Morgunblaðið - 06.08.1944, Blaðsíða 4

/
4
K0E6ÖNBLAÐIÐ
Sunnudagur 6. • ágúst 1944.
Útg.: H.f. Árvakur, Reykjavík
Framkv.stj.: Sigfús Jónsson
Ritstjórar:
Jón Kjartansson,
Valtýr Stefánsson (ábyrgðarm.)
Frjiettaritstjóri: ívar Guðmundsson
Auglýsingar: Árni Óla
Ritstjórn, auglýsingar og afgreiSsla,
Austurstræti 8. — Sími 1600.
Askriftargjald: kr. 7.00 á mánuði innaniancU.
kr. 10.00 utanlands
í lausasölu 40 aura eintakið, 50 aura með Leabðk.
Barátta verslunar
manna
UM ÞESSA helgi lyfta verslunarmenn sjer upp að
vanda og minnast um leið samtaka sinna og þess, sem
þeir hafa komið í kring til hagsbóta fyrir þjóðarheildina,
og það er mikið.
Við höfum heyrt sögurnar af því, þegar þjóðin var
hnept í einokunarfjötrana forðum, og okkur hrýs hugur
við. Og okkur hraus líka hugur hjer um árið, þegar bóndi
úr nágrenni Reykjavíkur var tekinn fastur fyrir það eitt
að koma með rjómalögg til borgarinnar. Þetta ljetu þeir
sömu menn gera, sem altaf hafa verið að tala um það, hve
þungbær einokunin hefði verið landsbúum, en verslunar-
stjettin leggur hvorki einokun 17. nje tuttugustu aldar-
innar blessun sína. Hún hefir sjeð að verslun verður að
vera frjáls, til þess að geta verið lyftistöng undir aukna
velmegun og gjaldgetu þjóðarinnar.
Verslunarstjettin hefir altaf verið framarlega í fylk-
ingu, er barist hefir verið fyrir sjálfstæði landsins, bæði
á fornum tímum og nýjum. Hún lagði mikinn skerf til
baráttunnar fyrir því að ísland yrði lýðveldi nú á þessu
an. ,
Þeir menn, sem við kaupsýslu fást, verða stöðugt að
vera vakandi og á verði, því hvergi eru veðrabreytingar
tíðari en í viðskiftamálunum. Reynir því á árvekni stjett-
arinnar, en hún hefir ekki burgðist enn og bregst ekki,
meðan stjettin er frjáls, en það eru og hafa ekki verið
nærri allir landsmenn, sem hafa viljað að hún væri það,
og þó vantar ekki að þeir sömu menn berjist fyrir frelsi
í orði kveðnu, — kanske fyrir sig, en ekki fyrir aðra.
Vjer verðum altaf að eiga dugmikla verslunarstjett.
Hún er oss nauðsyn. Og dugmikil er stjettin orðin, en
frelsi hennar má ekki skerða.
Hver ber ábyrgðina?
ALLIR SANNIR íslendingar hafa að vonum fylst sár-
um harmi og rjettlátri gremju yfir athæfi því, sem nú er
liðið á Þingvöllum. helgistað þjóðarinnar.
Hvernig stendur á því. að þetta og annað eins skuli
þolað? spyrja menn. Hver á að sjá um. að'haldið sje uppi
reglu á þessum stað og hver ber ábyrgð á þessu fram-
ferði?
Til eru lög um friðun Þingvalla, nr. 59 frá 1928. í 4. gr.
tjeðra laga segir svo: „Hið friðlýsta land skal vera undir
vernd Alþingis og æfinleg eign íslensku þjóðarinnar“.
Og í 5. gr. sömu laga segir svo m. a.: „Þingvallanefnd,
skipuð þrem alþingismönnum, hefir fyrir hönd Alþingis
yfirstjórn hins friðlýsta lands ...“. Loks segir svo í 6.
gr. sömu laga: wÞingvallanefnd semur reglugerð um hið
friðlýsta land og meðferð þess, en stjórnarráð staðfestir“.
