Morgunblaðið - 18.07.1944, Blaðsíða 6

6
MORGUNBLAÐI0
Þriðjudagur 18. júlí 1944

Útg.: H.f. Árvakur, Reykjavík
Framkv.stj.: Sigfús Jónsson
Ritstjórar:
Jón Kjartansson,
Valtýr Stefánsson (ábyrgðarm.)
Frjettaritstjóri: ívar Guðmundsson
Auglýsingar: Árni Óla
Ritstjórn, auglýsingar og afgreiðsla,
Austurstræti 8. —- Sími 1600.
Áskriftargjald: kr. 7.00 á mánuði innanlands,
kr. 10.00 utanlands
1 lausasölu 40 aura eintakið, 50 aura með Lesbók.
Sólskinsblettur í sögu
þjóðarinnar
ÞAÐ ERU SÓLSKINSBLETTIR í sögu íslensku þjóð-
arinnar, að við hvern áfanga í frelsisbaráttu hennar hefir
nýr þróttur magnast, athafnasemi og framfarir aukist.
Áfangarnir í sjálfstæðisbaráttunni frá því skömmu
fyrir aldamót hafa á undraverðan hátt skapað hjer nýtt
land. Stjórnarskránni 1874 fylgdi ný pólitísk vakning og
herti sóknina til pólitísks sjálfstæðis. Heimastjórninni
1904 fylgdi athafnavakning og nýr móður og eftir full-
veldisviðurkenninguna 1918 hefir víðtæk, allsherjar fram
þróun átt sjer stað í landinu.
Nú er þjóðin að skrá nýjan þátt sögu sinnar með lýð-
veldisstofnuninni. Verður ekki þessi síðasti áfangi einnig
sólskinsblettur í sögunni?
Það vantar ekki eftirvæntinguna hjá þjóðinni! Og
það vantar heldur ekki möguleikana! Það er aðeins óráðin
gáta enn, hvort kynslóðin í dag á ekki meiri giftu að fagna
en að vera sjálfri sjer svo gjörsamlega sundurþykk, að
vakningin lognist út af, möguleikarnir hverfi í sandinn
og eftirvæntingin breytist í vonbrigði!
Atvinnuveganna bíða nýir tímar. Sjávarútvegurinn og
siglingar hafa skilað þjóðinni miklum arði. Sá arður
á að tryggja framtíð þessara atvinnugreina. Ný skip verða
að taka við af þeim gömlu og aukinn skipafloti að skapa
bættan hag. Við eygjum möguleika til þess að eignast
nýja togara og nýja báta. Við eygjum einnig möguleika
til þess að eignast fleiri og stærri skip til siglinga um höfin
milli landanna. Getum við sameinast um það að gera þessa
möguleika að veruleika?
Landbúnaðurinn hefir að miklu leyti verið rekinn með
,,gamla laginu“. Hann þarf vjelar, mýja orku og ný skil-
yrði. Hefir þjóðin ekki ráð á að eignast vjelarnar og er
ekki rafmagnið sú nýja orka framtíðarinnar, sem ekki
aðeins getur fært sveitum og kaupstöðum birtu og yl,
heldur einnig skapað þau nýju skilyrði, sem með þarf?
Það er hægt að hugsa sjer hverskonar iðnað í sveitum
landsins, þegar raforkan er beisluð, sem gerir lífið þar
fjölþættara, styrkir landbúnaðinn og gerir sveitirnar
byggilegri. Höfum við ráð á því að ónýta þá möguleika,
sem við blasa og virðast auðveldlega framkvæmanlegir?
Eitt af því, sem háð hefir hinum unga íslenska iðnaði,
er skortur á fjármagni. Þarf sú saga að endurtaka sig? Ef
ekki, þá bíða þessarar atvinnugreinar mörg verkefni, mikil
átök á þeim vettvangi, er þegar hefir verið starfað að, og
ný viðfangsefni, sem enn hefir ekki verið í ráðist. Það
hafa verið á lofti bollaleggingar um áburðarverksmiðju
og sementsverksmiðju í landinu. Framtíðin mun opna enn
nýjar gáttir, ef tækifæri framtíðarinnar eru vel nýtt.
