Morgunblaðið - 19.09.1944, Blaðsíða 2

morgunblaðið
Þriðjudagur 19. september,
ot
Innlend og erlend skipasmíði
Eftir Halldór Jónsson
ÞAÐ ÞARF ekki að rekja
mörgum orðarm, hvílík niður-
riíðsla var komin á mestallan
fiskveiðiflota okkar íslendinga,
um það bil er styrjöldin skall
á, ekki aðeins hin stærri held-
u: og einnig hin smærri fiski-
J slcip. En þegar skammt var lið-
' ið, sýndi það sig eins og ávalt
að sjávarútvegurinn er lyfti-
■ stöng .þjóðarbúsins. Hinar
gömlu fleytur fluttu dýrmætan
afla að landi. sem varð enn verð
maetari en áður hafði þekkst,
' vegna ástandsins í heiminum,
auk þess sem afköstin voru
. margfölduð. Hinn hrörlegi
. skipakostur varð enn orkugjaf
inn til þess að veita gullstraum
yfir landsbyggðina.
* En jafnframt því sem sjávar-
útvegurinn get að nokkru rjett
' sig úr kútnum, lokaðist leiðin
fyrir stórfelldri endurnýjún
veiðiflotans, þar sem ekki var
mögulegt vegna styrjaldarinn-
• ar, að fá keypt inn ný skip.
ImimSend skipasmíji.
' Á árunum 1941 til 1943
komst talsverður skriður á
‘byggingar’ trjeskipa hjer inn-
anlands, þannig að í öllum
landsfjórðungum var nokk-
uð byggt af bátum. Auk hinna
eldri skipasmíðastöðva risu
< upp nýjar og yfirleitt var lagt
rnikið kapp á að endurreisá og
fullkomna islenskan skipa-
smíðaiðnað. Þær 26 skipgsmíða
‘ stöðvar sem til eru nú hjer í
landi, byggðu á þessum árum
46 trjeskip, samtals um 1866
smálestir, auk þess sem fram-
kvæmdar voru nokkrar stækk-
anir eldri skipa, sem nam um
100 smárestum. En jafnframt
fór fram mikil viðgerð eldri
skipa. Og enda þótt verðlag
væfi mjög óhagkvæmt var á-
hugi manna mikill fyrir endur-
nýjun og aukningu veiðiskipa-
flotans.
En síðari hluta árs 1943 ber-
ast þær fregnir, að trjeskip
muni fást smíðuð í Svíþjóð,
- fyrir um 3 til 4 þús. krónur
rúmlestin á sama tíma sem hún
* .kostaði hjer 10 til 12 þús. kr.
Eins og kunnugt er fól ríkis-
stjórnin sendifulltrúa Islands í
Stokkhólmi nokkru síðar að
leita tilboða í Svíþjóð í bygg-
■ ingu slíkra skipa, og fjekkst
byggingarleyfi fyrir 45 bátum.
Þetta hafði í för með sjer svo
stó i'kostlegan afturkipp í skipa
'smiðum hjer innanlands, að
ínú munu ekki vera nema 6
b'tar í smíðum. Tveir í Vest-
'mannaeyjum, annar byggður
’fyrir reikning útgerðarmanns,
hian af skipasmíðastöðinni
‘sjáífri, til væntanlegrar sölu.
Eínn í Keflavík, byggður af
sskipasmíðastöginni þar, ætlað-
,‘ ur til væntanlegrar sölu. Og á
Íísafirði þrír bátar, en smíði
•tveggja þeirra mun þó hafa
•stöðvast.
«45 öiþjóðarbátarnir.
Eftir þeim tilboðum, sem nú
liggja opinberlega fyrir frá
;Svíþjóð, virðast þau ekki eins
'hagkvæm eins og menn höfðu
gert sjer vonir um. Fiskifjelag
íslands hefir haft tilboðin til
umsagnar, og valið úr það besta
' að þéss áliti, sem er frá Fören-
-ingen Sveriges mindre Varv i
|Gaútabórg, í smíði bátanna, og
A/B Atlas Diesel, í smíði vjel-
anna. Verð skipa og vjela er
samkvæmt því þannig í sænsk
um krónum:
50 rúmlesta bátur, sklps-
skrokkur með öllu tilheyrandi
145.000.00 kr. Aðalvjel og
hjálparvjelar 67.000.00 kr. eða
samtals 212.000.00 kr. sænsk-
ar.
