Morgunblaðið - 19.08.1944, Blaðsíða 6

6
MOEGUNBLAÐIÐ
Laugurdagur 19. ágúst 1944.
Útg.: H.f. Árvakur, Reykjavík
í’ramkv.stj.: Sigfús Jónsson
Ritstjórar:
Jón Kjartansson,
Valtýr Stefánsson (ábyrgðarm.)
Frjettaritstjóri: ívar Guðmundsson
Auglýsingar: Árni Óla
Ritstjórn, auglýsingar og afgreiðsla,
Austurstræti 8. — Sími 1600.
Askriftargjald: kr. 7.00 á mánuði innanlanda,
kr. 10.00 utanlands
í lausasölu 40 aura eintakið, 50 aura með Lesbók.
//
Sama hjartað
u
í NÝÚTKOMNUM tíðindum af flokksþingi Framsókn-
'armanna, sem haldið var hjer í Reykjavík í vetur, ritar
núverandi formaður flokksins, Hermann Jónasson, póli-
tískt greinarkorn, er hann kallar „Eftir flokksþingið".
Segir formaðurinn frá því að einn af elstu og reynd-
ustu mönnum, sem sat þetta flokksþing, hefði látið orð
um það falla í ræðu, að það, sem hefði glatt hann mest
á þinginu, hefði verið, „að hann hefði einatt á þessu
flokksþingi fundið sama hjartað slá bak við sjerhvert
áhugamál“. Þykir hinum nýja formanni þetta ærið vel
mælt og lætur vel að. Segir hann m. a.: „En þrótt sinn
og lífsmagn á flokkurinn því að þakka, að hann hefir,
þrátt fyrir alla erfiðleika, einatt tekist að vera megin-
stefnu sinni trúr. Þess vegna slær „sama hjartað“ bak við
fiokksþingið nú sem fyrr“.
★
Já, — þannig slær nú klukkan „eftir flokksþingið“.
I því sambandi rifjast upp að það var líka skrifað fyrir
flokksþingið „greinargerð um íslensk stjórnmál“, einnig
af formanni Framsóknarflokksins. Sá er að vísu munur-
inn, að fyrir flokksþingið var formaðurinn Jónas Jóns-
son, eftir þingið Hermann Jónasson. Það er dálítið freyst-
andi að leita að vitnisburðinum um „sama hjartað“ í
þessari greinargerð.
Þáverandi formaður flokksins segist þar ætla að bera
fram á flokksþinginu tillögur varðandi skipulag flokks-
ins, er hindri það, „að fámenn klíka í Reykjavík geti
nokkurn tíma beitt valdi flokksins á móti vilja kjósenda“.
Ekki náðu slíkar tillögur formannsins fram að ganga.
Sýnir það að vísu lítinn vitnisburð um „sama hjartað“
innan flokksins, en hitt þó enn ljelegri vitnisburð, að
formaður flokksins skuli telja þörf á því að breyta skipu-
lagi flokksins svo, að það geti ekki endurtekið sig, að
„fámenn klíka í Reykjavík geti nokkurn tíma beitt valdi
flokksins á móti vilja kjósenda“. —
★
Það er einnig nokkuð vafasamur vitnisburður um
„sama hjartað“, sem annarsstaðar kemur fram í nefndri
greinargerð. J. J. skýrir frá því að á flokksþingunum
1937 og 1941 hafi einróma verið lagt bann við því, að
Framsóknarflokkurinn hefði pólitískt samstarf við komm-
únista. Síðan segir hann: „Af einhverjum mjer óskiljan-
legum ástæðum ljetu allmargir af samherjum mínum í
Reykjavík eins og þessi fyrirmæli væru ekki til og leit-
uðu fast og lengi á árunum 1942 og 1943 eftir að koma
á sameiginlegri ríkisstjórn Framsóknarmanna og komm-
únista“.
Og um „sama hjartað“ bak við blöð Framsóknarflokks-
ins segir J. J.: „Tíminn beitti sjer öfluglega fyrir sam-
starfi við kommúnista. — í Degi hefir verið lögð stund
á að skýra hitt sjónarmiðið, að framleiðendur í landinu
eigi að standa saman um rjett sinn, um einkarekstur og
samvinnufjelög, en móti samstarfi við kommúnista"!
