Morgunblaðið - 04.08.1944, Blaðsíða 6

6
MORGUNBLAÐIÐ
Föstudagur 4. ágúst 1944.
Útg.: H.f. Árvakur, Reykjavík
Framkv.stj.: Sigfús Jónsson
Ritstjórar:
Jón Kjartansscn,
Valtýr Stefánsson (ábyrgðarm.)
Frjettaritstjóri: ívar Guðmundsson
Auglýsingar: Árni Óla
Ritstjórn, auglýsingar og afgreiðsla,
Austurstræti 8. — Sími 1600.
Askriftargjald: kr. 7.00 á mánuði innanlands,
kr. 10.00 utanlands
í lausasölu 40 áura eintakið, 50 aura með Lesbók.
Búvjelarnar
I Morgunblaðinu
fyrir 25 árum
Þá voru staddir hjer í bæn-
um danskir kvikmyndaleikar-
ar, sem ætluðu að leika í kvik-
myndinni ,,Sögu Borgarættar-
innar“, sem gerð var eftir sam-
nefndri sögu Gunnars Gunn-
arssonar skálds.
10. ágúst.
„Kvikmyndaleikararnir fara
hjeðan í hinn mikla leiðangur
sinn austur í sveitir í fyrra-
málið. Alls er gert ráð fyrir,
MÖNNUM er nú orðið ljóst, að framtíð landbúnaðar-
ins á okkar landi er algerlega undir því komin, að*vjela-
aflið verði þar sem mest ráðandi, utan húss og innan.
Fólksleysið er orðið svo tilfinnanlegt í sveitunum, að
ekki er unt að reka þar lífvænlégan búskap án vjela-
notkunar. Aðkeypt vinnuafl er svo dýrt, að ekki er viðlit
að búreksturinn geti risið undir því, nema á þeim jörð-
um, þar sem vjelum verður við komið við heyskapinn.
En þar við bætist svo það, að aðkeypt vinnuafl er nú
ófáanlegt, nema fyrir kaupgjald, sem enginn búrekstur
getur undir risið til lengdar.
Alt stefnir því að því, að leggja beri höfuðáherslu á
að búa svo í haginn í sveitum landsins, að allur heyfeng-
ur geti farið fram á vjeltæku landi. Þetta er bændum
sjálfum ljóst og stefna þeir nú ákveðið að þessu marki.
★
Aldrei hefir verið eins mikill áhugi meðal bænda og
nú tvö síðustu árin, að fá keyptar búvjelar til notkunar
við búreksturinn. Hefir Árni G. Eylands forstjóri bún-
aðardeildar S. í. S. skýrt frá því, að á þessu ári hafi eftir-
spurnin eftir búvjelum verið meiri en nokkru sinni fyrr.
Hefir ekki verið unt að afgreiða nema um helming þeirra
heyvinnuvjela, sem pantaðar hafa verið. Stafar þetta af
því, að við fáum ekki keyptar allar þær vjelar, sem um
er beðið. Vjelarnar eru keyptar í Ameriku, en okkur er
skamtað vist magn vjela á ári. Meira fáum við ekki.
Á þessu ári hafa verið fluttar til landsins 325 sláttu-
vjelar og 250 rakstrarvjelar. Snúningsvjelar af hentugri
gerð fyrir okkur fást ekki í Ameríku. En ný tegund hey-
vinnuvjela hefir verið flutt til landsins. Eru það svo-
kallaðar múgavjelar, er nota má bæði til að raka heyi
Saman og í garða. Hafa vjelar þessar reynst mjög vel,
segir Árni G. Eylands.
Þegar til landsins koma nýjar heyvinnuvjelar, sem
hagkvæmar reynast fyrir okkar landbúnað, ber Búnað-
arfjelagi íslands að sjálfsögðu að gera út menn til að
kynna vjelarnar í sveitum landsins. Það myndi gera
meira gagn en mörg búfræðileg erindi, flutt í útvarpinu,
hversu góð sem þau annars væru. Má í þessu sambandi
minna á, að þegar sláttuvjelin kom fyrst til landsins,
var ágætur maður, Jón Jónatansson, sendir út um sveitir
með sláttuvjel, til þess að kynna hana og kenna meðferð
hennar. Þetta hafði mjög góð áhrif og varð til þess að
margir bændur keyptu sláttuvjel. Þessa útbreiðslu- og
kensluaðferð á Búnaðarfjelagið að taka upp, þegar nýjar,
hentugar vjelar koma á markaðinn.
