Morgunblaðið - 18.07.1944, Blaðsíða 7

Þriðjudagur 18. júlí 1944
MORGUNBLAÐÍÐ
7.
LANDSTJÓRINN GÓÐI í PAPUA
ÞAÐ er Yafasamt, hvort
hinir amerísku hermenn á
Nýju Guineu, er „svörtu villi-
niennirnir" hafa veitt marg-
víslega aðstoð, hafa nokkru
sinni heyrt getið um hvíta
manninn, sem raunverulega
niá þakka allt þetta. Þessi
hvíti maður var Sir Hubert
DMurray, sem fólkið í Papua
þekkir betur undir nafninu
CVfurray dómari Þegar hann
andaðist árið 1940. voru
„dauðaeldarnir“ Iátnir loga í
f jörutíu daga og fjörutíu næt-
>nr í virðingarskyni við hinn
mikla hvíta vin fólksins. Yar
það áður óþekkt fyrirbrigði,
að eldar þessir væru látnir
loga svo lengi.
Murray dómari var sex feta
hár og var gamall hnefaleika-
meistari í þungavigt. ITann
hafði harist í Búastyrjöldinni
og hafði síðar gegnt störfum
hjeraðsdómara í Ástralíu. Ef
skynsemi er sama og skiln-
ingur þa má telja Murray dóm
ara mjög skynsaman mann.
Skýrslur hans, sem jeg hefi
lesið, eru skemmtilegar, vitur-
legar, hnyttnar og mannúð-
legar.
Þegar Murray steig á land
á Nýju Guineu árið 1907, til
þess að taka við stjórn ástr-
fdska hjeraðsins Papua. þá
beið hans hið risavaxna hlut-
verk að h.jálpa steinaldarvilli.
mönnum yfir gjána milli milli
villimenskunnar og siðmenn-
ingarinnar — þá gjá,' sem
hinum vitrustu og gáfuðustu
kynstofnum hefir naumast tek
ist að komast yfir á tuttugu
öldum". einss gMurr ay dóm-
ari orðaði það.
EFTIR PHILIP HARKINS
í eftirfarandi grein er sagt frá Englendingnum Sir
Hubert Murray, sem í Papua gekk undir nafninu Murray
dómari. Hann skapaði lög og rjett meðal villimannanna
í frumskógum Papua, og gerði þá að góðum borgurum.
Murray sýndi einstaka
st j órnarhæfileika.
P>RIT sú, er Murray hepnað-
ist^ að leggja yfir þessa miklu
g.ui. gæti hæglega verið hæði
trúboðum og nýlendufrömuð-
um til fyrirmyndar. Það var
krístilegt starf, nunið í kær-
leika og skilningi, sem allir
þmr hvítu menn, er þurfa að
fást við litavandamálið. gætu
lau-t mikið af, hvort. sem um
er að ræða hina mislitu kvn-
stofna í TndTandi. Liberíu,
Tfnia eða Bandaríkjunum.
Murray trúði ekki eins og
fvrirrennarar hans á þá kenn-
iimn hvítu nýlendu frömuð-
anna : ..Ofstopafullum ættbálk-
11 m verður að fækka".
M'urav vissi. að er hvítur nv-
Tendnfrömuður segir „fækka“
á hann við manndráp með
nvtfsku hemaðartækjum. _______
,.Refsi]eiðangur“, sem er al-
gengt orðatiltæki hjá mörg_
nm nýlendustjórnendum, er ó-
þekkt hjá Murray. TTann skrif
ar; .,1 Papua reynum við að
finna hinn seka. en beitum
ekki refsingu við heil þorp
eða ættbálka. Refsileiðangr-
arriir eru ekki annað en stríð
gegn ættflokkum, og Ieið-
angursmenn koma aftur sigri
hrósandi eftir að hafa drepið
frænda afbrotamannsins, sví-
virt frænku hans og rænt
svíni ömmu hans“.
Þegar afbrotamaður í Papua
er færður dórnara, er hann
mjög ráðþægur og játar
tafarlaust á sig alt það, sem
á hann er borið. Þeir beita
sinni Papuasálfræði við dóm-
arann. Þeir segja honum ekki.
hvað raunverulega hefir gerst,
heldur það, sem þeir álíta að
rjetturinn vilji fá að heyra.
