Morgunblaðið - 30.07.1944, Blaðsíða 2

2
MOi»GUNBLAÐIÐ
Sunnudagur 30. júlí 1944
*
Áróðurinn gegn Eimskipa-
fjelaginu.
ÁRÓÐURINN gegn Eim-
skipafjelaginu er eitt af ein-
kennilegustu fyrirbrigSum þjóð
lífsins í dag. Ýmsir menn hafa
á undanförnum árum haft horn
í síðu fjelagsins. — En úlfúð
þeirra hefir ekki komið að
neinni sök, aðeins orðið áróð-
ursmönnunum sjálfum til mink
unar.
Síðan það vitnaðist, að fje-
lagið hefði greitt 15—18 milj.
árið sem leið. hefir fjelagið orð-
ið fyrir meiru hnútukasti en
áður. Hefir ritstjóri Tímans
gengið lengst í sorpskrifum um
fjelagið. í hans munni; og nokk
urra annara manna; er það tal-
in serrj einskonar stigamenská
í þjóðfjelaginu( að Eimskip
1 skuli hafa eignast varasjóð. er
samsvari hálfu öðru skips-
verði.
Á þessu sama ári flutti Eim-
skipafjelagið 27.500 smál. til
landsins með sínum skipum. —
En allur var innflutningurinn
85 þúsund smálestir, sem inn-
fluttar voru á vegum fjelags-
ins. Svo íslensku skipin nægðu
ekki til að flytja nema tæplega
þriðjung af því vörumagni. er
fjelagið flutti til landsins þetta
ár.
Meðan skipaeign okkar er
-ekki lengra komin. samanborið
þið þarfirnar. ættu menn eklfi
að ganga af göflunum og telja
voða á ferðum. þó Eimskipa-
fjelagið eignaðist hálft annað
skipsverð.
Tekið fyrir gróðann.
RITSTJÓRI TÍMANS, og
aðrir. sem sjá ofsjónum yfir
velgengni þessa þjóðnytja fje-
lags. ættu þó að geta huggað
sig við það, að Viðskiftaráðið
tók mjög öfluglega í taumanaog
lækkaði farmgjöldin um 45%,
til þess að girða fyrir frekari
gróða.
Það kann að vera að menn
hafi fagnað farmgjaldalækkun-
inni. En þó er það efamál hve
sá fögnuður er almennur, eftir
að komið hefir í ljós, að lækk-
un þessi hafði ekki meiri áhrif
á dýrtíðarvísitöluna en svo. að
hún lækkaði aðeins um 2% úr
stigi. Með lýðveldisstofnunina í
huga,*er trúlegt að menn telji
eðlilegt. að þjóðin leggi nokk-
ura áherslu á. að hún hafi meiri
* skipakost í næstu framtíð en
svo. að ekki þurfi að leigja er-
lend skip til að flytja 40—50
þúsund tonn til landsins á ári.
Tap’og gróði.
í TÍMANUM er því haldið
frám. að Eimskípafjelagið hafi
grætt stórfje á því að flytja
kornvöru og áburðarefni til
landsins. Og sje það okur hið
vítaverðasta. En fyrir farm-
gjaldsiækkunina fekk Eimskipa
fjelagið 250—300 krónur fyrir
hverja smálest, er það flutti til
landsins af vöyum þessum. En
meðal kostnaður við flutning á
hverju tonni var 450—500 kr.
fívo tap fjelagsins fyrir hverl
tonn er það flutti landsmönn-
um af fóðurefnum og áburði
var um 200 krónur. — Þetta
Æ R O G NÆR-
kallar ..sannleiksvitnið11 í Tím-
anum óhæfilegan gróða(!) Svo
langt er gengið í því að níða
fjelagið.
);Auðmannafjelag“.
NÝLEGA var Eipiskipafje-
lagið nefnt í Tímanum fjelag
fárra auðmanna. Átti það að
vera rjettnefni vegna þess. að
fáir menn áttu að hafa sölsað
undir sig hlutabrjef fjelagsins
í gróðaskyni, og rjeðu þeir þar
éinir öllu. Þar eð það er lög-
bundið, að arð megi' ekki greiða
hærri en 4%, þá myndi það tal
inn seintékinn gróði, að leggja
mikið fje í þau hlutabrjefa-
kaup í fjáröflunarskyni. En
það er mál útaf fyrir sig.
Þessir ,,fáu auðmenn“^sem
eiga hlutabrjef Eimskipafje-
lagsins eru 13724 að tölu. En
hlutafjeð er, sem kunnugt er
kr. 1.680.750.
Þegar Tímaritstjóranum var
bent á, að hann hefði ekki alls
kostar farið rjett með er hann
talaði um yfirráð hinna fáu
auðmanna, þá vjek hann máli
sínu við, og sagði að það gilti
einu, þó hluthafarnir væru
margir, því þeir kæmust ekki
nærri allir inn í kaupþingssal-
inn. Þar væru aðalfundirnir
haldnir. Og þar væru yfirráð-
in. Rjett eins og atkvæðafjöld-
inn á aðalfundunum takmark-
aðist af húsplássi í kaupþings-
salnum.
