Morgunblaðið - 06.08.1944, Blaðsíða 5

Sunnudagur. 6. ágúst 1944.
MORGUNBLAÐIÐ
3
Öllum hentar ekhi
hið sama.
Á síðustu árum nítjándu ald-
ar og fyrstu tugum hinnar tutt-
ugustu var það ráðandi'skoðun
1 heiminum meðal frjálslyndra
manna; að þjóðskipulag' hinna
vestrænu lýðræðisríkja ætti
hvarvetna við. Hvert ríkið á
eftir öðru tók upp stjórnarform
Breta eða Bandaríkjamanna lít
ið breytt að ytri álitum. Sums-
staðar hepnaðist þetta. Annars-
staðar ekki. Þar sem menning,
erfðavenjur og ytri aðstæður
sköpuðu skilyrði fyrir frjáls-
legum stjórnarháttum lánaðist
fordæmi Breta og Bandaríkja-
manna vel.
Svo var t. d. á Norðurlönd-
um; Hollandi og Belgíu. í öðr-
um löndum varð frelsið ekki
langætt. Frjálsleg stjórnskipun
hefir hvorki gert Japani nje
sum Suður-Amerikulöndin að
lýðræðisríkjum. Og reynslan
hefir því miður sannað, að því-
líkum menningarþjóðum sem
Þjóðverjum, ítölum og Spán-
verjum; hefir ekki tekist að
varðveita stjórnarhætti Breta
og Bandaríkjamanna, þótt þeir
væri teknir þar upp um stund.
Þessar staðreyndir gera flestir
skynibornir frjálshuga menn1
sjer nú ljósar. Þeir játa, að hið
sama eigi ekki við um allar
þjóðir. Örlög hverrar um sig
hljóti að mótast af hennar eig-
in menningUj sögu og staðhátt-
um.
Alheimsbylting
öreiganna.
Þetta játa nú, sem sagt. allir
skynibornir frjálshuga menn.
Kommúnistar kalla sig að vísu
stundum frjálslynda. Um það
skal eigi rætt hjer við hver rök
sú nafngift þeirra hefir að
styðjast. Og þykir þó öllum öðr
um en sjálfum þeim ærið undar
legt; að menn; sem afneitað hafa
málfrelsi; ritfrelsi. fundafrelsi.
trúfrelsi og kosningafrelsi skuli
kalla sig frjálslynda. En látum
það eiga sig að sinni. Við frjáls-
lynda menn í vestrænum skiln-
ingi höfðu þeir það sameigin-
legt. að þeir trúðu á alheims-
gildi kenninga sinna. Og meira
en það. Lengi vel þá fullyrtu
þeir. að þjóðskipulag kommún-
ismans fengi ekki staðist í einu
landi út af fyrir sig. Alheims-
bylting öreiganna yrði að koma
til, ef vel ætti að fara. Þess-
vegna m. a. var kommúnista-
flokknum komið upp í öllum
löndum og reynt var að telja
fólki trú um, að „auðvalds-
ríkin“ biðu eftir færi til þess
,að ráðast öll í hóp á ríki sósí-
alismans í Rússlandi.
Kommúnista-kenningarnar
bregðast.
EN hjer sannaðist enn hið
fornkveðna: „Oft fer sá vilt,
er geta skal“. Hitler bauð hin-
um vestrænu lýðræðisríkjum
frið með þeim kostum, að þeir
Ijetu hann hafa frjálsar hendur
gegn Rússum. Vesturveldin
völdu ekki þann kost. Það var
Stalin sem samdi við Hitler, en
,,auðvaldsríkið“ England, sem
hóf baráttuna gegn yfirdrottn-
un Þjóðverja. Ein meginkenn-
ingin í öllum utanríkismála-
umræðum kommúnista, hvort
heldur á íslandi eða annars-
staðar, reyndist þannig með
öllu röng. Rússar fengu og um
sárt að binda fyrir samninga-
gerðina við Hitler. Þvert ofan
ýgerða samninga var á þá ráð-
REYKJAVÍKURBRJEF
ist og um land þeirra farið báli
og brandi. En þá kom á dag-
inn, að alveg eins og kenning-
in um „samsæri auðvaldsríkj-
anna“ gegn Rússum hafði
reynst röng, þá hafði ein önn-
ur af aðaltrúarsetningum frum
kommúnista einnig reynst á-
stæðulaus. Kommúnistum hafði
sem sje tekist að skapa sterkt
ríki og öflugt herveldi í Rúss-
landi, alveg í andstöðu við það,
sem þeir áður höfðu sagt um
nauðsyn alheimsbyltingar.
