en er að mestu bundinn
við launakjör og kröfur. Ár-
angur þeirrar samkepni er alt
af einhver á hverju þingi mis_
jafnlega ríkulegur, stundum
meira stundum minni. Þó hefir
dúnkrafturinn ekki gengið
eins hratt sem ella af því fast-
launaðir menn geta ekki b>g-
um samkvæmt stoínað til
verkfalla, samúðarverkfalla o.
s. frv. Sumir þeirra eru nú
bvrjaðir <i kröfum um að fá
þau dýrmætu rjettindi til þess
að hafa allt í lagi.
Fyrir öllum þeim áhrifum
öfugrar samkepni, sem hjer
hefir verið lausl. að vikið og
ýmsu öðru sem gengur í sömu
átt, standa framleiðendur þjóð
arinnar til lands og sjávar,
varnarlitlir og kyíðafullir.
Sveitunum er smátt og smátt (
að blæða út af því uppvaxandi
fólki þykir alment aðgo/gi-
legra að fljóta með straumn-
um, en standa á riióti
Sjávarútvegurinn hefir ekki
þróast í samræmi við þær þarf
ir. sem stóraukirin fólksstraum
ur að sjónum krefst. Sumar
greinar sjávarútvegsins hafa
gengið saman og þeim mönn-
um fjölgað lítt, sem vilja reka
framleiðslu á eigin ábyrgð. .
Hæði í sveitum og við sjó,
hefir þó aukið líf bjartari
vona gripið hugi manna í verð
ólgu stríösins. Margir óttast
að það verði aðeins til bráða-1
birgða. Eigi það ekki að
verða, þarf ný átök, nýjar
reglur. nýjar aðferðir.
Við getum ekki tekið trú-
anlega þá menn sem bölsót-
ast yfir samkepninni. sem þeir ,
telja undirrót alls ills, en 1
standa sjálfir föstum fótum
í forystuliði öfugrar samkepni
ihuldir þokumekki fagurra
orða um samvinnu, jafnrjetti
og bræðralag.
Við getum
ystu þeirra í
lega rekin frariileiðsla þolir.
Við höfum sjeð tröppugang
verðvísitölunnar hækka laua
og afurðaverð á víxl, sem
byggist á því, að launastjett-
ir landsins, sem hafa meiri
hluta á þingi, heimtuðu í
stríðsbyrjun að fá dýrtíðina
bætta 100%. ATið sjáum fraia
á mikil vandkvæði fyrir hönd
um þegar nauðsyn heimtar að
feta aftur niður stigann, þeg-
ar honum liggur við falli.
Rjettum og slysalausum.
gangi atvinnuvega landsins og
yfjármála þjóðarinnar verður
eigi á komið nema með rjett-
látu skipulagi ]>ar sem fulls
samræmis er gætt milli fram-
leiðslu og vinnu, þar sem átök
öflugrar samkepni er útilok- .
uð. þar sem eðlileg og rjettlát
samkepni fær að njóta sín og
þar sem þeir bera mest úr
býtum sem best vinna og sýna
mesta vitsmuni í starfi sínti
almenningi og sjálfum sjer til
hagsbóta.
Að koma á slíku skíþulagi
er aðkallandi verkefni okkar
unga lýðvehlis og ráðamanna
þess.
J. P.
Frjettir frá Noregi:
Tveir Nor8‘
menn myrtir
Frá norska
blaðaf ulltrúanum:
I FR.JETTUM frá Noregi
segir, að Paal Eiken bóndi fra
Eikbygda, 8 mílum fyrir norð
an Mandal, hafi verið hand-
tekinn í marsmánuði síðast-
liðnum og fluttnr til aðatset-
urs Gestapos í Kristiansand.
Eftir viku tíma var lík Eikena
sent heim. Eiken varð 38 ára.
Ilann naut mikils álits og tók
mikinn þátt í opinberu lífi
fyrir stri<T.
1 júnímánuði var brjefberi,
að nafni (")yen. skotinn til
• bana á. götu í Þrandheimi.
Morðið frömdu tveir vopn-
aðir Þjóðverjar. Öyen var 40
ára að aldri og ljet eftir sig
konu og mörg börn.
Norðmaður, sem Gestapo í
Þrándheimi hafði til yfir-
heyrslu og var orðinn illa
, leikinn, stökk út um glugga
, á þriðju hæð í Athenaum, en
i þar hefir Gestapo aðsetur sitt*
i Það var skotið á hann. er
, hann stökk út. og hnnn dó
i rjett á eftir. En ekki er vit-
að. hvort skotið eða fallið
hefir orðið honum að bana.
í því efni. Um byggingarvinnu alla í einu. Ofuga samkepnin
o. fl. þarf þó hvorugt til. 'verður'að hætta.
Skáldkonan Ingiborg Rcfl-
ng Jiagen hefir verið látin.
okki treyst for- laus eftir hálfs þriðja árs
viðskiftaffiálum, fangelsisvist. Fyrst var hún í
Grinifangelsinu, en síðan flutt
til Uílevaall sjúkrahússins.
Yar heilsa hennar svo slæm
og líkamlegt ásigkomulag, að
flytja varð hana á sjúkra-
börum til heimilis síns í
Tangen. í
sem vilja einokun i'íkis eða
fjelagshringa, og við getum
ekki treyst yfirráðum þeii'ra í
atvinnumálum, sem ekki vilja
byggja kröfurnar um laun og
lífsþægindi á þeim grundvelli
hvað heilbrigð og sómasam-