Morgunblaðið - 25.07.1944, Blaðsíða 6

6
MORGUNBLAÐIÐ
Þriðjudagur 25. júlí 1944

Útg.: H.f. Árvakur, Reykjavík
Framkv.stj.: Sigfús Jónsson
Ritstjórar:
Jón Kjartansson,
Valtýr Stefánsson (ábyrgðarm.)
Frjettaritstjóri: ívar Guðmundsson
Auglýsingar: Arni Óla
Ritstjórn, auglýsingar og afgreiðsla,
Austurstræti 8. — Sími 1600.
Áskriftargjald: kr. 7.00 á mánuði innanlanda,
kr. 10.00 utanlands
f lausasölu 40 aura eintakið, 50 aura með Lesbók.
Hifler og hershöfð-
ingjarnir
Sjómannabær
Á SJÓMANNADAGINN í sumar var lagður hornsteinn
hins veglega og mikla sjómannaskóla og bygging hans er
nú langt á veg komin.
í kvöldhófi sjómannadagsins flutti Bjarni Benediktsson
borgarstjóri, ræðu, þar sem hann vjek að því, að með því
að fá sjómannaskólanum þann byggingarreit, þar sem
víðsýnið er, á þeim stað, sem hæst ber og úr fjarlægð
helst setur svip á bæinn, sje gefið til kynna, að Keykjavík
öllu öðru fremur sje sjómannabær. Og borgarstjórinn
komst að þeirri niðurstöðu, að enda þótt hjer bæri á ýms-
um atvinnugíeinum frekar á ytra borðinu en sjómensk-
unni og Reykjavík væri höfuðborg landsins, þar sem
sætu æðstu embættismenn og fjöldi opinberra starfs-
manna, stjórn og þing, þá væri samt á engan hallað,
þótt borgarbúar, með byggingu sjómannaskólans, væru
látnir búa í því tákni, að bærinn sje fyrst og fremst sjó-
mannabær. Borgarstjóri sagði: „Siglingarnar hafa frá upp
hafi verið lífæð Reykjavíkur, en bærinn óx þá fyrst úr
grasi, þegar hann öðlaðist eigirí sjómannastjett. Aflinn,
sem fiskimenn hafa sótt úr sjónum, er undirstaða alls
þess, sem í þessum bæ hefir verið bygt. Og farmennirnir,
sem á íslenskum skipum hafa flutt varning á milli landa,
hafa ekki aðeins aukið öryggi borgaranna, heldur einnig
skilið hjer eftir mikinn arð, er ella hefði orðið erlendra
manna eign. Þessvegna er það eigi nema að vonum, að
einn glæsilegasti byggingarreitur í bænum hefir verið
valinn' fyrir skólasetur sjómannanna, svo að þetta heim-
kynni þeirra er hið fyrsta, sem ferðalangur veitir athygli,
er hann úr fjarlægð horfir til bæjarins.
Nú er bygður hinn veglegi skóli sjómannastjettarinnar.
Hliðstætt átak verður að gera til þess að byggja ný skip
svo að haldist í hendur mentun og verklegar framfarir
stjettarinnar.
*
A hverjum strandar?
ÞEGAR síðasti Landsfundur Sjálfstæðisflokksins var
haldinn í fyrrasumar, voru tvö atriði, sem fundurinn lagði
einhuga mikla áherslu á. Kom það m. a. fram í ræðu for-
manns flokksins við fundarsetninguna. Hann sagði:
„Þrátt fyrir allt, sem á milli hefir borið, er Sjálfstæð-
isflokkurinn jafnan reiðubúinn til að slíðra sverðin og
eiga þátt í myndun þjóðlegrar einingar til sóknar og varn-
ar á þessum örlagaríku tímum í sögu þjóðarinnar.“
Ennfremur: „Sjálfstæðisflokkurinn leggur höfuð-
áherslu á að sjálfstæðismálinu verði tafarlaust lokið, sam
kvæmt framkomnum einhuga tillögum stjórnarskrár-
nefndar“..