Þannig má lengi telja. En hinum bjartari framtíðarvon-
um sköpum við líf eða dauða í dag með athöfnum okk-
ar nú.
Við erum í dag í þeirri hættu, að metast um of um
þjóðararðinn, til þess að nokkrum verði hann nýtilegur.
Það er kjarninn í þeirri glímu við verðbólgu og dýrtíð,
sem okkur öllum er svo tíðrætt um.
Við höfum barist árangurslítilli baráttu við dýrtíðina,
en sigur eða ósigur í þeirri baráttu þýðir þó annað tveggja:
varðveislu þeirra verðmæta, er þjóðinni hafa nú áskotn-
ast meiri en nokkru sinni fyrr, — eða sóun þeirra allra!
Hvað getur gagnað okkur, ef ekki hinn síðasti, stóri
áfangi í sjálfstæðisbaráttunni? Lýðveldisstofnunin hefir
skapað nýjan samhug með þjóðinni. Sá samhugur verður
að ná inn á vettvang Alþingis, er það kemur á ný saman
í haust. Þjóðin gekk með einum hug að stofnun lýðveldis-
ins. Sá einhugur verður að endast til þess að tryggja
framtíð þess. Á því veltur, hvort þessi síðasti áfangi er
upphaf að nýrri framþróun, öryggi og bættum hag þjóð-
arinnar, þannig að lýðveldisstofnunin verði einnig að því
leyti, eins og aðrir áfangar frelsisbaráttunnar, — sólskins-
blettur í sögu þjóðarinnar.
í Morgunblaðinu
fyrir 25 árum
UM SAMVINNU Norðurlanda
er sagt m. a.:
5. júlí.
„Einn af ávöxtum ófriðarins
er sá, að augu þjóðanna hafa opn
ast fyrir nytsemi samvinnu í öll-
um greinum. Og sjerstaklega
hafa smáþjóðirnar, svo sem Norð
urlandaþjóðir, fengið ájíreifan-
legar sannanir fyrir því, að þær
standi mikið betur að vígi með
því að vinna saman, heldur en
með því að pukra hver í sínu
horni. Ofriðurinn hefir einnig
treyst fastgr en áður öll frænd-
semisbönd og hefir það m. a.
komið fram í hugmyndinni um
bandaríki Norðurlanda. Senni-
lega á það þó langt í land, að sú
hugmynd komist í framkvæmd,
en andleg og viðskiftaleg sam-
vinna meðal þessara bræðraþjóða
er þegar hafin. Og hún getur orð
ið þeim öllum til mikils gagns —
miklu meira gagns heldur en
nokkur maður getur nú gert sjer
í hugarlund“.
★ *
MORGUNBLAÐIÐ stækkar
um helming. Um það segir m. a.:
6. júlí.
,,Frá þessum degi verður sú
breyting á, að Morgunblaðið
stækkar um helming, en þrátt
fvrir það verður verð þess hið
sama fyrir áskrifendur. Hefir
blaðið þá náð því takmarki, sem
það setti sjer í öndverðu, að
verða útbreiddasta, stærsta og ó-
dýrasta blaðið á íslandi“.
★
LÍTIL BREYTING hafði orðið
á hjer á Islandi, þótt heimsstyrj-
öldinni væri lokið.
6. júlí.
„Hjerna um daginn voru fán-
ar dregnir að hún á opinberum
byggingum hjer og kirkjuklukk-
um hringt í tilefni af því, að
Þjóðverjar höfðu undirskrifað
friðarskilmála bandamanna. ■—
Önnur tákn og stórmerki hafa
ekki skeð í sambandi við friðar-
gjörðina og höfðu menn þó bú-
ibt við því, að einhverjar breyt-
ingar mundu ske á ástandi því,
er skapaðist í byrjun ófriðarins
og talið var nauðsynlegt vegna
hans. Menn höfðu búist, að hin
óvinsæla ritskoðun Breta á brjeí
um og skeytum, rannsókn á ílutn
ingi farþega og vösum þeirra og
fleira af því tagi mundi hverÍ3
jafnskjótt og Þjóðverjar hefðu
undirskrifað bráðabirgðafriðinn.
En þar hafa menn orðið fyrir von
brigðum, eigi síður en í fyrra-
haust þeir, sem hjeldu að :;lak-
að mundi á klónni, er vopnahlje
varð“.