I margar klukkustundir og
jafnvel dögum saman verður
að heita umburðarlyndum yf-
irheyrslum, ef hafa á upp úr
þeim sannleikann. ekki af því,
að þeir hafi vísvitandi undan-
brögð í frammi, held»«». vegna
hinnar frumstæðu löngunar
þeirra til þess að haga orðum
sínum þannig, að þau falli
dómaranum í geð. Eitt sinn,
þegar vitni af Papuaættum
var spurt að því, hvort frá-
munalega furðulegur fram-
burður þess væri rjettur. sagði
það við Murray dómara: ,,Já,
,mjer ekki gagna neitt, að
ljúga. Þú enginn bannsettur
bjáni“.
Breskur þegn, sem öðruvísi
Iiefði verið skapi farinn en
Murray dómari. kynni að hafa
I/itið setja hinn innfædda í
fangelsi fyrir að bölva í rjett-
inum. En Murray dómari var
ekki þannig innrættur. 1 hans
augum var hið óheflaða lof
villimannsins ,,það ágætasta
lofsyrði, sem nokkurntíma hef
ir verið látið falla í minn
garð“.
Sagan um höggorminn.
FYRIR rjettinum voru hinir
innfæddu þannig alltof örlát-
ir á játningar sínar, en aðrar
venjur þeirra voru þó oft erf-
Tðari viðureignar. 1 einni
skýrslu segir Murray dómari:
.,LögregIumaður nokkur hafði
gefið mjer mjög nákv^ma
skýrslu um höggorm, sem hann
hafði komið auga á í nánd
við bakka Flugufljóts. Enginn
hafði nokkru sinni áður sjeð
höggorm, sem var í líkingu
við þenna, en lögreglumaður-
inn stóð á því fastar en fót-
unum. að hann hefði að
minnsta kosti sjeð höggorm-
inn tvisvar. Að lokum kom
mjer nokkuð í hug, og jeg
spurði hann, hvort hann hefði
verið vakandi eða sofandi,
þegar liann sá höggörminn.
Sagðist hann hafa verið sof-
andi í hæði skiftin“. Þnnnig
greina hinir innfæddu oftlega
ekki á milli drauma og raun-
veruleika, ef til vill vegna
])ess, að draumaheimurinn er
þeim geðfeldari en heimurinn,
sem þeir lifa í.
Murray dómari vandi sig á
að hlýða á slíkar sögur sem
fullkomlega eðlilegar frásagn-
ir. Enda þótt að stöðugt væru
að koma fyrir svipaðir atburð
ir, sem hæglega hefðu getað
gert marga alveg ringlaða, þá
kom Murray ætíð fram við
hina iimfæddu sem fullvaxna
karla og konur en ekki sem
vanþroska börn. Murry skrif-
ar: ,.Hinn innfæddi er maður,
hann er mjög fákunnandi
en
maður, og siðvenjur hans og
hugsunarháttur koma oss ó-.
kunnuglega fyrir sjónir —
jafnvel þá sjaldan er vjer
reynum aö skilja hann“.
Ýmsir mannfræðingar, vin-
ir Murrays, urðu alveg for-
viða. þegar frumbyggi nokk-
ur, sem alt í einu varð brjál-
aður, brendi samkomuhúsið í
þoi ])inu í lok mikillar hátíðar. j
Þetta hátterni var mjög'dul-
arfullt í augum mannfræð-
inganna, sem rituðu langar
frásagnir um leyndardóms-'
fullt sálarfar ffinna innfæddu. j
Þegar Murray var skýrt frá
þessum atburði, hvað hann
það rifja upp fyrir sjer sögu
um ofursta í indverska hern-
uiu, sem var að koma lít úr
skrifstofu herstjórnarinnar
eftir allmikla orðasennu, gekk
að saklausum vegfaranda, er
stóð hálfboginn við að knýta
skóþveg sinn og sparkaði
harkalega í *afturenda hans.