Nú rjettu ár síðar, hefir síðara atriðið náð fram að
ganga, lýðveldisstofnunin verið framkvæmd í samræmi
við vilja flokksins og tillögu stjórnarskrárnefndar, þ. e.
þann 17. júní 1944. Framkvæmd þess máls tókst mjög
giftusamlega og sýndi alveg einstakan samhug og ein-
ingu meðal þjóðarinnar. ,
Um víðtækari þjóðlega einingu á sviði stjórnmálanna
hefir hinsvegar ekki verið að ræða, og þó hefir Sjálfstæð
isflokkurinn gert ítrekaðar tilraunir til þess að stuðla að
því.
Öllum er þó ljóst, að okkur er full þörf meiri viðbúnað-
ar í umróti yfirstandandi ófriðartíma, og sem stendur er
líklegt, að megi lánast, svo að gagni komi, ef mynduð er
mjög sterk þingræðisstjórn, með einbeittum stuðningi Al-
þingis og miklum ítökum meðal fólksins.
Það er um rætt, að fulltrúar stjórnmálaflokkanna muni
enn gera tilraunir til stjórnmálasamstarfs og myndunar
þingræðisstjórnar fyrir haustþingið, eða þegar það kem-
ur saman.
Það er áreiðanlega þjóðinni í heild fyrir bestu, að þær
samstarfstilraunir bæru árangur.Ef því verður ekki til að
dreifa, þurfa þær tilraunir þá að fara fram með þeim;
hætti, að fyllilega fáist úr því skorið, á hverjum stendur.
ÁTÖKIN, sem nú eiga sjer
stað í Þýskalandi milli nasista
annars vegar og þýsku hershöfð
ingjanna hins vegar, eru ekki
ný bóla, sem sprottið hefir alt
í einu. Ósamkomulagið milli
Hitlers og hershöfðingjanna á
sjer djúpar rætur. Það hófst
fyrir alvöru fyrir tveimur ár-
um, þegar þýski herinn sótti að
Stalingrad. Hitler hafði gefið
þýsku þjóðinni þetta loforð í
ræðu, sem hann hjelt:
,,En hvað, sem koma kann,
þá lofa jeg ykkur einu: Stalin-
grad skal verða tekin“.
Hitler efndi aldrei þetta lof-
orð, sem kunnugt er, en hann
fórnaði nærri því hálfri miljón
þýskra hermanna við Stalin-
grad. Hitler tók þar ráðin af
herforingjum sínum, sem ráð-
lögðu Undanhald frá Stalingrad
til að bjarga þýska hernum.
Eftir Stalingrad ósigurinn fór
að bera á óánægju þýsku hers-
höfðingjanna, sem aldrei höfðu
haft mikið álit á herkænsku
gamla korporalsins. Hershöfð-
ingjarnir hættií að trúa á „guð-
legan innblástur“ foringjans í
hernaðarmálum. En þeir fengu
engu ráðið, og ekki nóg með
það, sagan endurtók sig hvað
eftir annað.
í átökunum um Norður-Af-
ríku var það enn Hitler, sem
rjeði. Hann fyrirskipaði, að
þýski herinn skyldi berjast til
síðasta manns, eftir að allir
sáu, að baráttan var orðin von-
laus.
í Tunis mistu Þjóðverjar
300.000 manna vel æft og bar-
dagavant lið. Þýsku hershöfð-
ingjarnir sáu nú, að ef Hitler
fengi að halda sinu fram, þá
myndi hann eyða þýska hern-
um fyrir engan ávinning ann-
an en að fullnægja sinni eigin
hjegómagirnd.
Hershöfðingjarnir þýsku sáu,
að eina leiðin til að bjarga
þýska hernum var að losna við
Hitler.
★
Síðasta stórskyssa Hitlers á
hernaðarsviðinu var sú, er
hann fyrir nokkrum vikum
fyrirskipaði hernum hjá Brody
að verjast, þar til það varð of
seint að halda undan og bjarga
5 herfylkjum frá gereyðingU.
Nú var mælirinn fullur og hers
höfðingjarnir ákváðu að láta
til skarar skríða.
Hitler slapp úr sprenging-
unni, sem átti að verða honum
að bana, með óverulegar skrám
ur og einar óríýtar brækur, sem
rifnuðu af honum við loftþrýst
inginn frá sprengingunni.