Kirkjuklukkunum hringt.
SUMIR kunna þó að segja,
að styrkleiki Rússa nú afsanni
engan vegin kenningu komm-
únista um nauðsyn alheims-
byltingar til þess að kommún-
istiskt þjóðfjelag fái staðist,
því að í Rússlandi sje það eng-
inn kommúnismi í upphaflegri
mynd, sem ráði. Þetta er a. m.
k. að sumu leyti rjett. Rússland
er að vísu algert einræðisríki.
Þar fær fólkið alls eigi að kjósa,
hvern þann, sem það vill, held-
ur þá eina, sem stjórnin segir
að skuli kjósa. Þar verður hver
og einn, sem segir eða skrifar
annað en stjórninni líkar, að
vera búinn við dauða sínum. •—
Um þetta eru Rússar eflaust í
góðu samræmi við gamlar kenn
ingar kommúnista. En um ann-
að eru þeir það ekki. Um sumt
hafa þeir alveg snuið við blað-
inu. Áður fyrri átti trúin að
vera, ópíum eða deyfilyf, sem
þeir ríku brugguðu alþýðunni,
til að geta þeim mun betur fje-
flett hana. Nú er opinber bar-
átta gegn trúnni ekki lengur
vel sjeð á æðri stöðum. Búið
er að veita trúfrelsi á ný, þólt
það enn sje e. t. v. að einhverju
leyti takmarkað. Og þeir, sem
sáu rússnesku kvikmyndina
,,Við komum aftur“ sem hjer
var sýnd ekki alls fyrir löngu,
muna, að þar var hlutverk
prestsins ekki hlutverk þjóð-
svikarans og verkefni kirkju-
klukknanna ekki að svæfa lýð-
inn, heldur hvetja hann til
þjóðlegrar baráttu.
Upplausn kommúnistasam-
bandsins.
EINKENNILEGT er, að Þjóð-
viljinn íslenski skuli taka það
illa upp, að bent er á, að bar-
átta Rússa nú sje fyrst og
fremst barátta fyrir þjóðfrelsi,
fyrir rússnesku þjóðerni og
styðjist við ættjarðarást rúss-
nesku þj óðarinnar. Rússneska
sýningin á dögunum sýndi þó,
að stjórnvöldum þar í landi er
þetta ljóst. En það er fleira en
þessi litla sýning sem sannar
að 'rússneskir valdamenn vilja
sannfæra umheiminn um, að
alheimshyggja þeirra sje úr
sögunni. Land þeirra sje að-
eins eitt af þjóðlöndum heims,
þar sem þegnarnir vilji ekkert
annað fremur en una glaðir við
sitt án þess að áreita aðra. •— í
því skyni að sýna mönnum
fram á þetta, leystu Rússar upp
alþjóðasamband kommúnista.
Þeir vissu, að traust annara
gátu þeir ekki öðlast nema þeir
hristu af sjer óróalýð þann, sem
í öðrum löndum hefir nefnt sig
kommúnista. Sumir hafa sagt,
að upplausn kommúnistasam-
bandsins væri ekki raunveru-
leg heldur klækir einir til að
5. ágúst.
kasta ryki í augu auðtrúa borg
ara annara landa. Úr því fær
reynslan ein skorið. Atburð-
anna rás sýnir eflaust áður en
langt um líður, hvort Rússar
una við að frelsa sitt eigið land,
eða hvort þeir ætla einnig að
kúga aðrar þjóðir til hlýðni við
kenningar sínar. Um þvílíka
afreksþjóð sem Rússa, ber að
búast við hinu betra, þangað til
hið verra sannast. ,
Gremja Þjóðviljans fyrir því,
að bent skuli á, að alþjóðahyggj
an sje dauð, vekur tortryggni
í hugum þeirra einna, sem álíta
að tengslum þess blaðs við
höfuðstöðvarnar í Moskvá sje
enn ekki með öllu slitið.
Islendingar verða að standa
saman,
MORGUNBLAÐIÐ hefir ver-
ið vítt fyrir það, að vilja koma
á allra flokka stjórn i landinu.
