Morgunblaðið - 04.08.1944, Blaðsíða 4

MOBGUNBLAÐIÐ
Föstudagur 4. ágúst 1944.
RAFURMAGNSMÁLIÐ
AF ÞEIM framfaramálum sem
á næstu árum liggur fyrir að
koma í framkvæmd, er það
stærst, að virkja nægilega raf-
orku fyrir alla landsmenn og
flytja heim á öll heimili á land-
inu til lýsingar og suðu og ann-
ara þeirra nota sem fært þykir
kostnaðar vegna.
Eins og stendur er mismunur-
inn á lífsþægindum fólksins lang
mest í því fólginn hvort það
hefir aðgang að raforku eða
ekki. Flestir stærri bæir og all-
mörg sveitaheimili hafa nú orðið
raforku til afnota og enginn
myndi vilja sleppa henni fyrir
nokkurn mun. Víða eru þó not-
i-n ótrygg mjög og í dýrasta lagi.
Raforkan er allvíða framleidd
með olíumótorum og vindraf-
stöðvum, sem hvort um sig er
ótryggt og dýrt. Verður og tæp-
lega til neinnar frambúðar, enda
þótt fólkið í neyð sinni verði að
notast við það til bráðabirgða
Hin eina framtíðar orkuvirkj-
un er vatnsvirkjunin. Að koma
henni áfram hröðum skrefum er
aðkallandi nauðsyn. Takist það
ekki má búast við, að meira eða
minna af þeim svæðum landsins
sem nú eru bygð, haldi áfram að
leggjast í auðn, jafnhliða því,
sem aukinn straumur fólksins á
vissa staði eykur örðugleika
þeirra sem þar eru fyrir, vegna
takmarkaðra atvinnuskilyrða.
Það hefir því úrslitaþýðingu
fyrir framtíð margra sveitahjer-
aða og þorpa, hvort þangað fæst
raforka eða ekki á komandi tíma
bili.
Þetta er Alþingi nú orðið ljóst
eða að minsta kosti meiri hluta
þéirra mgnna, sem það skipa. —
Að finna heppilega lausn þessa
stórmáls er því eitt af þýðingar-
mestu verkefnum þings og þjóð-
ar. Um það ætti ekki að þurfa
að deila.
★
MILLIÞINGANEFNDIN í raf-
orkumálum hefir að undanförnu
rætt þetta mál all ítarlega og
eftir óskum hennar og í samráði
við hana hefir „Rafmagnseftirlit
ríkisins” gert margvíslegar rann
sóknir og áætlanir um raforku-
virkjun og raforkuleiðslur víðs-
vegar um landið. Hefir meira og
meira stefnt í þá átt, að þeirri
stefnu hafi aukist stuðningur,
að fremur beri að hafa fáar virkj
anir og stórar, heldur en margar
og smáar. Liggja til þess mörg
rök, en þó einkum þau, að með
þeim hætti mundi verða meira
öryggi, minni hætta á ljelegri
gæslu og víða minni stofnkostn-
aður. Það atriði gildir þó ekki
almennt, en hin tvö ættu að vera
næg til að skera úr, þar sem um
tvennt er að velja.
Að hinu leytinú er það og
Ijóst, að þar sem mjög mikill
fjöldi fólks á hag sinn að þessu
leyti undir einni stórri virkjun,
er meira í hættunni ef»bilun á
sjer stað. Til að draga úr þeirri
hættu, er helsta ráðið það, að
tengja margar stórar virkjanir
saman, svo hægt sje að flytja afl-
ið nokkuð á milli ef einhver ó-
höpp vilja til á einum stað. —
Þetta á að geta tekist um Suður-
land, Norðurland og allan syðri
hluta Vesturlands. Tiltölulega
stuttar og ekki mjög hálendar ó-
bygðir eru á milli hjeraða, og
um allar bygðir þarf raforku-
leiðslan að komast hvort sem er.
Þetta myndi verka á svipaða
leið og það; að oft er hægt að
halda símasambandi milli hjer-
aða þó bilun komi fram í einni
línu. Slíkt samband er oft ófull-
komið, en til mikillar tryggingar
samt. Eins mundi verða með raf
orkuna ef sú lausn verður ofan
á, sem milliþinganefndin hallast
að, sem er bygging fárra og
stórra orkuvera, er tengd sjeu
svo saman í einu kerfi um meg-
inhluta landsins.