★
ÞÁ VILDU margir láta mal-
bíka Austurvöll og gera þar torg 5
að erlendum sið.
8. júlí.
„Hugmynd um að gei:a Aust-
urvöll að malbikuðu torgi,
fallegu, hreinu og hagkvæmu,
ryður sjer æ meira til rúms. Síð-
an ritað var um það fyrst í Mbl.
um daginn hafa margir bæjar-
menn látið í ljós sömu skoðun
við oss. Allir eru þeir sammála
um það, að þarna, í hjarta bæjar
ins, geti aldrei orðið skrautgarð-
ur,,svo í nokkru lagi sje, og að
þarna eigi einmitt að vera torg,
svo sem tíðkast í öllum borgum
erlendis".
04 •bK-bH ♦ ♦ l>
Rafmagnssporvagnar.
FYRIR NOKKRU mintist jeg
á rafmagnssporvagna hjer inn-
an bæjar og á Hafnarfjarðarleið-
inni. Síðan hefi jeg fengið um
þetta nokkur brjef og lýsa brjef-
ritarar sig yfirleitt hlynta hug-
myndinni.
Þegar rætt var um þetta hjer í
dálkunum á dögunum var bent
á, að vel gæti verið, að erfiðleik-
ar væru á að leggja sporbrautir
í margar götur í borginni, vegna
þess, hve þær eru mjóar. I gær-
morgun hringdi til mín merkur
borgari. Hann sagðist hafa ver-
ið að hugsa um þetta mál og
hafa áhuga á því. — Það
vildi svo til, að ekki þyrfti nauð-
synlega að leggja sporbrautir í
götur fyrir almenningsvagna,
sem gengju fyrir rafmagni. Víða
erlendis væru notaðir svonefnd-
ir ,,trolley“-vagnar, sem gengju
fyrir rafmagni. Þeir fá rafmagn-
ið frá rafmagnslínum, sem
strengdar eru meðfram götum,
sem vagnarnir fara um. Vagnar
þessir ganga samt ekki eftir tein-
um, heldur má víkja þeim til á
götunni eftir hentugleikum og
þörfum umferðarinnar.
Virtist vera athugandi, hvort
ekki væri hægt að nota slíka
vagna hjer og á Hafnafjarðar-
ieiðinni, ef horfið yrði að því
ráði að reka almenningsvagna
með rafmagni.
Grasblettirnir
á Hringbrautinni.
GRASGEIRARNIR við Hring-
brautina, sem verið hafa í óhirðu
undanfarið ár að minsta kosti,
geta verið til mikillar prýði, þeg
ar hugsað er um að halda þeim
við og vegfarendur láta þá í
friði. Gæta þess að troða grasið
ekki niður, svo að það verði að
flagi, eins og reynslan hefir sýnt.
Nú er verið að þekja þá bletti,
sem búið var að troða niður.
Breytir gatan um svip við þessa
lagfæringu. Kemur nú til kasta
almennings, sem leið á um Hring
brautina, að sjá sóma sinn í því
að eyðileggja ekki það, sem bú-
ið er að bæta.
í þessu sambandi hefir einn
lesenda minna kornið með þá
hugmynd, að þessir reitir, bæði
við Hringbraut og annarsstaðar
í bænum, verði afgirtir með
mjög lágum girðingum. Leggur
hann til, að girðingarnar verði
ekki nema svo sem 30 sentímetra
háar og reynt verði að hafa þær
sem smekklegastar, annaðhvort
úr járni eða trje. Telur tillögu-
maður, að fólk myndi veigra
sjer við að ganga á grasblettun-
um, ef þetta yrði gert, og eins
myndi það fyrirbyggja að t. d.
bílum væri ekið yfir grasið.
Vitanlega eiga menn
að taka ofan.
„HVERNIG er það“, skrifar S.
P., „eiga karlmenn ekki að taka
ofan höfuðföt sín, þegar þeir eru
að setja íslenska fánann á stöng,
eða eru viðstaddir slíka athöfn?
Jeg hefi tekið eftir því, að það
eru margir, sem ekki gera það“.