★
í herbúðum andstæðinga
Þjóðverja gera menn sjer ljóst,
að það er ekki af ást til banda-
manna, að þýsltu hershöfðingj-
arnir hafa gert uppreisn og
reynt að ráða Hitler af dögum.
Bandamenn gera sjer ljóst, að
innræti þýsku herforingjanna
hefir ekki breyst. En hitt skilja
menn, að herforingjarnir vita,
að Þjóðverjar geta ekki sigrað
lengur í þessari styrjöld. Þýsku
herforingjarnir vilja því bjarga
því, sem bjargað verður — til
þess að undirbúa nýja styrjöld.
X
z
'Uílverfi ólr'Já
rij Cir: K"W"Mw>4*:":,,K,,:'4<|44'44444<',X,4'4j
íJIp dciCýlecjsCi fíj'inu
Spádómar og stríðs-
viðburðir.
FÁTT RÆÐA MENN meira
þessa dagana en síðustu viðburð-
ina í Þýskalandi og er það að
vonum, því margir þykjast nú
sjá hylla undir ófriðarlok, og það
jafnvel fyrr, en bjartsýnustu
menn gátu gert sjer vonir um.
Fregnir eru óljósar af atburð-
unum innan Þýskalands síðustu
daga, en svo mikið er Ijóst, að
það er kominn brestur í eining-
una meðal þýsku þjóðarinnar.
En það er gaman að heyra á
tal manna um þessa atburði. —
„Vissi jeg ekki“, segja sumir,
það hlaut að fara svona. Þetta
var jeg búinn að segja fyrir“.
Torráðnir draumar verða nú auð
skyldir og löngu gleymdir fyrir-
boðar eru,dregnir fram í dags-
Ijósið.
En hepnastir eru spámennirnír,
sem hafa sagt fyrir atburðina,
eða gefið í skyn, að eitthvað
myndi ske um þetta eða hitt
leyti og svo hefir það komið
heim.
Spádómar, sem
rættust.
SKÖMMU áður en konungs-
skeytið fræga barst hingað í
byrjun maí, hafði Jón Árnason
prentari birt spádóm í vikublaði
og sagt fyrir, að búast mætti við
„vandamáli í stjórnarráðinu".
Jónas Guðmundsson sagði fyrir
um innrásina og nú fullyrða
menn að hann hafi og sagt fyr-
ir atburði, sem nú hafa nýlega
gerst.
Nú segir sami spámaður, að ó-
friðnum verði lokið í byrjun
nóvembernóveraber í haust.
Komi það á daginn ætti hann
ekki að þurfa að kvíða framtíð-
inni. En hver em ek að spá fyrir
sjálfa spámennina?
•
Hundafár í
Reykjavík.
KUNNINGI minn skrifar mjer
brjef um hundafár í bænum,
sem han telur með öllu óviðun-
andi. En best er að láta hann
sjálfan hafa orðið:
„Mun ekki svo fyrirmælt í lög-
reglusamþykt Reykjavíkur um
hundahald í bænum, að ekki
skuli hundar lausir ganga á göt-
um borgarinnar? Sjeu til ákvæði,
sem hafa skyld lagaboð að
geyma, þá má óhætt fullyrða, að
þau eru þverbrotin og það meira
en lítið áberandi.
Hjer um Ingólfsstræti og
Grundarstíg hafa nú um alllangt
skeið arkað ótrauðir tveir hund-
ar dag hvern, óbandaðir og ó-
hindraðir að öllu. Virðist nú í
seinni tíð sem hundarnir, fyrir
frelsið, sjeu mun frakkari en
fyrr, stormandi áfram með gelti
og gapi. Þeir ryðjast og inn í
verslunarbúðir. Börn sem búa
við göturnar flýja grátandi af
ótta inn í hús og port, er hunda-
vargarnir þjóta um, þótt þau áð-
ur hafi unað sjer við leiki sína.
Tel jeg ástand þetta með öllu ó-
þolandi og ólíðandi og að lögregl
an þurfi að láta það til sín taka.