Samkvæmt þessum lögum um friðun Þingvalla, skal
hið friðlýsta land vera undir vernd Alþingis. Og Alþingi
felur sjerstakri nefnd þingmanna, að hafa yfirstjórn stað
arins, þ. e. svokallaðrar Þingvallanefndar.
Er það því þessi nefnd, sem á að hafa með höndum!
gæslu staðarins og telja verður að hún beri ábyrgð á, að
þetta starf hefir verið herfilega vanrækt.
Sá, sem þetta ritar, reyndi í gær að ná tali af ein-
hverjum þeirra alþingismanna, sem sæti eiga í Þing-
vallanefnd, til þess að fá vitneskju um, hvaða ráðstafanir
nefndip ætlaði að gera til þess að hreinsa Þingvelli af
þeirri saurgun og vanhelgi, sem nú á sjer stað þar. En
þetta tókst ekki. Enginn nefndarmanna var við. Ef til
vill eru nefndarmenn á Þingvöllum, til þess að kynna sjer
ástandið þar og væri gott eitt um það að segja.
En Þingvallanefnd getur verið þess fullviss, að þjóðin
sættir sig ekki við aðgerðaleysi í þessu máli. Hún krefst *
skjótra framkvæmda, 1
I Morgunblaðinu
fyrir 25 árum
Lítillar framsýni hafði þótt
gæta um byggingu loftskeyta-
stöðvarinnar, að hafa hana ekki
aflmeiri.
18. ágúst.
„Loftskeytastöðin komst í
gærkvöldi að einhverju leyti í
samband við loftskeytalandstöð
ina í Bergen. Að minsta kosti
voru send hjeðan 5 stjórnar-
skeyti, sem sumpart áttu að
fara til Kaupmannahafnar, en
eitt til Parísar. Mun Bergen-
stöðin sennilega hafa náð þeim.
Þá mun og stöðin hafa tekið
á móti einhverju frá útlöndum.
— Það er vandasamt verk að
koma loftskeytum hjeðan til
útlanda, þar eð stöðin hjer er
of kraftlítil. Sú megin vitleysa,
sem gerð var, þegar stöðin var
ákveðin, að hafa hana eigi afl-
meiri, hefnir síti. Með tiltölu-
lega litlum aukakostnaði hefði
mátt fcfæta stöðina svo, að hæg-
lega væri hægt að koma skeyt-
um til Bergen. En það þótti ein
hverra hluta tryggara að láta
hana ekki ná lengra en til Fær-
eyja. Menn, sem ekkert vit
höfðu á þeim hlutum, voru látn
ir ráða — og nú erum vjer sam
bandslausir fyrir bragðið. Því
að önnur skeyti en stjórnar-
skeyti verða ekki send loft-
leiðina til Bergen“.
kr
Þá var mjólkurverðið hækk-
að.
18. ágúst.
„Mjólkurfjelagið hefir hækk
að verð á mjólk upp í 72 aura
lítrinn. Það var ekki lítið“.
★
Þá þegar voru blöðin farin
að kenna á því, að þeim voru
sendar lognar trúlofunarfrjett-
ir.
19. ágúst.
„Ungfrú N. N. (Nafnið telj-
um vjer ekki rjett að birta.
Aths. Mbl.) biður oss að geta
þess, að fregnin um trúlofun
sína sje tilhæfulaus uppspuni.
Gerum vjer það auðvitað með
ljúfu geði og biðjum ungfrúna
afsökunar. Höfum vjer góða
von um að geta haft hendur í
hári þess, sem bað oss fyrir
fregnina og jafnvel innan
slfams birt nafn lygarans í blað
inu, honum til vegs og virðing-
ar, en öðrum til aðvörunar. —
Mætti jafnvel koma fram á-
byrgð á hyski því; sem gerir
sjer að leik "að biðja blöðin —
meira að segja skriflega —
fyrir lognar frjettir“.
A
19. ágúst.
„200 hestar fóru í gær með
Botníu til Dai)merkur“.
★
- Þá var sumarið mjög óþurka
samt hjer sunnanlands.
19. ágúst.