Ekki bera þessi ummæli fyrverandi formanns Fram-
sóknarflokksins, rituð fyrir flokksþingið, fremur vitni
þeirri staðhæfingu núverandi formanns flokksins „eftir
flokksþingið“, að flokknum hafi „einatt tekist að vera
meginstefnu sinni trúr“. Enda er það sannast, að hægar
sje að henda reiður á flestu öðru en ,,meginstefnum“ nú-
verandi formanns Framsóknarflokksins í stjórnmálum.
★
Að lokum geta menn svo glímt við þá getraun, hvort
líklegt sje, að „sama hjartað“ hafi slegið á bak við það
,,áhugamál“ á flokksþinginu að sparka Jónasi Jónssyni
sem formanni flokksins og dubba Hermann Jónasson upp
í vegtylluna.
Ef til vill gerir Tíminn mönnum það til hægðarauka
að birta ráðningu á getrauninni til þess að menn ekki leið-
ist nú út á glapstigu við að geta sjer rjett til, því að sjálf-
sagt liggja hálir stigir að því hinu góða hjarta.
Sænskir vísinda-
menn finna nýif
sfaðdeyfingaiyf
Stokkhólmi: A styrjaldarár-
unum hafa Svíar orðið að vera
sjálfum sjer nógir á mörgum
sviðum, og oft með tímafrekri
og kostnaðarsamri endurskipu
lagningu á framleiðslu. En á
sumum sviðum hafa tilraunir
í þessa átt gefið árangur, sem
reynast mun heilladrjúgur.
Gott dæmi þess árangurs,
sem náðst hefir í rannsókna-
stofnunum sænsku, er uppgötv
un sú á deyfingalyfi, sem að
ýmsu leyti tekur langt fram
hinu vel kunna lyfi novocain,
sem Svíar hafa hingað til þurft
að flytja inn. Hinu nýja lyfi
hefir verið gefið nafnið LL-30.
— L-in tvö tákna nöfn hinna
tveggja ungu vísindamanna,
sem lyfið fundu, Lövgren og
Lundquist, en talan 30 táknar
hve oft lyfið var framleitt í
sex ára rannsóknum, uns það
reyndist hæft til notkunar.
LL-30 er fljótvirkara en
novocain, þannig að inngjafirn
ar er hægt að hafa smærri. —
Þetta nýja deyfilyf heldur sjer
í fljótandi ástandi mjög lengi,
er auðveldara í framleiðslu og
hrífur mikið fljótar. Það er not
að til staðbundinna (lokal)
deyfinga.
Hin mikla lyfjaverksmiðja
Astra í Södertálja hefir hafið
framleiðslu á þessu nýja lyfi.
Sú verksmiðja er ekki langt
frá Stokkhólmi. Fjelag það,
sem á verksmiðjuna hefir ný-
lega fullkomnað rannsóknar-
stofur hennar mjög mikið, og
mörg hundruð vísindamanna
vinna þar áð því að finna lyf
framtíðarinnar.
Astra-verksmiðjan framleið-
ir einnig penicillin, sem stend-
ur að vísu aðeins í rannsóknar
stofunum, en gert er ráð fyrir
að reist verði bráðlega ný verk
smiðja til framleiðslu þessa
lyfs. Meira að segja hefir þeg-
ar tekist þarna að framleiða
fleiri meðöl úr myglugróðri
þeim, sem penicillin er unnið
úr, og er talið að það muni í
framtíðinni eiga eins marga
„frændur“ á lyfjasviðinu, eins
og fyrsta sulponamidið hlaut.
Sulphonamidsambönd og lyf
úr þeim eru nú framleidd ein-
göngu úr sænskum hráefnum.