80 rúmlesta bátur, skips-
skrokkur með tilheyrandi
193.000.0Q kr. Aðalvjel og
hjálparvjelar 73.000.00 kr.
eða samtals 266.000.00 kr.
sænskar.
Við þessa kostnaðarliði bæt-
ist svo 5% af verðinu, til þess
að standast straúm af eftirliti
með smíðinni og öðrum óhjá-
kvæmilegum kostnaði.
Kostnaðarverð á 50 rúmlesta
bát samkvæmt sænska tilboð-
inu, með núverandi gengi
sænskrar krónu, að viðbættum
5% eftirlitskostnaði og 2%
tolli á innflutt skip (sem þó
væntanlega verður ekki kraf-
inn) verður því um 350.000.00
kr. íslenskar. En þá er ótalið
rentur af byggingarfjenu, vá-
trygging á bátunum, allt að
hálft annað ár, þar til endan-
leg afhending fer fram, heim-
flutningur o. fl. Þó kemur hjer
nokkuð til uppjafnaðar, að í
kostrmðarverði bátanna er inni
falin borðbúnaður, siglingatæki
og annar útbúnaður. Varla
verður þó búist við að heildar-
kostnaður verði undir
400.000.00 kr. á 50 rúmlesta
bát, eða 8.000.00 kr. rúmlestin.
Hallar þá orðið litlu á, við það
sem er hjer innanlands, og kem
ur því fullkomlega til álita,
hvort þeir, sem binda sig þess-
um kaupum hafa ekki hlutfalls'
legan rjett til stuðnings þeirra
styrkja eða hagkvæmra lána
sem veitast til bátabygginga
hjer.
Aukningar- og
cndurnýjunarþörfin.
Það er væntanlega öllum
Ijóst hve alvarlegt ástandið er
orðið um fiskveiðiflota lands-
manna, jafnt hin stærri sem
smærri skip. Árin 1925 og 1928
áttu íslendingar 47 botnvörpu-
skip, en 1939 hefir þeim fækk-
að niður í 37 og nú 1944 eru
þáu ekki nema 30. Flest eru
botnvörpuskipin bygð fyrir og
um fyrri heimsstyrjöldina.
En ástandið er engu betra í
vjelskipaflotanum. Af 104 vjel-
skipum 30 til 100 rúmlesta sem
skráð eru í Sjómannaalmanak-
inu 1944, eru 11 bygð á árun-
um 1874 til 1900 eða 44 ára
til 70 ára gömul. Þó skal þess
gelið, að nokkur þeirra hafa
verið umbygð á síðustu árum.
43 eru bygð á árunum 1900 til
1918 eða 26 til 44 ára gömul.
Það er því rúmur helmingur
þessara 104 báta, sem ætlað er
að sækja hin erfiðustu fiski-
mið, sem eru 26 til 70 ára að
aldri. Enda er svo fyrir löngu
komið’, ab mikið af þesýum
bátum er raunverulega ónothæf
ur nema til takmarkaðra inn-
anfjarða siglinga, og notaðist
því að nokkru, á meðan þörf
vár fyrir þá til starfa fyrir
setuliðið.
Þegar svo þess er ^ætt, að
sjósókn íslenskra fiskimanna er
svo hörð, að slíkt er ekki til
samanburðar að •jafnaði ann-
arsstaðar í heiminum, þá sjer
hver heilvita maður hve hjer
er mikil alvara á ferðum.
Lífsöryggi þeirra, sem á þess
um hrörlegu skipum eru, er
stórlega skert, aðbúnaður allur
svo takmarkaður og ófullkom-
inn sem tæpast má við una, og
reksturskostnaður allur langt
fram yfir það sem eðlilegt er.
Innanlands ráðstafanir.
Það er tvímælalaust að allir
aðilar óskuðu þess fremsl af
öllu að möguleikar væru skap-
aðir til þ4ss innanlands að auka
að miklum mun bátasmíði. Is-
lenskar skipasmíðastöðvar
munu ekki standa að baki
smíðastöðvum annara Norður-
landa. Margar þeirra munu
hafa fengið sjer ýmsar vjelar
frá Ameríku, er auðvelda og
ljetta smíðina, auk þess sem
mikil leikni skapasl með vax-
andi æfingu, þeirra sem að
skipasmíðunum vinna.