. „í gær var fyrsti þurkdagur-
inn, að heitið geti, hjer sunn-
anlands nú um langan tíma.
Hefir norðanáttin náð yfir-
höndinni um allt land. Vænt-
anlega er nú brugðið til hins
betra, og veitti ekki af því,
því að á Suðurlandi getur varla
heitið, að baggi hafi náðst síð-
an i sláturbyrjun. Taðan hefir
eyðilagst einu sinni enn og
fiskurinn legið -undir skemd-
um“.
Frídagur verslunar-
manna.
Á MORGUN halda verslunar-
menn hátíðlegan sinn árlega frí-
dag. Hjer í Reykjavík og ann-
arsstaðar á iandinu nota versl-
unarmenn frídagana til ferða-
laga, eftir efnum og ástæðum,
en það fer jafnan svo að marg-
ir sitja heima af einhverjum á-
stæðum. En hvernig, sem menn
kjósa að nota sjer fríið er ósk-
andi, að veður verði ‘gott svo að
allir geti notið daganna á sem
bestan hátt.
Einu sinni var það siður hjá
Verslunarmannafjelagi Reykja-
víkur að efna til útimóts, þar
sem ræður voru haldnar, íþrótt-
ir þreyttar og ýmislegt annað
var til skemtunar. Þessi mót
voru að jafnaði vinsæl, en lögð-
ust niður í ófriðarbyrjun og
hafa ekki verið haldin síðan.
Jeg veit að margir sakna þess-
ara útiskemtana mjög og vildu
að þær væru aftur uppteknar.
Kannske er það styrjaldarástand
ið, sem veldur því, að útisam-
komur hafa lagst niður að mestu,
bæði hjá verslunarmönnum og
öðrum fjelögum hjer í bænum.
Verslunarmannafjelag Reykja-
víkur er einhver heilbrigðasti
fjelagsskapur, sem til er í þess-
um bæ. Það er fjelag, sem hef-
ir komið fram sínum áhugamál-
um án þess að þeyta um of
lúðra á strætum og gatnamótum.
•
Til fyrirmyndar.
STARFSEMI V.R. er í ýmsu til
fyrirmyndar. Fjelagið hefir t.d.
komið sjer upp góðu fjélagsheim
ili. Þar hafa nú undanfarin ár
fjelagar V. R. setið við spil og
tafl, lestur tímarita, eða sam-
ræður í góði tómi og bróðerni.
Það hefir ekki verið haft hátt
um þetta fjelagsheimili, enda ó-
þarfi, en önnur fjelög gætu tek-
ið sjer það til fyrirmyndar. —
Margur ungur maðurinn hefir
eytt sínum kvöldstundum í holl-
um fjelagsskap í fjelagsheimil-
inu, í stað þess að flækjast um
göturnar.
Það er ástæða til að óska V.R.
til hamingju með starfsemina
undanfarin ár og fjelögunum
góðrar skemtunar á frídögunum
núna um helgina.
Ofvöxturinn.
PÓST OG SÍMAMÁLASTJÓRI
hefir tekið vel í gagnrýni, sem
nýlega kom fram í blöðunum
vegna þess hve erfitt er nú að
komast að með simtöl milli
stöðva á Norður- og Suðurlandi.
í skýringu sinni “til blaðanna,
segir póst- og símamálastjóri
hreinlega, að símakerfið sje orð-
ið of lítið. Við höfum vaxið upp
úr því og það þurfi að endur-
bæta það. Vel og drengilega er
þetta mælt og gott að embættis-
manninum skuli ekki fara, eins
og sumum, sem reiðast sann-
gjarnri gagnrýni og svara ónot-
um til þegar bent er á veilur,
eða það, sem aflögu fer hjá því
opinbera.
En svo er það. íslenska þjóð-
in er að mörgu leyti eins og
strákur, sem hefir vaxið upp úr
fötunum sinum og allt stendur
á beinum.
Bæjarsíminn í Reykjavík er of
lítill. Ástandið er afleitt. Það er
ekki hægt að fá nýjan síma og
dæmi eru til, að margir eru um
sama núfnerið.