★
Jarðræktarframkvæmdir bænda hafa mikið til legið
niðri stríðsárin. Veldur því að sjálfsögðu mestu hið dýra
vinnuafl og vöntun hentugra vjela. En þegar þessar fram-
kvæmdir geta hafist að nýju í stórum stíl, verða þær unn-
ar með stórvirkum jarðvinslutækjum. Er þegar vaknaður
mikill áhugi meðal bænda að fá slíkar vjelar. Og þær eiga
vafalaust eftir. að gerbreyta allri vinnuaðferð í sveitum
landsins í náinni framtíð. En takmarkið er, eins og áður
segir, að allur heyskapur verði unninn á ræktuðu landi.
En það eitt nægir ekki, að búa í haginn fyrir búrekst-
urinn utan húss, með notkun vjela. Ekki má gleyma hús-
freyjunni á sveitaheimilinu, því sennilega hefir enginn
erfiðara en hún á þessum tímum. Hún á því vissulega
kröfu til að fá vjelar til að ljetta störfin innan húss. Það
verk eiga rafveiturnar að vinna. Bíður þar mikið verk-
efni, að leiða raforkuna um sveitir landsins, og er það
mál nú í öruggum undirbúningi.
Þegar þessu takmarki hefir verið náð, að allur hey-
fengur verði tekinn á ræktuðu landi og búið er að leiða
rafmagnið inn á sveitaheimilin, verður hægt að tala um
nútíma búskap á íslandi, en fyrr ekki.
að 22—23 menn verði með í
ferðinni. Er henni fyrst heitið
austur Hellisheiði, alla leið til
Ægissíðu. Þar verður fyrsta
kvikmyndin líklega tekin. Síð-
an verður haldið austur að
Keldum á Rangárvöllum og þar
tekin önnur mynd. Þá að Gull-
fossi og um Geysi niður á
Þingvöll og þar dvalið nokkra
daga. Síðan norður Kaldadal
og upp á Hvítársíðu. Búast þeir
við að verða alls 4—5 vikur í
þessari ferð, dvelja svo nokk-
urn tíma hjer í bænum og leika
nokkur atriði myndarinnar og
að því loknu verður ef til vill
farið aftur austur.
Þessi ferð verður. bæði löng
og ströng, einkum erfið fyrir
döhsku leikendurna, sem vit-
anlega eru með öllu óvanir
slíku ferðalagi. Farangurinn er
mjög mikill. Ögmundur Sig-
urðsson, sem er aðalfylgdar-
maður í ferðinni, bjóst við því
í gær að þurfa 30 áburðarhesta.
Þá höfðu margir þessa skoð-
un á þjórfjárgjöfum í veitinga-
húsum:
13. ágúst.
„Víðast hvar eru þjórfjárgjaf
ir afarilla liðnar og það af þess
um ástæðum:
Menn sjá ekki ástæðu .þl að
yfirborga veitingar fremur en
aðrar vörur, er menn kaupa.
En þessar gjafir eru auðvitað
ekki annað en yfirborgun í
sínu upprunalega formi.
Menn sjá ekki ástæðu Jil
þess, að þjónar í veitingahús-
um eigi að fá aukaþóknun
fremur en t. d. þjónar við af-
hendingu í búðum, og þegar
svo er komið, að þessar peninga
gjafir eru orðnar einu launin,
sem þjónárnir fá, þá virðst sú
launaaðferð hafa fleiri ókosti
en kosti fram yfir fasta launa
formið.
Fólk kann ekki almennt við
það að vita ekki upp á hár,
hvað þjónarnir gera sig ánægða
með, en kærir sig ekki um það
á hinn bóginn að láta af hendi
meira en það, sem er sann-
gjarnt“.
