Morgunblaðið - 04.08.1944, Blaðsíða 7

Föstudagur 4. ágúst 1944.
MORGUNBLAÐIÐ
7.
100 ÚÉtÆ mÍSMÆMSÆig
sjera Sveins Eiríkssonar
og frú Guðrúnar Pálsdóttur
HINN 4. ágúst 1944, eða nú
fyrir rjettum 100 árum, fædd-
ist að Ásum í Skaftártungu
Sveinn Eiríksson (síðar bónda
í Hlíð), en Guðríður kona hans
fæddist rúmu ári síðar, 4. sept.
1845. Mynd sú sem hjer birt-
ist af sjera Sveini, mun hafa
verið tekin af honum sextug-
um, en af Guðríði er engin
mynd til (hún var of hljedræg
til þess að vera fáanleg til að
?)sitja fyrir“). Sjera Sveinn
var talinn klerkur góður og
hverjum manni hjálpfúsari, svo
að varla sást hann fyrir; og
þó að prestkonan stilti þar öllu
betur í hóf, nam hún það síst
við neglur sjer, sem hún taldi
fólkið þarfnast, bæði á hinu
mannmarga heimili og utan
þess. Þau hjónin urðu frábær-
lega vinsæl allsstaðar þar, sem
sjera Sveinn var prestur, og'
fyrir fulium 20 árum reistu
Skaftártungubúar þeim vegleg
an minnisvarða í Grafarkirkju-
garði. Til minningar um for-
eldra sína hafa börn þeirra
hjóna hugað Grafarkirkju gjöf,
sem af ýmsum ástæðum er enn
ekki tiltæk.
Að vallarsýn var sr. Sveinn
gildur, meðalmaður á allan
vöxt og að öllu hinn knálegasti,
ferðamaður ágætur og glöggur
á vötn, ljettur til göngu og öt-
ull til allra verka, bæði á sjó
og landi, enda fjörmaður mik-
ill. Líktist hann þar mjög í föð-
urátt sína, því að Eirikur faðir
hans var orðlagður íþróttamað-
ur og karlmenni, svo sem þeir
, frændur fleiri. En sjera Sveini
kippti og í móðurkyn sitt, og
þótti piönnum sem læknisgáfa
Sveins afa hans Pálssonar hefði
hlotnast honum í vöggugjöf;
hann var handlaginn og nær-
færinn við sjúklinga, svo að
einatt var hans vitjað, ef sjúk-
dóma eða slys bar að höndum,
en oftast erfitt að ná til lækna.
Ósjaldan var hann læknunum
til aðstoðar við ýmsar mikil-
vægar aðgerðir þeirra, og hon-
um trúðu þeir fyrir sjúklingun-
um, ef þeir höfðu ekki sjálfir
tök á að stunda þá.
Sjera Sveinn var þingmaður
Austur-Skaftfellinga árin 1886
—1891. Hann dukknaði í Kúða
fljóti 19. júní 1907, tæpra S3
ára gamall. Þeim hjónum varð
11 barna auðið, en mistu fjóra
elstu syni sína (úr barnaveiki)
og fimta og yngsta soninn síðar.
Hinna systkynanna sex, sem
upp korrjust, og enn eru á lífi,
verður getið hjer á eftir. Tvö
börn ólu þau upp: Guðríði Þor-
láksdóttur, sem fyrir löngu er
látin, og Svein Steingrímsson
(systurson prests), nú bónda á
Langholti í Meðallandi.
Minnisstæðastur allra vina
sinna var sjera Sveini Gísli
skólakennari Magnússon í Rvík.
Hjá honum dvöldust þau hjón-
in veturinn 1874—1875 (síö-
asta námsár sjer Sveins, þá á
Prestaskólanum); þann snild-
armann taldi sjera Sveinn vel-
gerðamann sinn og með öllu
ógleymanlegan, fyrir mann-
ÓTRÚLEGAR FRJETTIR
Sr. Sveinn Eiríksson.
kosta sakir og lærdóms', og ljet
hann einn sona sihna bera^iafn
hans (Gísla sýslumann). Hjer
á eftir fara minningaroð Dr.
