Morgunblaðið - 22.07.1944, Blaðsíða 4

4
MOEGUNBLAÐIÖ
Lauga'rdagur 22. júlí 1944.
BYGGINGARFRAMKVÆMDIR OG
IBNASARFRAMLEIÐSLA
Ur Landsbankaskýrslu
1943
l\agnar s4ócjeir$5on, ráciunautur
Garðyrkjuritið 1944
MIKIÐ VAR UM bygging
arframkvæmdir í Reykja-
vík og annars staðar á land
inu á árinu sem leið, en þó
ekki eins mikið og á árinu
1942. Það, sem flutt var til
landsins af trjáviði og öðr-
um byggingarvörum, full-
nægði ekki eftirspurninni,
enda var alt árið tilfinnan-
legur hörgull á flestum vör-
um til bygginga. Um mitt
árið varð mikil verðhækkun
á timbri og öðrum rúmfrek-
um byggingarvörum, sem
fluttar voru inn frá Amer-
íku, vegna þess að farm-
gjöld voru hækkuð. Þetta á-
samt óvissu um verðlags-
þróunina olli því, að lítið
var byrjað á nýjum bygg-
ingarframkvæmdum síðari
hluta ársins.
Á árinu 1942 kvað mikið
að því, að ófaglærðir menn,
svo nefndir „gervismiðir”,
ynnu iðnaðarvinnu, en á það
var bundinn endir þá um
.haustið, samkvæmt samþvkt
um iðnfjelaganna. Á árinu
sem leið unnu „gervismiðir”
við Hitaveituna sem pípu-
lagningarmenn, en að öðru
leyti gátu ófaglærðir verka-
menn ekki fengið vinnu sem
„gervismiðir”.
Byggingarfram-
kvæmdir.
Á ÁRINU VAR HAFIN
bygging sjómannaskóla í
Reykjavík. Lokið var við
byggingu nýs stúdentagarðs,
og hin nýja mjólkurstöð í
Reykjavík var komin undir
þak í árslok. í desember
1943 var vinna við Hitaveitu
Reykjavíkur það langt kom-
in, að byrjað var á því að
leiða heita vatnið í húsin.
Um áramótin var heita vatn
ið komið inn í um 1.350 hús
í Reykjavík, af um 2.500 hús
um, sem það verður lagt í.
Unnið var að stækkun Sogs-
virkjunarinnar, en verkinu
var ekki lokið í árslok.
í Reykjavík og í 4 kaup-
stöðum var á árinu unnið að
smíði verkamannabústaða. í
Reykjavík, Hafnarfirði og á
Akureyri var lokið bygg-
ingu verkamannabústaða,
með 28 (56), 8 og 6 íbúð-
um. __
Á ísafirði voru í byggingu
verkamannabústaðir með 16
íbúðum, og í Vestmannaeyj-
um bústaðir með 10 íbúðum.
Á Akureyri voru bygð 15
(50) íbúðarhús, auk 13 (12)
annara stærri og smærri
bygginga. Þar á meðal var
hótel, póst- og símahús og
skólahús. Viðbótarbygging-
ar og breytingar voru 8 (13).
25 (77) nýjar íbúðir bætt-
ust við á árinu. Byggingar-
kostnaður er áætlaður 4
milj. kr.
í Hafnarfirði voru bygð
13 íbúðarhús, með J.9 íbúð-
um, auk sundlaugar, kvik-
myndahúss og tveggja iðn-
aðarbygginga. Aukningar á
eldri húsum voru 29 talsins.
Byggingarkostnaður er áætl
aður 2,44 milj. kr.
Á ísafirði voru reist 10
íbúðarhús með 17 íbúðum,
og 5 aðrar byggingar. Kostn
aður er áætlaður 1,3 milj.
kr. í Vestmannaeyjum voru
bygð 9 íbúðarhús og 3 aðrar
byggingar. Viðbótarbygg-
ingar og breytingar voru 11.
19 íbúðir bættust við á ár-
inu.
í sveitum mun hafa verið
talsvert meira bygt en árið
áður, en engar upplýsingar
eru fyrir hendi um tölu húsa
og byggingarkostnað. Árið
1942 voru bygð í sveitum
rúmlega 90 íbúðarhús, en
auk þess voru viðbætur og
gagngerðar endurbætur
gerðar á .25 býlum. Kostn-
aður var áætlaður 2*4 milj.
kr., auk þess, sem lagt var í
byggingu útihúsa.