,,Fólk. sem telur hina inn-
fæddu leyndardómsfulia, er
fólk, sem finnst það sjálft og
nábúar þess leyndardóms-
fullir.“
Murray lagði sig allan fram
til þess að skilja siðvenjur
hinna innfæddu, því að hann
trúði ekki á rjettmæti þess að
afnema þær án þess að gefa
þeim eitthvað annað í staðinn
■—iþó að undanteknum höfða-
veiðunum og mannátinu. —
Murray leitaði oft ráða mann-
fræðinga í athugunum sínum
á eðli og tilgangi siðvenja
hinna innfæddu. Nýja Guinea.
með steinaldarvillimenn sína,
var Paradís mannfræðinganna,
og-
rjetti í hinum viltu og hita-
þrnngnu frumskógum Nýju
Guineu. Starf hans var enn
erfiðara vegna þess. að ekki
voru til neinir innfædir höfð-
ingjar. er hann gæti átt sam-
vinnu við um stjórn víðáttu-
mikilla landsvæða. Papua var
óskipulegt samsafn villtra ætt
! liálka, sem lifðu í siölausu
sjálfræði inni í hitasóttarrík-
um myrkviði frumskógarins.
ITægt og hægt tókst Murray
I og mönnum hans með miklu
I þolgæði að skapa meiri sið-
menningarbrag. Hin friðsam-
. lega harátta hans vann hvert
, þorjiið og ættbálkinn eftir
I annan. Þótt við væri að eiga
mannætur og höfðaveiðara.
I fengu hermenn Murrays
| strangar skipanir um það, að
beita aldrei valdi nema í sjálfs I
vörn. „Frumbyggjar, sem sýna
stríðshug. eru aðeins að
vernda land sitt gegn innrás-
armönnum“, sagði Murray.
Kaupsýslumenn, sem komu
til Nýju Guineu til' þess að
hagnýta sjer frumbyggjana.
þar, bölvuðu oft mildi Murr-
avs, er þeir sátu makindalega
á sessum sínum og dreyptu á
svaladrykkjum, sem Papua-
piltar höfðu blandað. „Þessi
Murray kappelur Papuana um
of“. hreyttu þeir út úr sjer.
„011 þessi vetlingatök
munu að lokum hafa það í
för með sjer, að hvítu íbú-
arnir verða myrtir". |
En einmitt það gagnstæða
varð. Ferðir hinna friðsamlegu
varðmanna Murrays báru góð-
an árangur. Barnaheimili og
skólar voru reistir handa hin-
um innfæddu, og sumir hinna
eldri sendir í háskóla í Ástra-
líu. Aðrir voru þjálfaðir sem
stjórnarstarfsmenri' og aðstoð-
arlæknar, og lcom það að góð-
um notum, eftir að styrjöldin
færðist til Papua.
Ilvítu mennirnir. sem álitu
Murray undanlátssaman stjórn
anda. rákust á festu hans, er
margir
skipulagðir
„mannanna
sem hinir
hafa sjeð,
leiðangrar voru
til þess að leita
með rófurnar",
innfæddu þóttust
en ekki hafði enn
auga á hið viturlega í stefmi
Murrays: Heilbrigðir verka-
menn voru afkastameiri. og
það var ennfremur betnr hægt
að treysta þeim. Hinir harð
ýðgislegu hvítu kaupsýslu-
menn tóku að sjá. að Murray
dómari hafði haft rjett fyrir
sjer, þessir svörtu villimenn
voru í raun og 'veru mann-
legar verur, og ef þeim voru
veittar hv.atningar og skiln-
ingur, urðu þeir siðmentaðir
í betra skilningi þess orðs.
Það tók Murray langan tíma
og rnikið erfiði að fá lagðar
niður höfðaveiðar og mannát
í Papua. „En hinir innfæddu
ern hjegómagjarnir engu síður
en hvítir menn, og ef þeim
er sagt, að hinir betri borg-
arar í Papua líti niður á þá„
sem leggja fyrir sig höfða-
veiðar og mannát. þá munu
þeir smám saman leggja þær
siðvenjur niður“, skrifar
Murray.