Jóns Þorkelssonar. þjóðskjala-
varðar, um þau prestshjón, rit-
uð eftir lát frú Guðríoar (1920):
5)Látin er 5. desember á
Flögu í Skaftártungu prests-
ekkja Guðríður Pálsdóttir, 75
árg að aldri, ein af hinum
mörgu og nafnkunnu Hörgsdals
systkinum. börnum Páls pró-
fasts Páissonar. Var Guðríður
dóllir Páls prófasts og seinni
konu hans, Guðríðar Jónsdótt-
ur. Var hún fædd í Hörgsdal
4. sept. 1845, og ólst þar upp
með foreldrum sínum. Föður
sinn misti hún 16 vetra (1861).
Frá móður sinni giftist hún 23.
nóvember 1870 Sveini syni Ei-
ríks hreppstjóra í Hlíð í Skaft-
ártungu, Jónssonar, og Sigríðar
Sveinsdóttur læknis, Pálsson-
ar. Hafði Sveinn þá gengið í
Latínuskóla um hríð, en ekki
enn lokið þar námi. Næsta ár
(.1871—72 voru þau Sveinn ’og
Guðríður á Rauðabergi í Fljóts-
hverfi í húsmensku við lítil
jarðarnot, ,en farnaðist þó vel.
Var Sveinn að eðlisfari aðfara-
búmaður, enda hafði sjeð fyrir
sjer alt frá æsku merkisbúskap
hjá Eiríki föður sínum, sem
var einn hinn besti búmaður
í þeim hjeruðum. -— Slundaði
Sveinn þá mjög veiðifang, bæði
silungsveiði þar í vötnunum,
selveiði í Hvalsíki og fugla-
sláttu á Skeiðarársandi í úthall
sumars.Næsta vor (1872) fluttu
þau hjón sig frá Rauðabergi og
að Ytri-Ásum í Skaftártungu,
og reistu þar bú. En jafnframt
því, sem þau ráku búskapinn
með dugnaði og forsjálni, tók
Sveinn nú að hyggja á að Ijúka
námi. Varð hann (utan skóla)
stúdent 1873, gekk síðan á
prestaskólann og útskrifaðist
þaðan 1875. Mestan hluta vetr-
anna 1872—73 og 1873—74
dvaldist Sveinn við nám í Rvík,
en á meðan stóð Guðríður með
hjúum þeirra fyrir búinu og fór
henni það með mestu prýði. En
veturinn 1874—75 voru þau
hjón bæði í Reykjavík, en
komu svo austur um sumarið og
var Sveinn þá útskrifaður af
prestaskóla, og vígour prestur
að Kálfafelli í Fljótshverfi. —
Flultu þau hjón sig þangað bú-
ferlum alfari vorið 1876. Þar
voru þau í 3 ár. Sr. Sveinn
hafði að vísu fengið veitingu
fyrir Sandfelli 1878, en flutt-
ist þangað ekki fyrri en 1879.
Þar voru þau i 9 ár. 1888 fekk
f
Framhald á 8. síðu.
í MORGUNBLAÐINU í dag
er birt viðtal við herra Ingólf
Jónsson alþingismann og for-
mann Kjötverðlagsnefndar. Þar
segir meðal annars að fyrra árs
kindakjöt sje þrotið. Þessi um-
mæli þykja mjer furðuleg, því í
fyrradag kom jeg norðan úr
landi og hafði tal af mönnum
í fjórum sýslum, bændum o. fl.
og eins og gengur bar ýmislegt
á góma, bæði landsmál, sveitar
og hjaraðsmál, afurðasölumál
o. fl. o. fl. Meðal annara upp-
lýsinga sem jeg fjekk var, að
á einu frystihúsi norðanlands
lægju um 10.000 dilkskrokkar.
Nú er mjer spurn, hvað hefir
orðið af þessu kjöti ef ekkert
er til nú eflir örfáa daga?
í öðru lagi vil jeg spvrja út
af þeim ummælum þingmanns-
ins að kjölfrystihúsin uppfylli
vel kröfur tímans um geymslu
á matvöru, hvað veldur þá
endurteknum stórskemdum á
kjöli í þessum fyrsta flokks
frystihúsum? Eða telur þessi
Eftir Sig. Björnsson
frá Veðramóti
framleiðanda til handa neyt-
enda. Auðvitað er hægt að fyr-
irbyggja þennan ófarnað með
öllu og á því að gerast og það
strax — þannig að þesskonar
komi aldrei fyrir meir.