Innlendur iðnaður.
FLEST ÞAU iðnaðar- og
iðjufyrirtæki, sem fram-
leiða fyrir innlendan mark-
að, áttu við hagstæð rekst-
ursskilyrði að búa á árinu.
Eftirspurn eftir vörum og
annari framleiðslu iðnaðar-
ins var síst minni en árið
áður, og höfðu fyrirtækin
ekki undan að afgreiða þær
pantanir, sem bárust þeim.
I sumum greinum iðju og
iðnaðar dró hráefnaskortur
úr framleiðslunni, og í
Reykjavík truflaðist starf-
semin vegna rafmagnsleys-
is. — Frekar fá ný fyrirtæki
tóku til starfa á árinu. Þó
bættust við nokkur bifreiða-
verkstæði, 2 pappaumbúða-
gerðir, prentmyndagerð og
bókbandsstofur. Prentsmiðj
ur voru stækkaðar. Bóka-
gerð hefir orðið meiri en á
síðastliðnu ári.
Hjer fara á eftir upplýs-
ingar um framleiðslu í
nokkrum greinum iðju og
iðnaðar, og eru í svigum til
greindar samsvarandi tölur
fyrir árið 1942. Að því er
snertir nokkrar þýðingar-
minni vörur hefir ekki tekist
að fá upplýsingar frá öllum
fyrirtækjum, sem starfa að
framleiðslu þeirra.
Islensk iðnaðar-
framleiðsla.
Á ÁRINU HAFA 3 (3)
ullarverksmiðjur unnið úr
262 (279) tonnum af ull.
Mjólkurbúih 5 (5), sem f ram
leiða mjólkurafurðir, fram-
leiddu 140 (125) tonn af
smjöri, 318 (316) tonn af
ostum, 617 (658) tonn af
skyri og 389 (407) þús. lítra
af rjóma. 3 (2) verksmiðjur
suðu niður 61 (95) tonn af
kjöti, 2 (2) verksmiðjur 200
(313) tonn af fiski og nýrri
síld, 2 (3) verksmiðjur 1.690
(1.970) tunnur af síld, og 1
(1) verksmiðja 393 (658)
tonn af mjólk. í garnastöð
Sambands íslenskra sam-
vinnufjelaga voru hreinsað
ar 361.100 (333.400) garnir.
Skinnaverksmiðjan Iðunn
afullaði 42.100 (48.000) gær
ur. í 4 (4) sútunarverksmiðj
um voru sútaðar 25.300
(18.300) gærur, og í 5 (5)
verkstæðum 40.000 (55.000)
önnur skinn og húðir.
Smjörlíkisverksmiðjurnar
7 (7) framleiddu 1.425
(1.648) tonn af smjörlíki. í
kornmyllu Mjólkurfjelags
Reykjavíkur voru möluð
734 (590) tonn afkorni. 2(3)
verksmiðjur bökuðu 556
(558) tonn af kexi. 2 (3)
kaffibætisgerðir framleiddu
176 (324) tonn af kaffibæti.
í 4 (4) verksmiðjum voru
framleidd 234 (205) tonn af
súkkulaði, í 8 (9) verksmiðj
um 128 (110) tonn af brjóst-
sykri, í 4 (4) verksmiðjum
60 (67) tonn af karamell-
um, í 4 (4) verksmiðjum 79
(57) tonn af konfekti, í 2
(2) verksmiðjum 3,1 (2,7)
tonn af lakkrís og í 3 (4)
verksmiðjum 93 (80) tonn
af ávaxtasultu. Ölgerðirnar
2 (2) framleiddu 15.880
(16.594) hl. af öli, 6 (5) gos-
drykkjagerðir framleiddu
16.419 (12.934) hl. af gos-
drykkjum, og í 7 (6) verk-
smiðjum voru framleiddir
398 (309) hl. af saft. í 5 (5)
verksmiðjum voru fram-
leidd 347 (383) tonn af sápu
og í 2 (2) veifemiðjum 42
(40) tonn af kertum. í 6 (6)
verksmiðjum voru fram-
leidd 19 (43) tonn af skó-
áburði, fægiáburði og fægi-
legi, í 4 (5) verksmiðjum
140 (201) tonn af þvotta-
dufti, í 3 (4) verksmiðjum
17 í 28) tonn af ræstidufti,
í 6 (6) verksmiðjum 51 (82)
tonn af bökunarefni, og í 7
(8) verksmiðjum 9,5 (11,1)
tonn af fegurðarmeðulum.