En hvað segir þú um mál þetta,
Víkverji minn, blessaður?“
•
Lögreglusamþyktin.
Um þetta er ekkert að
segja annað en að vísa í lögreglu
samþyktina. Þar eru skýr fyrir-
mæli um hundahald í bænum,
sem er bannað og hefir verið
bannað í fjöldamörg ár. Það ætti
ekki að þurfá annað en að til-
kynna lögreglunni, ef hurídar
eru á almannafæri hjer í bæn-
um og ber henni þá að taka þá
í sína vörslu og leita uppi eig-
endur.
Annars væri það góð regla hjá
borgurunum að kynna sjer lög-
reglusamþyktina. Þar er bók,
sem ætti að vera til á hverju
einasta heimili. Ef að það væri
alment, að menn kyntu sjer lög-
reglusamþyktina, þá myndi
margt fara betur en er í þessum
bæ.
Ameríkupósturinn.
ÞAÐ er nú orðið nokkuð langt
síðan jeg mintist á það hjer í
dákunum, að nauðsynlegt væri,
að komið yrði betra lagi á póst-
sendingar til og frá Ameríku en
nú er. Jeg fullyrti, að með lagi
myndi vera hægt að semja við
yfirvöld Bandaríkjamanna um
að þeir tækju fyrir okkur flug-
póst. Þeirri fullyrðing hefir ekki
verið mótmælt, en ekkert hefir
heyrst um, að póststjórnin hjer
hafi tekið málið upp.
Þetta er óþolandi sleifarlag.
Almenningur á heimtingu á að
fá að vita hvort ekki er hægt að
koma á betri póstsamgöngum
milli Ameríku og íslands en nú
eru. Póststjórninni ber að svara
hvað gert hafi verið í því, að
fá póstsamgöngurnar í betra
horf.
Hafa Bandaríkjamenn verið
spurðir að því, hvort þeir vildu
taka íslenskan póst í flugvjelum?
Eða hafa þeir kanske neitað?
•
„fslensku“ jepparnir í
innrásinni.
NÝLEGA var skýrt frá því
hjer í frjettadálkunum, sam-
kvæmt heimild frá Reuter, að
heilt herfylki, sem dvalið hafði
lengi á íslandi, berðist nú í
Frakklandi og hefði getið sjer
góðan orðstír í bardögum.
Þessi fregn minti mig á nokkr
ar sögur, sem jeg hefi heyrt um
breska og ameríska hermenn,
sem dvalið hafa hjer á landi, og
sem sendir hafa verið til Eng-
lands, eða annara landa.
Breskir liðsforingjar, sem hjer
dvöldu hafa stofnað með sjer
klúbb í London, sem þeir nefna
„Polar Bear“-klúbbinn, en breski
herinn hjer hafði sem kunnugt
er ísbjarnarmerki á einkennis-
búningi sínum. í þessum klúbb
hafa bresku liðsforingjarnir kom
ið saman til að ryfja upp endur-
minningar frá dvöl sinni*hjer á
landi.
Þá segir mjer ferðalangur, að
hann hafi orðið hissa, er hann sá
í Bretlandi anieríska jeppa-bíla,
J sem skírðir höfðu verið íslensk-
' um nöfnum. Þar sá hann t.d. einn
jeppa-bíl, sem hlotið hafði nafn-
ið „Laugavegur“. Fjölda annara
íslenskra nafna mátti sjá á jepp-
unum.
„Við íslendingar
ættum að hittast“.
LIÐFORINGI í Ameríska hern
um sagði mjer eftirfarandi sögu:
— Jeg fór til Englands hjeðan
snöggva ferð. Dag nokkurn hitti
jeg fjelaga minn, sem verið hafði
á íslandi. Við röbbuðum saman
urn daginn og veginn og hann
vildi fá að vita allar frjettir frá
íslandi. Hann -sagði mjer frá
nokkrum fjelögum okkar, sem
verið höfðu með okkur á íslandi
og að lokum sagði hann:
— Heyrðu, við „íslendingarn-
ir“ ættum annars að gera okkur
glaðan dag á meðan þú ert
hjerna.