Svona langt getur ,,sannleiks
vitni“ Tímans teygt sig í vit-
leysunni, þegar hann vinnur að
því hugðarefni sínu. að svívirða
Eimskipafjelagið.
Fortíð og framtíð.
EITT er það áhyggjuefni Tím
ans, í samhandi við Eimskipa-
fjelagið, að fjelagsstjórnin á-
kveði, að fjelagið víkki verka-
hring sinn. Samkvæmt fjelags-
lögunum er verkefni þess eitt,
að annast siglingar.
Nú er það alkunnugt, að öil
skipafjelög heims, sem annast
hafa úthafssiglingar undirbúa
framtíð sína með því, að tryggja
sjer, eða leitast við að tryggja
sjer hlutdeild í flugferðum að
styrjöldinni lokinni.
Allir vita að flugleiðir munu
í framtíðinni liggja um ísland.
Nýlega var skipuð nefnd í
Bandaríkjunum til þess að
greiða fyrir flugsamgöngum um ’
langleiðir eftir stríð.
Nefndin óskaði eftir, að flug-
fjelög bæru fram óskir um það,
eftir hafa flugleiðum þau vildu
halda uppi ferðum.
Strax komu fram beiðnir um
að greitt yrði fyrir flugleyfum
eftir tveim leiðum. Önnur leið-
in var frá Bandaríkjunum um
England, sunannverða Evrópu
og austur til Indlands. En hin
frá Bandaríkjunum um Island,
Svíþjóð til Rússlands.
Manni sýnist það engin goð-
gá, þó Eimskipafjelagið a. m.
k. fylgist með í því, sem géerist
um undirbúning þessara fram-
tíðarmála á sviði samgangn-
anna, enda verður haldinn
auka-aðalfundur í haust til
þess að fá samþyktar þær breyt
ingar á lögunum sem gera það,
kleift, að fjelagið einskorði
ekki rekstur sinn við siglingar.
Göbbels hefir talað.
SÍÐAN Adolf Hítler var sýnt
banatilræði á dögunum, hefir
vart liðið sá dagur, að ekki hafi
einhver af fylgjurum hans lof-
að og prísað í þýska útvarpinu
þá handleiðslu forsjónarinnar,
að Hitler skyldi ekki hafa við
þetta tækifæri horfið á eftir
þeim miljónum eða tugum
miljóna manna, sem þessi mann
kynsböðull hefir komið undir
græna torfu. Vinur hans Göbb-
els ljet svo um mælt, er hann
tók til máls fyrir nokkrum dög-
um, að honum hefði fundist sem
jörðin væri að gliðna undir
fótum sjer, þegar hann heyrði
lausafregn um það, að ,,Foring-
inn“ myndi vera horfinn úr
tölu hinna lifandi.
En ,,forsjónin“ er með okk-
ur, sagði Göbbels. Það er auð-
fundið. Sá sem öllu ræður, og
ennþá meira má sín en sjálfur
Adolf Hitler, hann vill að ,.For-
inginn“ fullkomni hlutverk
sitt.
Hjer skal ekki farið út í þá
guðlegu handleiðslu, sem nas-
istar hugga sig við þessa daga,
sem á, -að þeirra áliti, að hafa
ráðið því, í hvaða átt sprengju-
brotin þutu, úr skjalatösku hers
höfðingjans von Staufenbergs.
í því kunna vinir og óvinir
'Adolfs Hitler í þessu eina til-
felli að verða sammála, að vel
fór á því, að hann í þetta sinn
týndi ekki nema buxunum ut-
an af sjer.
,,Hlutverkið“.
Dr. GÖBBELS hjelt því sem
sje fram, að ,,Foringjanum“
væri sýnilega ætlað að full-
komna hlutverk sitt. Því væri
ekki lokið enn. Göbbels ætlar
honum að vinna sigur. For-
sjónin, sem þyrmdi lífi hans,
hafi ætlað honum það. Þessu
muni hann ná, með vopnum,
sem ekki hafa enn verið tekin
í notkun.
En þeir aðrir, sem trúa á guð
lega fqjrsjón í sambandi við æfi
og starf Adolfs Hitlers, munu
flestir telja, að hlutverk hans
í jarðlífinu sje það, og muni
reynast það, að sigra og eyða
þeim hernaðaranda þýsku þjóð-
arinnar, er undirrót varð að því
30 ára stríði í Evrópu sem von
\ ' r /
andi fer nú að fjara út.
Umtal hefir verið um það,
víða um lönd, hvort krefja ætti
þýsku þjóðina sem heild, eða
nasistaforingjana eina, til á-
byrgðar fyrir núverandi styrj-
öld. Ýmsir vilja að hægt væri
að undanskilja þjóðina, en
leggja ábyrgðina á herðar nas-
istaforingjanna. En flestir kom-
ast. að þeirri niðurstöðu. að
þetta sje ekki hægt. Af fúsum
og frjálsum vilja lagði meiri
hluti þjóðarinnar’völdin í hend
ur þessa manns — því verður
ekki gleymt.