Til gamans má geta þess, að for
stjóri Astra-verksmiðjanna,
Bertil Sjögren, ásamt samverka
manni sínum sænskum, upp-
götvaði sulphadiazole, eitt af
sulphalyf j unum, jafnsnemma
og það var fyrst fundið í am-
erískum og svissneskum rann-
sóknarstofnunum. Verð á
sulponamide í Svíþjóð er nú
ekki nema helmingur á við
verð erlendrar framleiðslu af
Börnin sakaði ekki.
London: Hver einasta rúða
brotnaði í barnaspítala einum
í Suður-Englandi í fyrrinótt,
er svifsprengja kom niður rjett
hjá spítalanum, en ekki meidd
ist eitt einasta af börnunum í
sjúkrahúsinu og ekkert af
starfsfólkinu heldur. Börnin
sváfu í kjallara hússins. — En
starfsfólkið hafði nóg að gera
lengi eftir, að binda um sár
fólks úr næstu húsum, sem
meiðst hafði.
Afmæli Reykjavíkur.
ÞEGAR Reykvíkingar fóru til
vinnu sinnar í gærmorgun,
blöktu fánar við hún á einum,
tveimur húsum í bænum. Um
10-leytið var flaggað hjá Egg-
ert Kristjánssyni stórkaupmanni
við Túngötuna og á Hótel Borg-
byggingunni. Má vera, að víðar
hafi verið flaggað, en ekki fðr
mikið fyrir því og ekki var
flaggað á opinberum bygging-
um, svo sem Alþingishúsinu,
Símahúsinu nje Stjórnarráðinu.
Ekkert blaðanna hafði getið um,
að föstudagurinn væri annað en
venjulegur rúmhelgur dagur.
Fæstir þeirra, sem veittu flögg-
unum eftirtekt, munu hafa gert
sjer grein fyrir því, hversvegna
væri flaggað. Sennilega talið, að
það væri þjóðhátíðardagur ein-
hvers erlends ríkis, því þá gleym
ist sjaldan að flaggg.
En 18. ágúst er afmælisdagur
Reykjavíkur. Og um leið er 18.
ágúst merkisdagur í sögu Is-
lands, því þann dag fyrir 158 ár-
um var gefin út konungleg til-
skipun um afnám verslunarein-
okunarinnar á íslandi. Þetta er
því sannarlega dagur, sem ekki
ætti að gleymast, því sje ástæða
til að minnast nokkurs dags í
sögu landsins, þá er það dag-
urinn, sem íslendingar losnuðu
úr viðjum einokunarinnar.
•
Ætti að verða almenn
ur hátíðisdagur.
ÞAÐ ER mál margra, að nóg
nje um hátíðisdagana og frídag-
ana hjá okkur Islendingum.
Munu fáar þjóðir halda fleiri
hátíðisdaga en við. En það er
ekki vansalaust, að við skulum
hafa gleymt 18. ágúst. Einkum
eru það Reykvíkingar, sem ættu
að minnast þess dags árlega, og
þá fyrst og fremst verslunar-
mannastjettin.
Verslunarmenn var sú stjett,
sem fyrst tók upp þann sið að
tiieinka sjer einn hátíðis- eða
frídag árlega. Var 2. ágúst val-
inn fyrir tilviljun eina, því þann
dag var þjóðhátíð á Þingvöllum
árið 1874, er Kristján IX. Dana-
konungur kom með „frelsisskrá
í föðurhendi“.
Nú er það tillaga mín, að versl
unarmenn taki upp þann sið að
halda frídag sinn til minningar
um afnám einokunarinnar og um
leið yrði þá afmæli Reykjavíkur
hátíðlegt haldið. Það mætti t.d.
hafa þá reglu, að halda daginn
hátíðlegan á mánudegi sem næst
Tómlæti.
REYKVÍKINGAR hafa löng-
um sýnt bæ sínum tómlæti. Þeg-
ar Reykjavík varð 150 ára, voru
hjer engin hátíðahöld fyrirhug-
uð, en á síðustu stundu var þó
málamynda minning haldin. Eft-
ir tvö ár verður Reykjavík 160
ára og þá, en ekki síðar, ætti að
vera komin sú regla, að Reykvík
ar hjeldu afmælisdaginn hátíð-
legan eftir föngum.