Murray beitti einnig mikilli
kænsku við að fá íbúana 4
Papua til þess að láta bólu-
setja sig. Hann ferðaðist með
læknaliði sínu um strandhjer-
öðin og flutti í bæjunum ræð-
ur fyrir fólkinu, þar sem hann.
skýrði frá því, að ægilegur
galdramaður væri á leið úr
vestri með illa geisla, sem
myndi hafa skelfilegan dauða
í för með sjer fyrir hvern
ííans Þanil> er fyrh‘ Þeim yrði- Fólk
ið titraði af skelfingu. En þá
kom Murray með ráð sitt:
Merki myndi verða sett á hand
leggi allra þeirra, sem treystu
stjórninni, og myndi mei’ki
þetta geisla frá sjer svo mik-
illi orku. að það myndi gera
að engu hina banvænu geisla
galdramannsins. Fólkið barð-
ist þvi um að fá merkið á
handleggi sína.
þeir rejmdu að arðræna og (
þrælka frumbyggjana, sem embættismenn,
■ um Port Moresby, sem Murray
Stjómarferill Murrays
er glæsilegur.
I þrjátíu og þrjú athafna-
söm og merkileg ár stjórnaði
Murray dómari Papua. Orðstír
hans barst víða um heim. —•
Kaupsýslumqnn. trúboðar og
sem ferðuðust
tekist að hafa hendur í hár-
inu á. Frumbyggi nokkur sór
og sárt við lagði, að hann
hefði sjeð mann með rófu jnni
í skógum Papua.
„Ertu viss um þáð?“ spurði
Murray.
„Alveg hárviss,“ svaraði
hinn innfæddi.
„Ilversvegna ertu svona viss
um að maður þessi hafi haft
rófu?“ sagði Murray.
„Yegna þéss að jeg át
hann“, svaraði sá innfæddi.
Murray skapaði lög
og rjettarfar.
MURRAY kom á
lögum
og
unnu í gullnámum og öðrum
arðvænlegum fyrirtækjum í
Papua. Murray dómari, setti
vinnuákvæði, sem vöktu ofsa
hinna hvítu fjeránsmanna, er
vildú fylla vasa sína af Papua
auði og eyða honum svo ann-
arstaðar. Vinmtákvæðin mæltu
| fyrir um húsnæði, fæði og
læknishjálp handa hinum inn-
hornu verkamönnum, og þau
ákváðu níu stunda vinnudag
og fimmtíu stunda vinnuviku
■— sem áður var óþekkt fyrir-
brigði meðal svörtu villimann
anna í Papua. Lagt, var bann
við þvingunarvinnu og harð-
ýðgi við afkastalitla verka-
menn. Auðvitað vöktu þessi
fyrirmæli Murrays mikla and-
úð hinna fjegjarnari kaup-
sýslumanna, sem sendu ástr-
ölsku stjórninni krðfu um þa I
að þessum góðviljaða dómara
vrði vikið frá störfum. En
ástralska stjórnin studdi land
stjora sinn og smám saman
tóku kaupmennirnir r<ð koma
gerði að aðalbækistöð sinni,
gengu allir fyrir hann. Eng-
inn kallaði hann Sir Ilubert,
því að v augum bæði hvítra
og dökkra manna var hrann
Murray dómari. Hvítu fötin
hans. svörtu stígvjelin og
þvældi gamli filthatturinn á
höfði hans urðu einkenni, sem
sköpuðu hl$jan vinarhug í
brjóstum allra, er sáu hann á
Nýju Guineu. Það voru ekki
aðeins hin stóru afrek Murr-
ays heldur engu síður smávik-
in, sem færðu honum ást allra
þeirra, er unnu undir hans
stjórn. Innfæddi matsveinninn
hans matreiddi t. d.- oft í-
burðarmiklar og tormeltar
máltíðir. en Murray leyfði
því ekki að hafa áhrif á mat-
arlyst sína og borðaði ætíð
allt. sem matsveinnin har fyrir
liann, því að matsvcinninn fór
að gráta, ef maturinn var send
,ur fram aftur. „Jeg þoli ekki
Framhald á 8. síðu.