Sagt hefir verið, að ótækt vTsri
að láta Sósíalistaflokkinn með
langa nafninu taka þátt í ríkis-
stjórn, því að forystumenn
hans væri enn kommúnistar,
er lytu boði og banni frá er-
lendu stórveldi. Blaðið er þrátt
fyrir þetta eindregið þeirrar
skoðunar, að samstjórn allra
flokka verði að koma á. Blað-
ið telur, að stjórn geti áldrei
farið vel eða sómasamlega úr
hendi hjer á landi nema þing-
ræðisstjórn sje við völd. Og
meira en það. Morgunblaðinu
virðist einsýnt, að nú liggi svo
mikið við um framtíð þjóðar-
innar á ókomnum árum, að
allir landsmenn verði að sam-
einast um stjórn til að vel tak-
ist. Blaðið telur þess vegna rjett
að taka kommúnista sem aðra
á orðinu um, að þeir sjeu þjóð-
hollir menn. Reynslan verður
svo að skera úr um, hverjir
reynast á þann veg, og hverjir
ekki. Einhugur þjóðarinnar í
sjálfstæðismálinu hefir reynst
nægur til þess, að um sinn er
örugt, að engum helst uppi að
gerast leiksoppur í hendi út-
lendra valdhafa. Sönn þjóð-
hollusta flokkanna hlýtur og
bráðlega að koma í Ijós í því,
hvort þeir hver um sig eru
reiðubúriir til að ^slaka svo á
sjerkröfum sínum, að samstjórn
verði komið á laggirnar.
Tuttugfaldur munur eða nieir
á lífskjörum.
GAGNKVÆM tilhliðrunar-
semi í verki er að sjálfsögðu
skilyrði þess, áð landsmenn
geti nú allir tekið saman hönd-
um. Það tjáir eigi lengur, að
neinn einstakur flokkur heimti
samvinnu eða þingræðisstjórn
en vísi svo aðeins til kosninga-
stefnuskár sinnar, þegar um
skilmálana er spurt. — Að
óreyndu hefði og ekki þurft að
búast við slíku af kommúnist-
um. Hvað sem er um hlýðni
þeirra við Moskvahöfðingjana,
þá er hitt þó víst, að um grund-
vallarskoðun á stjórnmálum
eru báðir þessir aðilar sam-
mála. Og rússnesku kommún-
istarnir hafa, eins og þegar er
sagt, í mörgu kunnað að slá
af stefnu sinni. Ófrelsið hafa
þeir þannig rökstutt með því,
að harðstjórn yrði að beita til
að koma á jöfnuði í landinu.
Harðstjórninni hafa þeir hald-
ið, enda er hún ekki aðeins kom
múnistisk að uppruna, heldur í
samræmi við alla stjórnarsögu
Rússlands fyrr og síðar. Jöfn-
uðinum aftur á móti hafa þeir
sleppt. Einn af fylgdarmönnum
Benes. forseta Tjekkóslóvakíu,
til Rússlands hefir nýlega ritað
grein um rússneskt efni. Þessi
maður, Taborsky að nafni, seg-
ir, að nú sjeu í Rússlandi menn,
sem hafi tíu. tuttugu eða jafn-
vel enn margfalt meira í kaup
en samborgarar þeirra, og þess-
ir hálauna menn geti veitt sjer
þeim :mun meirr lífsþægindi
en hinir _
«
Látum jöfnuðinn aukast
á Islandi.
ENGINN íslendingur ætlast
til þess, að kommúnistar hjáJpi
til þess að skapa þvílíkan efna
hagsmismun hjer á landi. T.il
hins ætlast almenningur, að all
ir ábyrgir íslendingar taki nú
saman höndum til þess að
tryggja afkomu þjóðarinnar og
atvinnuvega hennar. Til þess
að koma í veg fyrir, að lífs-
kjör manna þurfi að rýrna.
Til þess að tryggja atvinnii
handa öllum um ófyrirsjáan-
lega framtíð. Vera kann a&
þetta verði erfitt. En það
alveg víst, að besta, ef ekki
eina ráðið til þess að svo geti
orðið, er, að menn láti nú ó-
þarfa deilur niður falla og snúi
sjer að raunhæfri úrlausn
þeirra verkefna, sem fyrir
hendi eru. Þá getur svo farið,
að jöfnuðurinn aukist á Íslandi,
ekki með því að þao verði rifið
niður. sem upp hefir verið bygt
heldur verði kjör hinna bæít,
sem enn eiga við bágt að búa.