Það færi illa, ef öndin yfir-
gæfi líkama hans* áður en sú
þjóð, sem ljet honum völdin í
tje, hefði lært til fulls hvað það
var, sem hún gerði, og hefði
fundið þær afleiðingar gerða
sinna, sem læknaði hana til
fulls gegn því, að slík mistök
í vali á foringjum endurtækju
sig.
Þfigar Adolf Hitler hefir full
komnað þetta hlutverk sitt í lif
anda lífi, sjer enginn eftir því,
hvorki fylgismenn nje fjendur,
að hann hverfi.
Gjöf Kaupfjelags
Árnesinga.
FYRIR NOKKRU var birt sú
fregn frá Kaupfjelagi Árnes-
inga, að fjelagið byði ríkinu að
gjöf jörðina Laugardæli með
öllum mannvirkjum og áhöfn,
með því skilyrði, að þar yrði
reistur búnaðarskóli.
Ákveðið er, að reisa búnaðar-
skóla á Suðurlandi, og kemur
ekki vonum fyrr, að mesta bún
aðarsvæði landsins fái skóla fyr
ir bændaefni. Hafa menn ekki
orðið á eitt sáttir um skóla-
setrið, eins og æfinlega, þegar
um slíkar stofnanir er að ræða.
í fregninni um þessa ,,höfð-
inglegu gjöf“ er þess getið, að
Kaupfjelag Árnesinga seti það
að skilyrði, að fjelágið verði
skattfrjálst í næslu 15 ár. Þá
sýnist manni sem mesti glans-
inn fari af ,,höfðingsskapnum“.
Máltækið segir að vísu: Æ sjer
gjöf til gjalda. En úr því fje-
lagið treystir sjer ekki til að af-
henda gjöfina kvaðalaust, því
þá ekki að gera um það nokkra
áætlun strax, hvað mikið fjelag
ið vill fá í aðra hönd fyrir að
láta af hendi jörðina með öllu
sem henni fylgir? Með þessu
móti er þetta engu líkara en að
„gefandinn“ láti jörðina af
hendi upp á þær spýtur, að
hann hafi það nokkuð í hendi
sjer, hve mikið endurgjald hann
fái fyrir. Því vitanlega getur
fjelagið á næstu árum hagað
rekstri sínum með tilliti til þess
að hlunnindi hins fullkomna
skattfrelsis verði sem mest.
Annað mál er það, að Laug-
ardælir gela verið hin prýði-
legasta skólajörð, og vel í sveit
sett. En viðkunnanlegast væri,
sem sagt, að yrði hún afhent
til skólareksturs, þá yrði verð
hennar ákveðið strax, svo menn
vissu á báða bóga að hverju
er gengið.
cSfiCCjCsíc^CL „
c/ccncf^cccbc. Áusj cAc'
ec a c/ÁxLUjf CLueyt J.
(jftún Á(. /0-/2 oy
2- f/ cátyÁya -slm JV22
Hemingway lendir í
bílslysi.
Ernest Hemingway, hinn
frægi rithöfundur og stríðs-
frjettaritari, lenti nýlega í bíl-
slysi í London. Hjer sjest hann
nokkru eftir slysið. Hann hlaut
veruleg meiðsli, en er nú á góð-
um batavegi. — Hemingway
var í bíl með breskum lækni,
þegar slysið vildi til.
)
Vesturgatan mal-
bikuð að nýju
-- ■ — — ■ - ■ ■
' ~BÆ JARVERKFRÆÐINGUR
skýrði blaðinu svo frá í gær, að
á þessu ári yrði Vesturgatan
malbikuð að nýju eins langt
vestur eftir og auðið væri, lík-
lega vestur að Framnesvegi eða
Seljavegi. Þegar er byrjað á
verkinu, og er gatan næstum
tilbúin til malbikunar á kafl-
anum þaðan, sem hún byrjar,
og inn fyrir Ægisgötu.
Er gott til þess að vita, að
Vesturgatan verði löguð, því að
mikil umferð er urrí götuna, en
hún nú 1 bágbornu ásigkomu-
lagi.
Þá mun bráðum verða lokið
að malbika Njálsgötu. Verið er
að laga gatnamót Þingholts-
strætis, Hellusunds og Laufás-
vegar. Stallurinn þar verður
grafinn niður og gangstjettir
lagðar spölkorn inn í Þingholts
stræti og Hellusund. Áformað
er að halda áfram lagfæringu
Þingholtsstrætis, en í haust
þarf að grafa upp ræsi í göt-
unni, og seinkar það fram-
kvæmdum.
Tveir Indverjar sæmdir
Viktoríukrossi
London í gærkveldi.
TVEIR indverskir liðsfor-
ingjar, sem barist hafa mel
Bretum á Italíu, hafa verih
sæmdir Viktoríukrossi, sem er
æðsta heiðursmerki, sem Bret
ar veita fyrir hreysti í hern-
aði. Annar Indverjinn fjell í
bardaga.
Reute".
Til hjónanna á Dæli í Sæmuní
arhlíð: E. B. 50 kr. Gömul hjón.
25 kr. S. Þ. 100 kr.