Morgunblaðið - 24.09.1944, Blaðsíða 6

6
MORGUNBLAÐIÐ
Sunnudagur 24. sept. 1944
jttmttiitMftMto
Menntaskól-
rTtg.: H.f. Árvakur, Reykjavík
Framkv.stj.: Sigfús Jónsson
Ritstjórar.:
Jón Kjartansson,
Valtýr Stefánsson (ábyrgðarm.j
Frjettaritstjóri: ívar Guðmundsson
Auglýsingar: Arni Óla
Ritstjórn, auglýsingar og afgreiðsia,
Austurstrœti 8. — Sími 1600.
Askriftargjald: kr. 7.00 á mánuði innanlandi
kr. 10.00 utanla-nds
i iausasólu 40 aura eintakið, 50 aura með Lssoók.
•____________
Framrjett hönd bænda
SÍÐASTLIÐINN laugardag, 16. þ. m. veitti forseti ís-
lands ráðuneyti Björns Þórðarsonar lausn, en bað ráðu-
neytið að gegna störfum, uns ný stjórn yrði mynduð. •—
Sama dag kvaddi forseti formenn þingflokkanna, alla
saman, á sinn fund og ræddi við þá um möguleikana á
myndun þingræðisstjórnar. Formenn flokkanna tjáðu
forseta, að enn væri verið að gera tilraun til að ná sam-
komulagi um myndun ríkisstjórnar, er allir flokkar stæðu
að, og myndi þessum tilraunum haldið áfram enn um
skeið.
Síðan hefir forseti íslands ekkert aðhafst í málinu.
Hann bíður að sjálfsögðu eftir því, hvort nokkur árangur
verði af viðræðum flokkanna. En formenn flokkanna
lýstu yfir því, við forseta, að þeir teldu æskilegt, að tak-
ast mætti að mynda nýja stjórn hið allra fyrsta.
★
Enn hefir engin greinargerð eða skýrsla verið birt varð-
andi þau mál, sem lögð eru til grundvallar í viðræðum
flokkanna í sambandi við myndun fjögurra flokka ríkis-
stjórnar. Þó er almenningi án eft orðið ljóst, að eitt aðal-
atriðið í þeim viðræðum er, að takast megi að stöðva dýr-
ttíðina, þar sem hún nú er. En vegna þess, að það er ekki
á valdi stjórnmálamannanna einna, að leysa þessi mál,
þar sem alt á að byggjast á samkomulagi, verða þau einn-
ig að koma til kasta aðila utan þings. En þessir aðilar eru:
Annarsvegar samband atvinnurekenda, Vinnuveitenda-
fjelag íslands og samband verklýðsfjelaganna, Alþýðu-
samband íslands, og hinsvegar bændur landsins.
★
Svo sem kunnugt er, hækkaði vísitala landbúnaðarins
frá 15. sept. s.l. um 9.4%, samkvæmt samkomulagi sex-
manna nefndarinnar. Eiga því landbúnaðarvörur nú að
hækka að sama skapi.
Föstudaginn 14. þ. m. gerði Alþingi bráðabirgðalausn á
þessum málum. Það fól ríkisstjórninni að halda áfram
að greiða niður verð landbúnaðarvara á innlendum mark-
aði, á sama hátt og verið hafði, til 23. þ. m. Sá frestur var
útrunninn í gær.
Búnaðarþing var kvatt saman til skyndifundar síðast-
liðinn fimtudag, til þess að fá álit fulltrúa bænda um það,
hvort þeir væru fáanlegir til að slaka eitthvað til á því
verðlagi, sem þeir eiga nú tilkall til. Liggur nú fyrir álit
Búnaðarþings. Það hefir samþykt f. h. bænda, að falla frá
þeirri hækkun landbúnaðarvara, tæp 10%, sem bændur
eiga lagalega tilkall til, gegn því að ríkissjóður bæti upp
verðið á því kjöti, sem út er flutt, á sama hátt og verið
hefir. Búnaðarþingið setur og það skilyrði, að ef kaup-
gjald hækkar frá því sem nú er, þannig að það hafi áhrif
á framleiðslukostnað landbúnaðarins, fái bændur það
bætt upp í hækkuðu verðlagi. Þetta verður að teljast
sanngjörn krafa.
Með þessari framrjettu hönd Búnaðarþings, hefir
mikið unnist og ber að þakka fulltrúum bænda fyrir þann
skilning og þegnskap, sem þeir hafa hjer sýnt.
Skyldu menn alment hafa gert sjer ljóst, hverjar hefðu
orðið afleiðingar þess, ef bændur hefðu enga tilslökun
gert? Nýtt dýrtíðarflóð hefði hafið göngu sína, og það
hefði kostað ríkissjóð um 10 milj. kr., að halda vísitöl-
unni niðri, vegna hinnar nýju verðhækkana landbúnað-
arvaranna.
Það, sem hjer hefir unnist, er ávöxtur samkomulags
viðræðna' flokkanna á Alþingi og má telja það stóran
sigur.
★
Nú er eftir að leysa deilumál atvinnurekenda hjer í
Reykjavík og verklýðsfjelaganna. Hin mörgu verkföll,
sem nú standa yfir er stærsti þröskuldurinn í vegi frið-
samlegrar lausnar á þessum málum. Á lausn þeirra velt-
ur, hvort takast muni að ná allsherjarsamkomulagi á Al-
þingi.
inn settur
MENTASKÓLINN í Reykja-
vík var settur i gær kl. 1 e. h.