Þeir sem hugsa sjer að kaupa
bát, vilja og gjarnan fá að
fylgjast með byggingu hans frá
byrjun, og geta komið við ýmsu
því, sem þeirrá eigin reynsla
segir þeim til um að er hag-
kvæmt.
Loks hefir það mikla þýð-
ingu frá þjóðfjelagslegu sjón-
armiði, ef hægt er að halda
í landinú þeirri vinnu, sem ann
ars hefði þurft að sækja til ann
ara landa, ekki hvað síst núna,
þegar búast má við að halli und
an fæti með atvinnumöguleika
og einkum þegar stórvirkuslu
atvinnutækin, fiskiskipin, eru
svo fá og hrörleg sem raun er
á, að þau geta ekki tekið við
hundruðum manna enn |sem
komið er, úr öðrum atvinpu-
greinum.
Þegar ríkisstjórnin bauð út
hina væntanlegu 45 Svíþjóðar-
bála, bárust henni hvorki meira
eða minna en umsóknir í um
260 báta, frá um 200 aðilum.
Það er því alveg augljóst, að
eftirspurnin er vægast sagt
langt yfir það sem framboðið
nær.
En þegar kjörin á Svíþjóðar-
bátunum urðu kunn, eru það að
eins um 35 aðilar sem tjá sig
fúsa til þess að endurnýja um-
sókn sína og bindast samningi.
Þegar tillit er tekið til þeirra
mörgu umsókna, er ríkisstjórn-
inni bárust, er augljóst hve á-
hugi manna er mikill fyrir því
að leggja fram fje til sjávar-
útvegs. Hinsvegar er það svo
mikið, sem menn hafa dregið
sig í hlje, að það verður ekki
afsakað eingöngu með því að
slíkt sje af „ýmsum ástæðum”.
Hjer þurfa að koma til nýjar
ráðslafanir. Og þá liggur beint
við, ef ekki einslaklingar geta
útvegað betri kjör frá Svíþjóð
heldur en ríkisstjórnin, og þar
sem ósennilegt er að annars-
staðar fáist betri kjör, að athuga
rækilega á ný möguleikana á
innanlandssmíði. Og þá um leið
að athuga möguleika á smíði
verið á nýlega í Sjómannablað-
inu Víkingur.
Það er kunnara en frá þurfi
að segja, hve stórkostlegur út-
gjaldaliður hjá sjávarútvegn-
um er alt, sem með þarf til
endurbóta og viðhalds skip-
anna, enda munu útvegsmenn
langþreyttir á þeim tilkostn-
aði. Það er ekki hægt að krefj-
ast þess af sjávarútvegnum, að
hann haldi uppi skipasmíða-
iðnaðinum, auk alls annars, sem
á honum hvílir, ef hægt er að
fá sömu vinnu erlendis frá
fyrir helmingi eða jafnvel
þrisvar sinnum lægra verð.
Hinsvegar eru það hreinuslu
fjörráð við íslenskan skipa-
smíðaiðnað og þjóðina í heild
ef ekkert er að gert til þess
að gera hann samkepnisfæran
við það sem erlendis er.
Landssamband iðnaðarmanna
hefir látið þess getið, að skipa-
smíðastöðvar innanlands gætu
•bygt um 1000 smálestir á ári
eða meira. Það hefir einnig
gert tillögur til ríkisstjómar-
innar um ráðstafanir til lækk-
unar farmgjalda og innkaupa
sluðning. Farmanna og fiski-
mannasamband íslands hefir
lýst fylgi sínu við þær tilraunir
er þannig miðuðu að því að
lækka byggingarkostnað, - auk
þess sem það hefir gert ítrek-
aðar kröfur um aukningu og
endurnýjun skipaslólsihs, og að
því leyti sem ekki væri hægt
innanlands, þá að kaupa skip
frá útlöndum. Endurnýjunar-
þörfin er ótvíræð. Eftirspurn-
in eftir bátum óumdeilanleg.