Það segir sig í rauninni sjálft,
að karlmenn eiga að taka ofan
höfuðföt sín, þegar fáni er dreg-
inn að hún. Það er sjálfsögð virð
ing við fánann. Það ætt-i að vera
óþarfi að setja jafn sjálfsagt at-
riði í reglugerð.
En meðal annara orða, hvenær
kemur fánareglugerðin frá dóms
málaráðuneytinu?
Friðland Vífilsstaða-
sjúklinga.
TALSVERT hefir borið á á-
gangi óviðkomandi fólks í Vífils-
staðalandi og svo ramt hefir að
þessu kveðið í sumar, að ráðs-
maður Vífilsstaðahælis hefir sjeð
sig tilnpyddan að auglýsa að „um
ferð um Vífilsstaðahraun og Víf-
ilsstaðahlíð sje bönnuð óviðkom
andi fólki. Land þetta sje frið-
land sjúklinganna á Vífilsstöðum
og sje ætlað fyrir þá eina“.
Það kemur Varla til, að það
purfi að endurtaka slíka auglýs-
ingu oft. Sennilegt að þeir, sem
bafa farið um landið, hafi ekki
gert sjer ijóst, að það er ekki ætl
ast til, að óviðkomandi menn
gangi þar um. En nú er búið að
auglýsa þetta og ætti þá að
bregða svo við, að sjúklingarnir
fái að hafa landsvæði, sem þeim
er ætlað, í friði.
©
Ótrúlegt.
INNARLEGA á Laugavegin-
um, þar sem afleggjarinn er nið-
ur í Höfðahverfið, er laut allmik
il í veg'inn, en malbikaður veg-
ur beggja megin við. Þessi laut
hefir af einhverjum óskiljanleg-
um ástæðum orðið útundan, þeg-
ar vegurinn þarna var malbik-
aður.
Hvarfið er ekki hættulaust og
gætu t. d. brotnað fjaðrir í bíl-
um, sem kæmu að því á nokk-
urri ferð.
Jeg fjekk einkennilega skýr-
ingu og satt að segja ótrúlega á
því, hvernig laut þessi sje tilkom
in. Sögumaðurinn er bílstjóri,
sem jeg ók með á þessum slóðum
fyrir skömmu.
Hann hjelt því fram, að það
væri deila um það milli Reykja-
víkurbæjar og ríkisins, hvor að-
ilinn ætti að malbika þenna veg-
arstubb og þessvegna væri þetta
emskonar „einskis manns land“.
En sem sagt, söguna sel jeg ekki
dýrara en jeg keypti hana, en
ótrúleg er hún!
•
. Tjörnin og Austur-
völlur.
MÖRGUM Reykvíkingum finst
Tjörnin og Austurvöllur fegurstu
blettirnir í bænum. Það var sann
arlega gott, að ekki skyldi verða
úr að Austurvöllur yrði gerður
að malbikuðu torgi, eins og rætt
var um fyrir 25 árum síðan. Völl
urinn hefir sjaldan verið fallegri
en nú. Skrautblómin eru í sínum
fegursta skrúða einmitt um þetta
leyti og grasblettunum er vel við
haldið. Austurvöllur verður nú
ekki lengur fyrir þeirri ágengni,
sem var svo algeng fyrir nokkr-
um árum. Þá fjekk ekkert blóm
að vera í friði. Grasið var troðið
niður og brjefarusli fleygt á völl
inn. Trjen í vallarhornunum,
sem sett voru niður í vor, virðast
ætla að ná þeim tilgangi, sem
þeim var ætlaður, en það var að
koma í veg fyrir að menn gengu
þar yfir grasið.
Það er líka munur að sjá Tjörn
ina nú, eða t. d. í fyrra/sumar,
þegar hún var svo að segja vatns
laus alt sumarið. Vatnið er að
vísu óhreint í Tjörninni og verð-
ur það, þar til tillaga Gunnars
Thoroddsen verður framkvæmd,
en Gunnar gerði það sem kunn-
ugt er að tillögu sinni í bæjar-
stjórninni í vor, að botn Tjarn-
arinnar yrði steyptur.
Fuglalíf er talsvert á Tjörn1
inni í sumar,- en það ætti að
reyna að auka það eins og hægt
er. Myndi Jón Pálsson fyrv.
bankagjaldkeri vafalaust geta
orðið tillögugóður