Er hjer verkefni fyrir Reyk-
víkingafjelagið, ef það vill heita
og vera.
Við Reykvíkingar þurfum ekki
að skammast okkar fyrir bæinn
okkar. Þar hafa framfarirnar
orðið mestar á landi hjer. í
Reykjavík eru gælsilegustu
mannvirkin og mesta menningar i
og atvinnulíf, eins og vera ber
um höfuðborg landsins.
Það er engin tilraún gerð til
að gera lítið úr öðrum stöðum
á landinu, þó sannleikurinn
sje sagður um Reykjavík. Það
■eru til þröngsýnir öfgamenn,
sem fjandskapast við Reykja-
vík við hvert tækifæri. En það
fylgir ekki hugur máli hjá
þeim. Það sjest best á því, að
þeir flytja allir hingað og una
sjer ekki deginum lengur ann-
arsstaðar.
•
Miklar framfarir.
FRAMFARIRNAR hafa orðið
svo stórstígar hjer í Reykjavík
síðustu árautgina, að nærri mun
einsdæmi. Það eru ekki nema
rúm 30 ár síðan fyrsta stórvirk-
ið var bygt hjer. í Reykjavík.
Það var Reykjavíkurhöfn. Síðan
hefir hvert mannvirkið risið af
öðru. Vatnsveita, Rafmagns-
veita, fyrst Elliðaárstöðin og síð
an Ljósafossstöðin, gatnagerð og
húsbyggingar og nú loks síðast
Hitaveitan, sem ekki á sinn líka
í víðri veröld.
•
Margt er ógert.
ÞAÐ VANTAR ekki gagnrýn-
ina, þegar Reykjavík á í hlut.
Stundum er gagnrýnin sprottin
af illgirni og öfund, en oft er
gagnrýnin á rökum reist, og þá
er hún nauðsynleg. Það er margt,
sem ógert er í Reykjavík og
verkefnin eru nóg fyrir hendi.
Það er líka stöðugt starfað að
því að gera Reykjavík að feg-
urri bæ, þægilegri bæ og betri
bæ. Bæjaryfirvöldin hafa sýnt
áhuga og dugnað í framkvæmd-
um. En það er ekki hægt að bú-
ast við, að alt sje gert í einu.
En það er heldur ekki nóg að
heimta alt af bæjaryfirvöldun-
um. R&ykvíkingar sjálfir verða
að gera sitt tih Hver einstakl-
ingur verður að leggja fram
sína krafta og vilja. Verði það
gert, þá þurfum við ekki að
kvíða.
Ef við göngum um Reykjavík
í dag og höfum augun opin, þá
sjáum við, að það, sem aflaga
fer, er ekki stjórnarvöldunum
að kenna, heldur miklu frekar
einstaklingunum. Við sjáum líka,
að það, sem vel fer og okkur
þykir harla gott, er ekki alt
yfirvöldum bæjarins að þakka,
heldur framtakssömum ein-
staklingum. Og þannig á það að
vera.
Gleymum ekki oftar.
í GÆR gleymdu Reykvíkingar
afmælisdegi bæjarins síns. Lát-
um það ekki henda okkur oft-
ar. Hver og einn einasti góður
Reykvíkingur á nú að hugsa um
hvað hann, eða hún getur gert
til þess að Reykjavík verði betri
óg fegurri bær.-
Það er svo margt, sem hver og
einn getur gert, ef viljinn er fyr
ir hendi. Við skulum öll, sem
byggjum þenna bæ, muna orð
skáldajöfursins Einars Benedikts
sonar er hann segir í kvæði sínu
um Reykjavík — Ingólfsbær,
sem orkt er fyrir 31 ári síðan:
Af bóndans auð hún auðgast,
verður stærri
og auðgar hann — þau hafa sama
mið.
Þá landið eflist rís hún hærri,
hærri.
með háa þekking, list og þjóðlegt
snið.
Hjer skal vor trú á sjálfa oss
sterkast standa
og sterkast böndin tengd frá þjóð
til manns.
og merkt í vorrar þjóðar eigin
anda
hið unga er rís af menning heims
og lands.