Það er því knýjandi nauðsyn
að Alþingi og ríkisstjórn
geri nú þegar ráðstafanir
til aukinna skipasmíða á ný
hjer innanlands. Og að byrjað
sje nú þegar að byggja svo mik
ið sem frekast er unt.
Halldór Jónsson.
Kaup erlendra
hiutahrjefa
Utvegsbankans
FJÁRMÁLARÁÐHERRA flyt-
ur í Sþ- svohljóðandi þings-
ályktunartillögu:
„Alþingi ályktar að fela rík-
isstjórninni að kaupa við nafn-
verði fyrir hönd ríkissjóðs af
erlendum hluthöfum hlutafjár
eign þeirra í Útvegsbanka ís-
lands h.f.”
Samkvæmt upplýsingum, er
fjármálaráðherrann gaf, nem-
ur hlulafje þelta 1.3 milj. kr„
þar af er 1 milj. eign tveggja
banka, Hambrosbank í London
og Handelsbanken í Kaup-
mannahöfn, en 300 þús. kr. eru
eign erlendra einstaklinga.
Ennfremur upplýsli fjármála
ráðherra að af þeim 1.5 milj.
kr. hlutafje Útvegsbankans, er
væru eign innlendra manna,
þ. e. eldri sparifjáreigendur,
væri búið að bjóða fÆm til
sölu rúml. 300 þús. kr., samkv.
þingsályktun frá s.l. vetri.
Petain verður
dreginnfyrir dóm
London í gærkveldi.
FRANSKA bráðabirgða-
stjórnin hefir tilkynt, að eftir
styrjöldina verði Petain mar-
skálkur og aðrir þeir, sem hon-
um hafa verið handgengnir eft
ir að Frakkar gáfust upp fyr-
ir Þjóðverjum 1940, verði
dregnir fyrir dóm jafnksjótt
og þeir náist, eða þá að styrj-
öldinni lokinni, og jafnvel tekn
ir af lífi. — Einnig hefir stjórn
in mælt svo fyrir, að allar eig-
ur þessara manna verði gerð-
ar upptækar. — Ekki hefir
verið greint frá því, hvert fje
þetta skuli renna. — Reuter.
Innbrot
AÐFARANÓTT mánudags
var brotist inn í skartgripa-
verslun Frank Michelsen, Vest-
urgötu 19.
Þjófurinn hefir farið inn um
hurð á bakhlið hússins, sem
hætt var að nota, en ekki hafði
verið gengið nógu vel frá. —•
Stolið var töluverðu af dem-
antshringjum, gullúrum o. fl.
— Mál þetta er í rannsókn.
Búlgarar fremja sjálfs-
morð.
Stokkhólmi: — Allmargir
frægir Búlgarar hafa framið
sjálfsmorð, síðan Rússar rjeð-
ust inn í landið. Eru þar á með
al piófessorar, ráðherrar og
blaðamenn. Hafa allir þessir
menn að sögn ráðið sjer bana
af ótta við Sovjet-Rússa.
London í gærkveldi: — Talið
er, að Þjóðverjar hafi yfirgef-
ið nokkrar af hinum minni eyj-
um á Eyjahafi, þar sem þeir
hafa haft setulið að undan-
förnu, en fækkað liði sínu á
hinum stærri eyjum.
— Reuter.
Vestur-
vígstöðvarnar
Framh. af bls. t.
eyðilagðar. — Verst það nú
með vjelbyssum og rifflum.
Setuliði sundrað
Kanadamenn hafa komist
inn í bæinn Boulogna og
sundrað setuliði Þjóðverja,
sem þó verst ennþá á ýms-
um stöðum í borginni. Eins
sækja Kanadamenn að iiði
Þjóðverja í Calais og Dun-
kirk og minkar óðum land-
svæði það, sem þeir hafa á
sínu valdi umhverfis hafn-
arborgir þessar.
Harðnandi bardagar
Fregnritarar segja, að
fyrsti ameríski herinn eigi
nú að mæta harðvítugri
gagnáhlaupum en nokkurs-
staðar í Frakklandi eða Bel-
gíu. Eru þessi gagnáhlaup
studd af styrkara stórskota-
liði og meiri flugher.
Víða hafa orustur verið
ógurlega harðar.