Morgunblaðið - 19.08.1944, Blaðsíða 7

Laugardagur 19. ágúst 1944.
MOEGUNBLABIÐ
T
Mesta hættustund í sögu Bretlands
ÁRIÐ 1940 sáu Luhd-
únabúar Neville Chamber-
lain á göngu snemma á
morgnana í St. Jámes-garð
inum. Brosti hann góðlát-
lega til hermanna og sjó-
liða, er hann mætti á leið
sinni til Downing Street.
Styrjöldin var þá á byrj-
unarstigi, og enda þótt
ýmsar varúðarráðstr^fanir
hefðu verið gerðar í Lon-
don, voru þó íbúarnir laus-
ir við allan kvíða, því að
breskir hermenn og flug-
menn voru í Frakklandi
öruggir um sigurinn.
Hinn góðgjami og ótor-
trygni Chamberlain var
táknrænt dæmi hinnar
bresku sjálfánægju. í ann-
ari hendi bar hann glófa
sína, en í hinni hendi vand-
lega samandregna regnhlíf
til minningar um Pax Um-
brellica — regnhlífarfriðinn
— sem hann hafði undirrit-
að í Munchen tveimur árum
áður. Öll persóna mannsins
var glæsileg, full sjálfs-
trausts og mjög hættuleg.
En síðan var breytingin
snemma sumars. Blóðið
tók að renna örar í æðum
almennings, er fregnirnar
bárust um innrás Þjóðverja
í Holland þann 10. maí —
og síðar í Belgíu og Lux-
emburg. Svo kom að því, að
nýr forsætisráðherra gengi
upp tröppurnar á nr. 10
Downing Street, og hann
var of önnum kafinn til þess
að hugsa um hressandi and-
rúmsloftið í garðinum. —
Hann bar hvorki hanska nje
regnhlíf og klæði hans voru
ekki ætíð í fylsta samræmi.
Hann gekk hratt og gaf sjer
ekki tíma til að brosa náð-
arsamlega til beggja hliða,
því að honum var mikið
niðri fvrir. Hann vissi, að
bresku hermennirnir og flug
mennirnir voru ekki örugg-
ir í Frakklandi og það var
skylda hans að vara bresku
þjóðina við þeim miklu hætt
um, sem yfir vofðu. — Ef
þjer spyrjið hver stefna vor
er, þá er hún sú, að hevja
stvrjöld.
Eftir Hector Bolithe
Flestir munu minnast þeirrar stundar, er
Frakkland gafst upp fyrir Þjóðverjum og ekki
var annað sýnna en öll Evrópa lægi fyrir fót-
um þeirra. En Bretar þrjóskuðust við að játa
það, að þeir væru yfirbugaðir og hjeldu bar-
áttunni áfram. Afstaða þeirra þá hefir án efa
ráðið úrslitum um þróun styrjaldarinnar síð-
an. í eftirfarandi grein er því gremile'ga lýst,
hversu gersamlega varnarlausir Bretar voru,
er þeir hættu á að storka hinum sigursælu her-
skörum Hitlers.
meir um sig sjálfa og hrista
höfuðið y.fir eigin getulevsi.
Þeim varð nú ljós hin ald-
arlanga ranga stjórnmála-
stefna, sem hafði kennt
bresku þjóðinni að hugsa
mikið um Evrópuþjóðirnar,
en ekki nógu mikið um
frændur sína handan At-
lantshafsins. Þeir dagar, er
Bretar stjórnuðu Evrópu,
voru nú á enda og sá tími
upp runninn, er þeir vrðu að
berjast fyrir lífi sínu.
Meðan brottflutningur liðs-
ins frá Dunkerque stóð
yfir, skaut breski flugherinn
niður 179 flugvjelar fyrir ó-
vinunum, en mistu sjálfir
29. Undir hlífiskildi orustu-
flugvjelanna biðu hermenn-
irnir í þjettum hópum í
brimrótinu. Sagt er um einn
flugmann, að hann hafi flog
ið úr orustunni yfir til Eng-
lands, fyllt olíugeyma vjélar
sinnar, troðið tyggigúmmí í
skotgötin á flugvjelinni og
lagt síðan aftur til barátt-
unnar.