Það er nú svo sem ekki þann
ig að það sje kjötið eitt, eða
sláturafurðir, sem þessari með-
ferð sæta á leiðinni frá fram-
leiðendum til neytenda. Hvað
segja menn um mjólkina hjer
í bænum, eftir að hafa verið í
sumarfríum og drukkið ó-
skemda mjólk úti í sveitum?
Þeim fer sennilega fleirum en
mjer svo, að þeim verður
klígjugjarnt,*Við fyrsta mjólk-
ursopann eftir heimkomuna. —
Og hvað segja mæðurnar með
mæti maður að frystihús, sem , un§u börnin sín, sem mörg eru
hvorki halda frosti inni eða
rottum úti, sjeu þess verð að
teljast góð, eða telur hann nú-
tíma kröfurnar ekki hærri en
það, að meira og minna rotnað
kjöt og rottuetið, sjeu talin for-
svaranleg markaðsvara? Hvern
ig, með öðrum orðum eigum við
að skilja svona ummæli, sem
vitum að stórskemdih þeirrar
tegundar, sem að ofan getur,
eiga sjer stað, hvað eftir annað,
og nú í stórum stíl.
Sannleikurinn er, að þessar
matvælaskemdir eru orðnar
það stórmál og alvorumál í
þessu landi, ekki síst fyrir fram
leiðendurna, að furðulegt er,
að jafnvel greindir menn og
mikils ráðandi í opinberu lífi,
skuli taka því með þvílíkri Ijett
úð og alvöruleysi ,sem meðal
annars kom fram á síðastliðnu
hausti þegar rætt var um kjöt-
útburðinn í Hafnarfjarðar-
hraun. Það var svarið frá ráða-
mönnum þessara mála eitthvað
á þessa leið, að það v'æri al-"
gengt að matvara skemdist í
geymslu, hvað væri að fást um
slíkt, fiskur hefði t. d. oft
skemst o. s. frv. Þetta er svip-
að tilsvar og-hjá karlinum, sem
hafði bygt nýja heyhlöðu, sem
hriplak, þegar nokkuð til muna
rigndi. Þegar að þessu var fund
ið af manni, sem var að skoða
hlöðuna, svarar karl: Hvað 'er
að fást um slíkt, það leka jú
flest hús þegar mikið rignir.
Nei, hjer þarf annars við en
glamurs og kæruleysis tilsvara.
Hjer þarf gagngerð rannsókn þetta sje árás á bændurna. Sann
veik og álitið af skemdri mjólk
og hafa þessvegna ekki eðlileg
þrifpg þroska. Og svo ostarnir
og skyrið, stundum er þessi
vara góð, en oft afleit. Mjer var
tjáð að ostum væri fleygt í stór
um stíl í sjóinn frá einu mjólk-
ursamlagi á norðurlandi, ekki
kanske vegna þess að þeir
væru illa eða skakt tilbúnir, —
heldur vegna þess, að geymslan
mistækist svo herfilega, að þeir
morknuðu fyrr en þeir gerjuð-
ust, og þrátt fyrir það að mað-
ur er kostaður til að pæla úr
þeim skemdina, yrði þó að
fleygja miklum birgðum.
Svona fer nú vinslumjólkin
þarna, enda fá bændur í þessu
samlagi ekki nema kr. 0.73 fyr
ir líterinn, sem þó er seldur út
á kr. 1.45, og af þessum 73 aur-
um er uppbót úr ríkissjóði 25
aurar á líter, að vísu ékki nema
í 3 mánuði á árinu.
Mjer er spurn, hvernig eiga
bændur að endast til að strita
við framleiðslu á vöru, hversu
góð sem hún er í eðli sínu og
nauosynleg, þegar hún er svona
meðfarin, af þeim sem eiga að
annast geymslu og sölu á henni.
Ef jeg væri bóndi nú, geri
jeg ráð fyrir, að eitthvað þyti
í tálknunum á mjer yfir svona
vinnubrögðum eða meðferð á
vöru, sem jeg alt árið væri að
stritast við að framleiða.
Það er útslitið og kraftlaust
kjaftæði, að vilja slá niður alt
umtal og aðfinslur um þessa
hluti með þeim slagorðum, að
fyrirbyggja allan misskilning,
að jeg á engan hátt vil með
línum þessum deila á neina
vissa menn. Jeg veit að margir
af þeim mönnum, sem með
þessi mál fara, eru prýðileg-
ustu menn og vilja alt vel gera.