Húsnæðisleysi er í höfuðstaðn-
um, almenningsvagnar eru yfir-
fullir. Það er ekki framleitt nóg
af eggjum og smjöri í landslýð-
inn, rafmagnsskortur og fleira
og fleira mætti nefna í þessu
sambandi.
• Stefnan hjer á árunum var að
sníða sjer stakk eftir vexti og
víst er það góð regla, en það er
líka góð regla að gera ráð fyrir
að unglingar vaxi og sníða þeim
stakk í samræmi við það. Þetta
ættum við að muna, er við ráð-
umst í nýjar framkvæmdir í
framtíðinni. Það þarf ekki að
vera nein vitleysa út í loftið þó
gert sje ráð fyrir, að þjóðin vaxi
og kröfurnar til nýtísku þæginda
með.
•
Aðstandendur 800
amerískra hermanna
á Islandi.
í JÚLÍ-hefti ameríska tíma-
ritsins „Readers Digest“ er birt
grein um eitt af helstu vanda-
málum amerísku herstjórnarinn-
ar, en það eru hjónabönd her-
manna og skylda hins opinbera
að sjá fyrir þeim konum, sem
gifst hafa amerískum hermönn-
um. Þar má lesa þær furðulegu
upplýsingar, að á íslandi sjeu
hvorki meira nje minna en 800
aðstandendur amerískra her-
manna, sem Bandaríkin verða
að sjá fyrir, en ekki eru talin
nema 1700 á Bretlandseyjum.
Ef ekki er um prentvillu að ræða
og ísland hefir verið prentað í
stað írland, þá eru þetta sannar-
lega frjettir og „ástandið“ hef-
ir skilið eftir sig dýpri spor, en
þeir svartsýnustu hjeldu.
Vandamál.
ÞAÐ ER ekki hægt að loka aug
unum fyrir því, að „ástandsmál-
in“ eru vandamál fyrir okkur ís
lendinga, ekki síður en Banda-
ríkjastjórn. Giftingar amerískra
hermanna og íslenskra kvenna
er þó varla hægt að telja til
þeirra vandamála, þar sem í flest
um eða öllum tilfellum, að brúð-
urin flyst vestur um haf til
manns síns — hefir valið sjer
nýtt föðurland — og ekkert er
við sliku að gera. En það eru ó-
skilgetnu börnin, sem nú þegar
eru orðin að miklu vandamáli.
Það hefir ekkert verið um þau
mál birt opinberlega frá hendi
íslenskra yfirvalda. Almenningi
er ekki kunnugt hvaða ráðstaf-
anir íslensk yfirvöld kunna að
hafa gert til þess, að islenskar
stúlkur, sem lent hafa á glap-
stigum, fái náð sinum rjetti sam
kvæmt íslenskum lögum. En von
andi hefir þetta ekki verið lát-
ið með öllu afskiptalaust, þó
leynt hafi farið.
Það er hinsvegar kunnugt, að
margar umkomulausar stúlkur
hafa lent í hinum mestu vandræð
pm og basli vegna sambanda
sinna við hermenn. Ótrúlegustu
sögur eru sagðar af stúlkum,
sem ekki þekkja barnsfeður sína,
nema sem Bill, Jim, eða Joe. •—
Stúlkur, sem slíkt ólán hefir hent
vita ekkert hvert þær eiga að
snúa sjer og þó segja megi, að
þær geti sjálfum sjer um kent,
þá er þetta það þjóðfjelagsvanda
mál, sem miklu máli skiptir og
hið opinbera ætti að láta til
sin taka, meira en það hefir gert.
•
Ekki íslenskt fyrir-
brigði.
SAMBAND hermanna og
kvenna er ekkert íslenskt fyrir-
brigði. Það er alþjóðafyrirbrigði
og alþjóðavandamál. í Ameríku,
Bretlandseyjum, Ástralíu og hvar
annarsstaðar í heiminum, þar
sem mikill fjöldi hermanna hefir
Framh. á bls. 7.
/