Fluttir voru heim 335.000
hermenn og skipatjónið varð
sex tundurspillar, tundur-
. duflaslæðari, fallbyssubátur
log tuttugu og tvö minni
| skip. Konur þrýstu höndum
að enni sjer, er hinir særðu
voru bornir fram hjá —
langar örumlegar raðir sár-
þjáðra manna, sem fvlltu
öll sjúkrahús. — Þeir voru
lagðir á gólfin í kvikmynda-
húsum í strandborgunum,
þar sem skólabörn höfðu
hlegið að Fred Astaire viku
áður.
En það varð töluverður
her eftir í Frakklandi. Tvö
jþúsund og fjögur hundruð
I breskar fallbyssur voru í
.höndum óvinanna, 7 hundr
juð skriodrekar og fimmtíu
: þúsund farartæki.
Bretland var ljelega vopn
j urn búið, og næstum allan
jvopnabúnað sinn hafði það
sent yfir sundiö með her-
mönnum sínum. — Heima
höfðu aðeins verið eftirskil-
in nauðsynleg æfingarvopn.
Vopnabúnaður 10 herfylkja
hafði glatast með öllu og
þannig varð breska þjóðin
að horfast í augu við yfirvof
andi innrás.
Rinar raunverulegu að-
stæður.
HINAR raunverulegu töl-
ur eru nú kunnar. Bretar
höfðu ekki á að skipa til
varnar heimalandinu nema
tæplega tuttugu herfylkjum
gegn tvö hundruð herfylkj-
um Þjóðverja. Hergögnin
nægðu naumast tíunda
hluta hins eðlilega her-
styrks. Skriðdrekar voru
næstum engir til, og Beav-
erbrook lávarður, skýrði frá
því í aprílmánuði 1942, að
fjörutíu og sjö herskipum
hefði verið sökkt fyrir Bret-
um við Ðunkerque og Nor-
eg. Eftir flutningana frá
Dunkerque lá helmingur
tundurspillaflotans og beið
viðgerðar. Flugherinn, sem
nú var orðinn stolt þjóðar-
innar, hafði misst f jörutíu af
hundraði sprengjuflugvjela
sinna i fjörutíu og tveggja
daga orustu um Frakkland.
í Bretar muna nú ekki glögt
þessa daga, því að skelfing-
ar þeirra eru liðnar. — En
þeir muna eftir því, hversu
einstaklingstilfinningin
gagntók þá, og hversu þeir
litu með brvllingi yfir sund-
ið en með von í hjarta vfir
hafið — til Ameríku. Það
sem máli skiftir nú, er and-
inn, sem einstaklingstilfinn-
ingin skapaði.
En Hitler gerði nú stór-
feldustu skyssu sína. Hann
gerði ekki innrás í Bretland.
Hálfu þriðja ári síðar sagði
Churchill, að hann hefði þá
oft velt fyrir sjer þeirri
spurningu, hvað hefði gerst,
ef Hitler hefði ,,sent
þrjá fjórðu miljónar her-
manna á bátum yfir sundið,
eigandi á hættu að missa
þrjá fjórðu hluta þessa
hers“. En Hitler hætti ekki
á þetta. Churchill hefir síð-
an viðurkent varnarleysi
Englands á þessum tíma. en
það eru staðreyndir, sem
bresku þjóðinni var þá ekki
kunnugt um. Hann sagði: —
Land vort hefði orðið ægi-
legt sláturhús, því að vjer
höfðum naumast nokkur
vopn til þess að verjast með.
Vjer áttum innan við fimm-
tíu skriðdreka. — Hann
Nýr björgunarbétur
Umsátrið um Bretland.