★
Þá hafði brunaliðið hesta,
sem stundum voru notaðir til
annars en brunaliðsstarfa.
13. ágúst.
„Tveir brunaliðshestar fæld-
ust í gær með laugavagninn,
hlaðinn þvotti, fyrir framan
húsið 31 á Laugavegi. Hlupu
þeir alla leið niður í bad og
lentu á gangstjettinni fyrir
austan brunarústirnar (af Hó-
tel Reykjavík). Duttu báðir
hestarnir þá; og brutu vagn-
kjálkana. Settu um stiga með
manni á leiðinni. Maðurinn
mun þó lítið hafa meiðst“.
z
ar: ****&>**********+++**+++*&&*+ ?
verji ihrija
'l/jr clciaií
aciiecfci iif tnu
hfu

Gvendarbrunnar.
FYRIR NOKKRUM dögum var
stór farþegabíll á leiðinni til bæj
arins norðan úr landi. í bílnum
voru 20—30 manns. Flestir far-
þegar voru Reykvíkingar, sem
voru að koma úr skemtiferðalagi
en einn farþega var Norðlending
ur.
Norolendingurinn- hafði aldrei
komið til Suðurlands og sem fróð
leiksfús maður vildi hann kynn-
ast örnefnum, en sjerstaklega
spurði hann um kunna staði. —
Hann komst þó brátt að því,' að
það voru mjög fáfróðir menn,
sem voru með honum í bílnum.
Þegar bíllinn nálgaðist Reykja-
vík, spurði hann ferðafjelaga sína
að því hvar Gvendarbrunnar
væru.
En það var ekki einn einasti
maður meðal hinna 20—30 Reyk
víkinga, sem gat svarað þeirri
spurningu.
Farið langt yfir skamt
ÞAÐ ER ekki gott að segja í
hvaða tilgangi Reykvíkingar fara
í langar skemtiferðir. Sennilega
er tilgangurinn æði misjafn. —
Sumir fara til að kynnast land-
inu, sjá fallega staði, skoða sögu
staði, heimsækja vini og Runn-
ingja. En hætt er við, að margir
fari í tilgangslaust flakk og komi
svo heim með tómann sjóð og
jafnnær, eftir ferðalagið. En þeir
geta sagt þegar heim kemur: —
„Jeg hefi verið á Akureyri", eða
jeg fór alla leið norður í Mývatns
sveit“ og það er þeim nóg.
Það fer vitanlega eftir smekk
hvers og eins, hvert hann ferð-
ast í sumarleyfinu sínu. En það
mætti samt benda Reykvíking-
um á, að þeir fara margir langt
yfir skamt til að leita að falleg-
um stöðum. Og næst væri mönn-
um að kynnast fyrst sínum eig-
in heimahögum, áður en þéir
leggja á sig dýr og erfið ferða-
lög.
Ferðafjelag Islands vann mik-
ið og þarft Verk hjer á árunum
með því að efna til gönguferða
hjer um nágrennið. En það virð-
ist hafa dregið mjög úr þeim ferð
um upp á síðkastið, af hverju
sem það stafar.
Ef til vill er það vegna þess,
að fólk fæst ekki lengur til að
fara í gönguferðir. Vill heldur
þengjast í bílum um landið þvert
og endilangt, af því að það er
móðins.
Óstundvísin í kvik-
myndahúsunum.
ÓSTUNDVÍSI kvikmyndahúss
gesta hjer í bænum er alveg óþol
andi. Það kemur ekki fyrir á
einni einustu sýningu, að fólk
geti mætt á rjettum tíma. Það er
að tínast í sætin þetta 10—15
mínútur eftir að sýning er byrj-
uð til leiðinda og óþæginda fyr-
ir þá, sem komnir eru í sætin sín
áður en slökkt er í salnum.
Þ^íð hefir ekki verið reynt neitt
ráð til þess að venja kvikmynda
húsgesti af þessum ósið og þó er
til einfalt og óbrigðult ráð til
þess, en það er að loka kvik-
myndahúsunum um leið og sýn-
ing hefst og hleypa engum inn,
sem kemur of seint.