Minning Þorvnldnr
Pólssonor læknis
ÞORVALDUR PALSSON
læknir andaðist hjer í bænum
30. júlí og verður jarðsunginn
frá Dómkirkjunni næstkom-
andi þriðjudag..
Þorvaldur Pálsson var fædd-
ur 8. mars 1874. Hann gekk
fyrst í Flensborgarskóla og
síðan í Latínuskólann og varð
stúdent 1898. Síðan gekk hann
í læknaskólann og lauk embætt
isprófi 1903. Næsta ár var hann
við framhaldsnám í Danmörku
og kynti sjer þá húðsjúkdóma.
Hann var hjeraðslæknir í
Keflavík 1904—1905 og síðan í
Hróarstunguhjeraði og sat í
Kirkjubæ, en sagði því embætti
lausu og varð hjeraðslæknir í
Hornafirði frá 1906—1912, —
Eftir það fór hann utan og starf
aði í sjúkrahúsum og rannsókn
arstofum, lengst af í Danmörku,
en fór einnig til Noregs Þýska-
lands og Englands. Þegar heim
kom, settist hann að sem starf-
andi læknir í Reykjavík og
hafði að sjergrein meltingar-
sjúkdóma, sem hann hafði áður
stundað erlendis. — Síðar fór
hann jafnframt að fást við
tryggingarstarfsemi, sem með
tímanum varð umfangsmikið
starf, svo að hann hætti að
reka lækningastofu sína.
Þegar Þorvaldur hóf hjer
líftryggingastarf sitt voru per-
sónutryggingar fremur sjald-
gæfar nema hjá embættis-
mönnum. Danmark mun vera
fyrsta einkafjelagið, sem starf-
aði hjer að nokkru ráði. Þor-
valdur hafði seinna umboð
fleiri tryggingarfjelaga og ann-
aðist bæði sjótryggingar og
brunatryggingar.
Þorvaldur Pálsson braut hjer
upp á fleiri nýjungum. Meðan
hann stundaði hjer lækningar
meltingarsjúkdóma lagði hann
( fram tillögu eða málaleiun um
rannsóknir á íslensku mataræði
og manneldi en þessu varð þó
ekki sinnt. Hann mun einnig
hafa stofnað fyrstu sjerverslun
sem hjer var rekin með ýmsar
sjúkra- og hjúkrunarvörur og
verkfæri handa læknum. En
ekki mun slík verslun þá hafa
verið tímabær og stóð stutta
stund. .
Þorvalaur var víðförull mað-
ur *og fór oft utan. Oftast var
hann í Danmörku en ferðaðist
víða, allar götur til Miðjarð-
arhafslanda. — Um skeið var
hann skipslæknir í þjónustu
Austur-Asíufjelagsins danska
og fór meðal annars til Vestur-
Indía. Úr þessum ferðalögutn
hafði hann með sjer góða og
sjaldsjeða gripi og gaf surna
þeirra söfnum hjer. Hann var
stundum beðinn að skrifa feiða
sögur, en tók því ávalt fjarri,
en hann sagði vel og hnittilegn
frá, þá sjaldan að hann talaði
um ferðir sínar. Þorvaldur var
ekki mannblendinn að fyrta
bragði og fór sinna ferða, fá-
skiftinn um önnur mál en þau,
sem honum þótti viðkoma sínu
starfi, en áhugasamur og fylg-
inn sjer um þau efni. — Hann
fylgdist vel með í fræðigrein
sinni meðan hann stunöaði
lækningar, dvaldi oft í sjúkra-
húsum erlendis og átti gott
bókasafn um læknisfræði. —-
Hann var vinsæll læknir og
hjelt alla tíð vináttu við ýmsa
menn úr gömlum hjeruðum s:m
um, var örlátur og hjálpsamur
og tryggur vinur vina sinna.
Margir samferðamenn hans á
fjölda ferðalögum minnast hans
sem góðs ferðafjelaga, hann var
óáleitinn, vingjarnlegur cg veit
ull. Hann var á fyrri árum goð-
Framh. á bls. 7.