NOKKRUM vikum síðar
fór Churchill til Frakklands
og bað Frakka að gefast ekki
upp. — Við munum halda
áfram að berjast, svaraði
hann. — Jeg hefi ekki haft
tíma til þess að hugsa um
það. *
Og hann kom aftur. Frakk
ar brugðust og Bretar stóðu
einir. Þjóðverjar gátu nú
flutt fallbyssur sínar til Erm
arsundsstrandar og flugvjel
ar sínar til flugvalla í Frakk
landi. Bændurnir á suður-
strönd Englands urðu nú að
plægja akra sína undir
kúlnaregni. Styrjöldin var
sannarlega komin að bæjar-
dyrum Bretlands.
Hinar glæstu vonir bresku
þjóðarinnar í stríðsbyrjun
slokknuðu nú og þeir hættu 5
að hrista höfuðið yfir Pól-
verjum, Tjekkum og Tran-
sylvaníubúum. Þegar Þjóð-
verjarnir nálguðust meir,
tóku Bretarnir að hugsa
Þetfa er stærsti björgunarbáturinn úr gúmmíi. Tekur 25 menn.
skýrði frá þessum stað-
reyndum, þegar þrumuveðr
ið var gengið yfir og verk-
smiðjur landsins höfðu fram.
leitt 12.000 skriðdreka. —
Hann gat þess einnig, að
eftir Dunkerque-undanhald.
ið hefðu ekki verið til nema.
um tvö hundruð fallbyssur
í öllu Bretlandi.
Löngu eftir að landavarn-
arliðið var stofnað árið 1940
voru miklir erfiðleikar á að
búa það að vopnum. —
Ein herdeild fjekk lán-
aða riffla, sem notaðir höfðu
verið í Krímstyrjöldinni
og indversku uppreisninni
1856. Safnað var saman
veiðibyssum og vopnum úr
söfnum, ogein herdeild fekk
í fyrstu ekki annað en sex
feta löng spjót.
Allir tóku höndum saman.
í BYRJUN vetrarins 1940
—1941 tóku að gerast krafta
verk á sviði iðnaðarins í
Bretlandi. Árangurinn af
þessu kraftaverki varð sá,
að framleiðsla landbúnaðar-
afurða jókst um 75%. Eitt
mikilvægasta atriði þessa
kraftaverks var breytingin
á hugsunarhætti almenn-
ings á fjármálasviðinu, sem
var eftirtektarverð hjá þjóð,
sem lifir á því að safna að
sjer verðmætum og þvkir
gaman af að fylla heimili sín
af gömlum munum forfeðr-
anna. En á þessum alvöru-
þrungnu dögum, Ijet fólk alt
af hendi, sem það gat án ver-
ið, enda þótt það yrði að
mestu leyti að treysta á eig-
in framleiðslu.
Hin almenna söfnun varð
stórfeldust í London. Þar
voru allar járnbrautir rifnar
upp — leifarnar frá Viktor-
íutímabilinu, er áttu að
bægja hinum fátæku frá
heimilum hinna ríku. — Úr
járngrindum þessum feng-
ust samtals 140.000 smálest-
ir af málmi — nægilega mik
ið í hundrað og fjörutíu
tundurspilla eða sextán
beitiskip. Gömul skrifborð
voru tæmd í leit að póstkort
um, er nota mætti í skot-
hylki. Allt var sparað til
hins itrasta, og sparnaðar-
hugsunin gagntók fólkið. —
Þjóð, sem áður hafði eytt
næst mest. af öllum þjóðum
heimsins, lærði nú að nota
leður til þess að gera við
iakkaermarnar, þegar þær
trosnuðu að framan. Menn
sem keyptu pund af eplum,
báru eplin heim í vösum
sínum til þess að spara papp
írspokana. Fólk hrylti við,
er það sá Bandaríkjamann,
sem nýkominn var til Eng-
lands, skera sundur segl-
garn, sem var utan um bögg
ul. Kaupsýslumenn tóku af
lyklafestum sínum alla þá
lykla. er þeir gátu án verið,
því að úr fjörutíu og tveim-
ur lyklum var hægt að búa
til stálhjálm. Allt var þetta
þáttur hinnar yfirveguðu
hagsýni í skapgerð Engíend-
ingsins, sem gerði hónum
kleift að breyta lifnarhátt-
um sínum á svipstundu.
Fólk ofþjakaði sig á vinnu.
Framhald á 8. síðu