Raforkukerfi landsins yrði þá
bygt upp líkt og landsíminn og
þjóðvegirnir með tilsvarandi
orkumiðstöðvum og æðagrein-
ingu til bæja, kaupstaða og
sveitaheimila á öllu því svæði,
sem landsrafveitan næði til. Ut-
an við slíka landsveitu yrði svo
mikill hluti Vestfjarða, allt Aust
urland og Skaftafellssýsla að
mestu eða öllu leyti.
★
MIÐAÐ við þessa stefnu hefir
milliþinganefndin látið gera á-
ætlun um landsrafveitu og hefir
hún nýlega verið birt í blöðum.
Hjer er um bráðabirgða áætlun
að ræða, sem á margan hátt er
eftir að endurskoða. En eigi að
síður gefur hún allglögga hug-
mynd um það stórfelda verk-
efni sem liggur fyrir og hvernig
kerfið er hugsað í aðalatriðum.
Reiknað er með að aðalvirkj-
anir verði framkvæmdar í Sogi,
Andakílsá og Laxá í Þingeyjar-
sýslu. Auk þess er svo Fljótaár-
virkjunin sem nú er verið að
framkvæma, Laxárvirkjunin í
Húnavatnssýslu sem hægt er að
stækka mjög mikið og ef til vill
kemur til greina að taka inn í
kerfið vírkjun í Þverá hjá Naut-
eyri.
Kostnaðaráætlunin samtals
lítur þannig út:
Nýjar virkjanir .. 45,450 þús. kr.
Aðalorkuflutn-
ingslínur..... 67,498 — —
Aðalspennistöðvar 12,220 — —
Dreifingarkerfi
orkunnar...... 59,084 — —
Samtals 184,242 —
Frá dregst áætluð
þátttaka áburðar-
'verksmiðju .... 7,000 —
Eftir 177,242 —
Eldri virkjanir
og kerfi........ 40,500 —
Alls 217,752 ------
í áætluninni er gert ráð fyr-
ir að árlegur rekstrarkostnaður
landsrafveitunnar ásamt vöxtum
og afborgunum af stofnfje verði
9% af stofnkostnaði og t?r miðað
við 40 ára 4% lán eða 35 ára
3%% lán. Væri þá renta og af-
borgun 5%. Til viðhalds er á-
ætlað 1.4% til gæslu stjórnar og
innheimtukostnaðar 1.6% og til
tryggingar skatta og óvissra
gjalda 1%. Samkvæmt þessu
yrði allur reksturskostnaður á
ári 19,597,680 kr. og yrði þá með-
alverð á árskílóvatti til almenn-
ingsþarfa kr. 414.
Ætlast er til að þessi raforku-
veita næði tiL 90,372 manna mið-
að við manntalið 1942, sem þýðir
auðvitað talsvert fleira fólk, þeg
ar til kæmi. Gert er ráð fyrir
500 vöttum á mann á ári að með-
altali og mundi það víða nægi-
legt. Annarsstaðar er það hæp-
inn skamtur 'og fer náttúrlega
eftir því hve fjÖlhæf raforkunot
yrði um að ræða.
★
ÞESSI ÁÆTLUN, sem auðvit-
að er bráðabirgðaáætlun eins og
áður er sagt, er. miðuð við það
háa verð á vörum og vinnu, sem
nú er, enda yrði raforkan ærið
dýr samkvæmt þessu og kemur
margt til greina í því sambandi.
Þrátt fyrir það mundu flestir
heldur vilja kaupa raforkuna
þessu verði en vera án hennar.
En bæði er, að engin skilyrði eru
til að ráðast í þessar framkvæmd
ir á meðan ekkert lagast með að-
flutninga og vinnu, og svo er hitt,
að vegna þess að mikilla breyt-
inga er von í stríðslokin að öllu
sjálfráðu, verður að biða eitt-
hvað til að sjá hvernig úr ræt-
ist. En undirbúningí ber eigi að
síður að hraða og þegar hægt er
að hefjast handa með fram-
kvæmdir þá þýðir ekki neitt kák
eða hik. Málið verður að taka
föstum tökum og koma fram-
kvæmdunum áfram á tiltölulega
skömmum tíma ef vel á að fara.