Áfengisverslun ríkisins fram
.leiddi 39,3 (41,9) hl. af bök-
unardropum, 74,8 (89,3) hl.
af hárvötnum, 132 (15) lítra
af ilmvötnum og 3.002 (680)
hl. af brennivíni. Tóbaks-
gerð Tóbakseinkasölu ríkis-
ins framleiddi 48,5 (34,5)
tonn af skornu og óskornu
neftóbaki.
Sjóklæðaframleiðsla.
S J ÓKLÆÐ AGERÐ ís-
lands h. f. framleiddi 36.900
(14.400) stk. af olíufatnaði
og sjóklæðum og 2.700
(7.000) gúmmíkápur. 2 (2)
vinnufatagerðir saumuðu
120.200 (104.300) flíkur, 4
(4) fataverksmiðjur 17.200
(23.800) rykfrakka og káp-
ur, 4 (4) skyrtugerðir 33.100
(43.700) skyrtur, og í 4 (4)
hanskagerðum voru búin til
19.300 (23/900) pör af hönsk
um og lúffum. 8 (7) prjóna-
stofur unnu úr 11,0 (10,2)
tonnum af íslensku ullar-
garni, 3 (0) prjónastofur úr
Framhald á 8. síðu.
ÁRSRIT Garðyrkjufjelags
Islands fyrir þetta ár er ný-
komið lit, um 100 bls. að stærð
fróðlegt og athyglisvert, eins
og oft áður. En í þyí eru 20
ritgerðir eftir um 15 höfunda.
Er þarna margs getið sem
læra má af og margt sem gef-
ur tilefni til umhugsunar.
Þarna er 9 blaðsíðna ■ grein
eftir Kiemenz á Sámsstöðum
um val kartöfluútsæðis, af-
brigði og um stöngulveiki,
þörf hugvekja öllum, sem við
kartöflurækt fást. Það er svo
enn, eins og verið hefir lengi,
að kartöflurnar eru einhver
mikilverðasta matjurtin okkar
— og ríður mikið á að þeir
sem rækta þær í görðum sín-
um, viti sem mest um þær,
til þess að ná sem bestum ár_
angri. Hún er sjaldan mæld
kartöfluuppskeran úr litlu
görðunum og kemur því að-
eins að litlu leyti fram í hag-
skýrslum, en þýðing hinna
smáu garða er miklu meiri
en marga grunar.
Þá skrifar N. Tybjerg garð-
yrkjustjóri á Reykjum, at-
hyglisverða grein er hann
nefnir: Gróðurhús — garð-
yrkjumenning. Bendir hann
þar á hve nauðsynlegt það er
að garðyrkjumenn, sem taka
að sjer að stjórna sjálfstæö-
um fyrirtækjum, sjeu sem
best menntaðir í sinni grein,
ekki einungis lærðir á bókina,
heldur vel þjálfaðir í verk-
legu störfúnum og hafi ein-
hverja hugmynd um að stjórna
vinnandi fólki. „Og enginn
ætti að taka að sjer stjórn
manna, nema hann hafi a. m.
k. 5—10 ára reynslu að. baki
sjer“, segir þar, og mun þa.ð
yfirleitt rjett ályktað. Þá fá
þeir og hæfilega ádrepu, í
grein þessari, sem ætluðu að
framleiða íslenskt gróðurhúsa
tóbak — 2 uppskerur á ári —
og gera alla sjáKbjarga með
tóbakið, og jafnvel selja til
annara landa og segir grein-
arhöf. að fregn um þ.etta hafi
verið útvarpað á stuttbylgjum
á 2—3 tungumálum, frá Út-
varpsstöð Islands fyrir nokki'-
um árum. Bendir Tybjerg á
hver nauðsyn garðyrkjumönn-
um okkar það sje að eflast, að
almennum dugnaði og mennt-
un, til að standa sem best að
vígi á komandi tímum, þar
sem allt bendi á, að inniiok-
unarstefnan, nfeö öllum sínum
skaðlegu afleiðingum fyrir
þjóðfjelagið, komi ekki aftur.