En hins er ekki að dyljast, að
annaðhvort eru einhvErjir hjer
að verki sem ekki kunna sín
verk, eða þeir hafa ekki að-
stöðu, vegna ónógra áhalda eða
húsakosts, til þess að alt fari
vel ur hendi. Jeg býst t. d. við
því, að formaður Kjötverðlags
nefndar sje greindur maður og
gegn, þó jeg þekki hann ekki,
og hefi þessvegna engar ástæð-
ur til að deila neitt á hann sjer
staklega. En þessar frjettir
hans af kjötbirgðunum og um-
sögn hans um frystihúsin urðu
meðal annars til þess að jeg
slyifa þessar línur. Mig langar
til að vita meðal annars hvað
hefir orðið af þessum 10.000
skrokkum þarna norður frá á
svo stuttum tíma. Það er þó
vonandi ekki svo slæmt, að
hann álíti það alt ónýtt og hafi
þessvegna ekki viljað telja það
með fyrirfiggjandi birgðum.
En ef svo illt er í efni, hver
borgar þá þetta skítti?
1. ágúst, 1944.
Sig. Á. Björnssou.
frá Veðramóti.
Flugbáfar lenda
r
a
að fara fram á staðnum fyrir
þessum endemum. Hvað veldur
því, að matvæli, sem eru aðal-
framleiðsla þjóðarinnar skemm
ist í geymslu svo nemur kanske
hundruðum þúsunda króna á
einu ári? Sjerstaklega er þetta
ástand alveg óþolandi • fyrir
framleiðendurna sjálfa, bænd-
urna, sem sínkt og heilagt
strita við að vinna að þessari
framleiðslu, og afkoma þeirra
öll er undir því komin að varan
sje í áliti og vel þegin sem góð
og gild, af neytendum innan fyrir þeirra hönd, eru ekki nógu
lands og utan. fslenskt kjöt, vel starfi sínu vaxnir, kanske
mjólk og smjðr er úrvals vara vanta annað hvort þekkingu
í eðli sínu, og þess vegna eftir eða vilja, nema hvorttveggja
sótt, aðeins að hún sje ekki sje.
skemd í meðförum frá hendi i Nú vil jeg taka fram til að
leikurinn er sá, að ástæðan til
þess, meðal annars, að jeg hripa
þessar línur, er sú, að jeg þekki
erfiðleika bændanna við fram-
leiðslustörfin, og ennfremur
þekki jeg þá stjett að þvi, að
kjósa alt það besta í samskipt-
um sínum við neytendur, eða
þá sem þeirra vöru kaupa. Þeir
eru þessvegna sárgramir yfir
öllum þessum mistökum og
skakkaföllum, þó þeir ekki fái
úr bætt, vegna þess að einhverj
ir þeir sem með þessi mál fara
London í gærkveldi.
Það hefir nýlega verið kunn
ugt, að tveir amerískir flugbát-
ar hafi um langt skeið flutt fall
hlífaherjum bandamanna í
Burma mikilvægar birgðir.
Lentu flugbátar þessir á vötn-
um uppi í öræfum Norður-
Burma, en stundum á fljóti
einu, því þokur voru tíðar um-
hverfis vötnin. Voru þetta hin
ar mestu hættuferðir, því vara
lendingarstaðurinn, fljótið, var
straumhart mjög og auk þess
tíðum mikið af trjábolum á reki
þar. Þá heyrðu flugmennirnir
oft í loftskeytatækjum jap-
anskra orustuflugvjela, en urðu
aldrei fyrir árásum þeirra. —
Stundum lentu flugbátarnir í
ofsastormum, en hlektist þó
aldrei á. — Flugbátarnir fluttu
særða bermenn aftur til aðal-
bækistöðvanna og eru allar ferð
ir þeirra talin mikil þrekvirki.
Hafa flugmennirnir verið sæmd
ir heiðursmerkjum fyrir þessar
öræfaferðir sínar, — Reuter.
14. hermum hrósað.
London í gærkveldi: — Síðan
Churchill mintist 14. breska
hersins, sem berst í Burma, í
ræðu sinni í gær, hafa bresku
blöðin keppst um að lofa afrek
hers þessa. Segja þau, að að
vísu berist ekki margar dagleg
ar fregnir af afrekum hers
þessa, en þau sjeu samt ómet-
anleg. — Reuter.