Til frekari tryggingar hefir
raforkumálanefnd farið íram á
að fá hingað svo fljótt sem kost-
ur er, sænska sjerfræðinga í
vatnavirkjun og flutningi raf-
orku. Hefir ríkisstjórnin eftir
tilmælum nefndarinnar leitað
fyrir um það hjá sænskum stjórn
arvöldum.
Hefir raforkumálastjórnin þar
í landi tjáð sig fúsa'til að senda
hingað æfða sjerfræðinga strax
og hægt verður, vegna sam-
gangna milli landanna.
Raforkumálanefnd leggur á
þetta mikla áherslu, því löng og
ítarleg verkleg reynsla fróðustu
manna á þessu sviði hlýtur öðru
fremur að geta komið í veg fyr-
ir mistök og gönuskeið í þeim
stórfeldu framkvæmdum sem
hjer er um að tefla.
FRAMTÍÐ lands og þjóðar
er svo mikið háð því, að þessu
stórmáli verði viturlega til lykta
ráðið, að ekki má horfa í að fá
eftir föngum að njóta þekkingar
þeirra manna sem lengst eru
komnir á þessu sviði. Þess ber
líka að gæta, að rafmagnsvís^
indin taka örari breytingum til
frekari fullkomnunar en flest
annað í heimi vísindanna.
íslenska þjóðin fylgist öll með
þessum málum af miklum áhuga.
Bjartar vonir eru tengdar við ör-
ugga úrlausn og fjöldi manna
bíður með óþreyju eftir þeim
lífsþægindum, sem aðrir telja
meðal sinna dýrmætustu.
Jón Pálmason.
d>Acijk£cj0a
T
cujcioeyi
(jnón A(. /O - /2 cg
2-'/ cá/y/eya sómJVZZ
t/ccncAycccbsÁcsjób*?
ec a c/xi íLQcioec// J.
Frídagur Verslunarmanna
Ferðir m/s. Víðis og helstu skipulagsbundnar áætlunar-
ferðir bifreiða um Norður- og Yesturland og um Borgar-
fjarðarhjerað verða nú um helgina sem hjer segir ;
Laugardagur:
Frá Rvík kl. 7 (Akureyri) — kl. 14 (Ilreðav., Ölver,
Reykholt, Borgarnes, Stykkishólmur, Ólafsvík) ■—• kl. 18
(Ölver).
Frá Akran. kl. 9, — 16, — 21,30 (Hreðavatn, Akureyri).
Sunnudagur:
Frá Rvík kl. 7 (Akureyri) — kl. 11 (Hreðavatn, Ölver)
kl. 20.
Frá Akran. kl. 9, 18 og 21,30 (Akureyri, Ilreðav. Ölver,
Reykholt, Borgarnes).
Mánudagur:
Frá Rvík kí. 7 (Akureyri) ■— kl. 11 (Hreðav., Reykholt)
kl. 20.
Frá Akran. kl. 9, — 18 (Ólafsvík, Stykkishólmur, Ölver)
kh. 21,30 (Akm'eyri, Ilreðavatn, Reykholt).
Athugið að skipið fer tvær ferðir síðdegis á laugardag
kl. 2 og 6 e. hád.
Enn sem fyrr er Bcrgarfjörður ánægju-
legur dvalarstaður í fríinu
E.s. Sigríður
annast ferðirnar, sem M.s. LAXFOSS annað-
ist áður. — Um næstu helgi fer skipið frá
Reykjavík: Á laugardag kl. 14, sunnudag kl.
7,30 og á mánudag kl. 15.
Frá Borgarnesi: Laugardag kl. 19, sunnudag
kl. 19 og mánudag kl. 20.
Sóleiðin hvora leið tekur ca. tvær klukku-
stundir og fimmtíu mínútur. •
Sjerstakar bílferðir í sambandi við skip-
ið til allra helstu skemti- og viðkomu-
staða hjeraðsins.
M.i. SlstsIIaffrímur
Nýkomið frá Ameríku
Puppírshundklæði
|Lárus Oskarsson & Co.l
I Kirkjutorg 4. Sími 5442.
&
&$>&$>&$>®&&&&&q>®q^&s><$><&&&§>q><&&s«$><$><§><$><s><s><&<s><&&&&<s><m><$>&&o&s
BIFREIÐ
Vil kaupa góðan 5—6 manna bíl, lítið not-
aðan, sem hefir aðeins verið í einkaeign.
Tilboð óskast send, getið um tegund og
aðrar nauðsynlegar upplýsingar í pósthólf 511 |