Þá er í stuttri grein eftir
Onnu Sigurðardóttur, vakin
athygli á ágætri garðyrkju-
konu, frii Guðrúnu Sigurðar-
dóttur á Bakka í Eskifirði,
sem er brautryðja.ndi í trjá-
blóma- og kartöflurækt þar á
staðnum. Er gott að fá jafn-
an frásagnir af slíku í ritinu.
Einnig er þar grein eftir
Jónas Kristjánsson um „Garð-
rækt og mannekli", mjög at-
hyglisverð. Megum við garð-
yrkjumenn — og ráðunautar
— vera þessum aldraða iækni
þakklátír fyrir öll þau störf,
sem hann hefir unnið í okkar
þágu, nú á 5. áratug. Jafnan
óþreytandi við að benda á að
það er garðyrkjan, grænmetið,
sem getur bjargað frá svo
mikilli eymd og heilsuleysi,
sje það notað rjett og nóg af
því. Þeir staðir, sem .Jónas
Kristjánsson hefir setið á, sem
athafnasamur hjeraðslæknir,
Brekka í Fljótsdal og húsið
hans á Sauðárkróki, sýna, að
þar hefir góður garðyrkju-
maður verið að verki. Við
íslendingar búum við einhver
bestu fiskimið álfunnar •—
og einhver bestu beitilönd álf-
unnar, og gætum því á hverj-
um tíma haft besta fiskinn og
besta kjötið á borðifm. En
okkur vantar svo tilfinnanlega
grænmeti með þessum ágætu
fæðutegundum. Það er hverju
orði sannara, sem haft er eftir
norskri húsmóður: „Þó jeg
hafi húsið fullt af mat, þá
finnst mjer jeg hafi eíigan
mat ef mig vantar grænmetif“
Ritstjóri Garðyrkjui’itsins
er jurtalæknirinn okkar, Ing-
ólfur Davíðsson, magister, og
á hann þarna 5 ritgerðir og
þar að auki 2 eða 3 kvæði.
Eru ritgerðir um grasbletti og
limgerði, Fræ og spírun,
Gúrkukvilla o. fl. OIe P. Ped-
ersen, skrifar um vetrargarða
og vafalaust eiga þeir mikla
framtíð þar sem ekki þarf að
horfa í upphitunarkostnaðinn.
Arnaldur Þór um „Riddara-
stjörnur", Augúst Möller um
„Hortensiur", Bjarni Finn-
bogason um trjágarða, en L.
Boeskor um Sölufjelag Garð-
yrkjumanna. — Ennfremur er
þar ágæt grein um Melgras
eftir Gunnlaug Kristmunds-
son, sandgræðslustjóra, en
frekar finnst mjer hún eigi
heima í Búnaðarritinu en
tímariti Garðyrkjufjelagsins.
Af þessu sem hjer hefir
verið upp talið, má sjá að
þessi árgangur er fjölbreyttur
að efni og aðgengilegur fyrir
alla, flytur efni bæði við hæfi
almennings og garðyrkju-
manastjettarinnar. Menn ættu
að styðja garðyrkjumálin m.
a. með því að gerast meðlimir
Garðyrkjufjelagsins. Fjelagar
þess fá Gárðyrkjuritið, en ár-
gjaldið er nú sem stendur 15
kr. á ári eða 100 kr. fvrir
æfifjelaga. Þetta getur orðið
myndarlegt ritgerðasafn þegar
stundir líða — og þess betra
sem fjelagið fær fleiri með-
limi. Þeir sem vilja ganga í
fjelagið, geta tilkynnt það
Ingólfi Davíðssyni niagister,
Ásvallagötu 6.
Ragnar Ásgeirsson.
Skoðanakönnun um
kvikmyndir.
STOKKHÓLMUR: — Gallup
stofnunin ljet nýlega fara fram
skoðanakönnun um það, hverr
ar þjóðar kvikmyndum fólki
geðjaðist best að. 40% vildu
helst sænskar kvikmyndir,
40% erlendar kvikmyndir, og
20% var alveg sama.