Ef að kvikmyndahúsir^ væri
sammála um að gera þessa ráð-
stöfun, þá myndi öllum vel líka
áður en langt um liði. Þeir, sem
hafa tíma til að fara í kvik-
myndahús á annað borð, er vork-
unarlaust að rnæta á rjettum
tíma.
Góð loftræsting.
ÖLL kvikmyndahúsin hafa nú
orðið ágæta loftræstingu. Er það
munur frá því sem áður var. En
það er ekki nóg að hafa góð tæki
ef þau eru ekki notuð. Því mið-
ur kemur það oft fyrir, að loft-
ræstingatækin eru ekki sett í
gang þegar þess er mest þörf. —
Þeir, sem eiga að sjá um loft-
ræstingatækin í kvikmyndahús-
unum þurfa ekki að vera neitt
feimnir við að nota þau. Með því
að hafa loftræstingartækin í
gangi sem oftast, gera þeir við-
viðskiptavinunum mesta greiða.
IÍIjein.
EKKI veit jeg hversvegna tek
ið var upp á því hjer í fyrstu, að
hafa hlje í miðjum kvikmynda-
sýningum. Ef til vill hefir það
verið gert vegna þess, að loft-
ræsting var ekki góð á þeim ár-
um og nauðsynlegt þótti, að veita
mönnum tækifæri til að fá sjer
hreint loft. Hafi sú verið ástæð-
an, er hún ekki lengur fyrir
hendi, eftir að hin fullkomnu loft
ræstingartæki hafa verið sett í
kvikmyndahúsin.
Það eru sennilega skiptar skoð
anir um það meðal kvikmynda-
hússgesta, hvort það eigi að hafa
hlje á sýningum eða ekki, en
ekki hefir verið kvartað undan
því, að Tjarnarbíó skuli ekki hafa
hlje. Jeg held, að það væri alveg
óhætt, að leggja hljein niður með
öllu.
Stúlkur, takið ofan.
OG ÚR ÞVÍ jeg fór að gera
kvikmyndahúsin að umræðuefni,
þá vil jeg nota tækifærið og
beina enn einu sinni þeirri áskor-
un til kvenfólksins með strýtu-
hattana, að það taki ofan höfuð-
fötin í bíó.
ísland sett hjá.
í SÆNSKUM blöðum hefir
undanfarið verið mikið rætt um
norræna samvinnu. Virðist ríkja
mikill áhugi hjá Svíum fyrir því
að nánari samvinna verði í fram-
tíðinni en hingað til milli Norð-
urlanda. Hafa Svíar og sýnt góð-
an hug til bræðraþjóðanna með
margskonar aðstoð við Dani,
Norðmenn og ekki síst Finna.
íslendingar hafa einnig mikinn
áhuga fyrir norrænni samvinnu,
ef dæma má eftir skrifum í blöð
og ræðum á mannamótum. Það
er ekki nokkur vafi á, að íslend-
ingar vilja vera ein af Norður-
landaþjóðunum og telja sig til
þeirrar „fjölskyldu". En það er
margt sem bendir til að ísland
sje þar einskonar stjúpbarn, sem
oft gleymist og verður út undan.
'Nýlega skýrðu særisk blöð frá
því, að sænskir prentarar hafi
haldið ársþing sitt í Stokkhólmi.
Þingið var haldið í Folkets Hus
og blöðin skýrðu frá því með
feitum fyrirsögnum, að húsið
hafi verið skreýtt flöggum Norð-
urlandaþjóðanna fjögra, nefni-
lega Svíþjóðar, Danmerkur,
Noregs og Finnlands. ísland var
ekki nefnt þar á nafn.
Og þetta er síður en svo eins-
dæmi. Það mun vera algengara
þegar Norðurlöndin' eru nefnd
saman, að íslandi sje gleymt, en
að það sje talið með. En sökin, ef
einhver er, liggur ekki hjá ís-
lendingum. Okkur hefir ávalt
þótt sómi sýndur, er við höfum
verið talið fimta Norðurlanda-
ríkið, en sárnað þegar okkur hef
ir verið gleymt.