í hátíðasaf skólans. — Rektor
ávarpaði kennara og nemend-
ur og bauð sjerstaklega vel-
kominn fulltrúa frá Mentaskól
anum á Akureyri, Þórarinn
Björnsson, kennara.
Hann mintist því næst á það,
að skólahúsið hefði verið end-
urbætt frá því í fyrra og nú
stæði til að bókasafn skólans,
íþaka, sem lengi hefir verið í
slæmu ástandi, yrði endurbætt
og skyldu nemendur síðan
sjálfir sjá um viðhald þess.
Gamla leikfimshúsið á bak við
skólann hefir verið lagfært og
verður tekið í notkun í vetur.
Eru það því mikil þægindi frá
því, sem áður var, þar sem þar
verður hægt að hafa leikfimis-
tíma nemenda reglubundnari
en áður. En þær breytingar
verða á stundaskránni í vetur
að kenslustundirnar verða nú
6 á hverjum degi og byrja kl.
8,10 til 1,20.
Miklir erfiðleikar hafa ver-
ið undanfarin ár, vegna hús-
næðisleysis skólans, og sjer-
staklega hefir það verið óþægi
legt fyrir efnafræði og nátt-
úrufræði kensluna, þar sem
náttúrufræði-safn skólans hef-
ir orðið að liggja ónotað, og
verkleg efnagerð. hefir að
mestu leyti farið út um þúfur.
Rektor sagði, að heppilegcþt
væri, að byggja á bak við skóla
húsið hús fyrir stærðfræði-
deildina, söfn skólans, sam-
komur og þess háttar. en nú
væri nefnd manna starfandi til
að ráða bót á húsnæðisvand-
ræðum skólans og vonandi
yrði henni vel ágengt.
Nemendur skólans verða í
vetur á fjórða hundrað. Einni
deild verður bætt við þriðja
og fimta bekk, sem tekinn verð
ur til reynslu til jóla vegna
mikillar aðsóknar.
Kennaralið skólans verður
óbreytt, nema að því leyti, að
Jóhannes Askelsson hefir feng
ið frí frá störfum í vetur. —
Hann er jarinn til Bretlands til
náttúrufræðirannsókna. Enginn
hefir enn fengist í hans stað,
en verið er að reyna að fá ís-
lenskan náttúrufræðing heim
frá Svíþjóð.
Ákveðið hefir verið að hafa
morgunsöng á hverjum morgni
í vetur, en i fyrravetur var
hann aðeins tvisvar í viku.
»
Að lokum bauð rektor nem-
endur velkomna og hvatti þá
til að bera virðingu fyrir hinu
gamla og merka skólahúsi, og
sagði síðan skólann settan.
Vopnahljessamn-
ingar undirrilaðir
Ankara í gærkveldi.
TYRKNESKA frjettastofan
tilkynnir í kvöld, að búist sje
■á hverri stundu við fulltrúum
Rússa til Konstantinopel, til
þess að undirrita þar vopna-
hljessamninga við Búlgara. —
Mushunov, aðalfuiltrúi Búlg-
'ara' við úndirskriftirnar, köm
til Konstantinopel í dag.
verji- slripar:
i lr ílcuifc
fcA.*. J
ciíýiegci
(ifi

inu |
Heimsókn í biðsalinn.
HJER Á DÖGUNUM fór jeg i
skyndiheimsókn í stofuna, sem
gárungarnir nefna biðsal dauð-
ans, vegna þess, að þar er út-
hlútað Svartadauða ríkisins. Jeg
átti þangað sama erindi og svo
margir fleiri núna kringum rjett
irnar. Enginn hætta er á að mað
ur þurfi að kvíða einverunni
þarna inni í Nýborg og rati mað
ur ekki á staðinn, er öruggt ráð,
að fara þangað, sem maður sjer
straum af mönnum koma með
pinkla í fanginu. Pinklarnir eru
vafðir ljósbrúnum umbúðar-
pappír og hefi jeg ekki sjeð slík-
an umbúðapappír í öðrum versl
unum hjer í bæ.
Þegar komið er að höllinni, er
heldur enginn hætta á, að menn
villist, eða fari inn um rangar
dyr. Þar stendur með skýru
letri: „Inn“ — „Út“.
„Galsi í mannskapn-
num“.
í BIÐSALNUM, sem frægastur
er orðinn allra biðsala á landi
hjer, var margt manna. Þekti jeg
suma af afspurn, en nokkrum
var jeg málkunnugur. Það geng
ur fjörugt til í biðsalnum. Menn
rabba saman, kasta fram kímni-
yrðum, hlæja og gera að gamni
sínu til að stytta biðtímann. —
Það virðist vera „galsi í mann-
skapnum“, eins og sagt er.
Hurðinn inn í afgreiðslusalinn
var lokuð, en enginn hafði fram
tak í sjer til að vita hvort hún
væri læst fyrr en alt í einu að
þarna bar. að að hávaxinn og
myndarlegan ungan mann. Hann
var auðsjáanlega enginn undir-
lægja, pilturinn sá.
„Halló, strákar", kallaði hann
til tveggja manna, sem stóðu
næstir dyrunum. „Hafa þeir iok-
að, helví....“.
„Já, og opna víst ekki, úr því
þú ert kominn", var svarið, sem
kempan fjekk.
„Við skulum sjá“, sagði sá ný-
komni. Tróð sjer gegnum þyrp-
inguna og tók hraustlega í dyra-
húnin.
Dyrnar voru ekki læstar og all
ur söfnuðurinn; ruddist inn í
innri salinn.
„Risnan“.
INNI í ÞESSUM SAL sátu
tveir föngulegir menn við borð
með stafla af hvítum eyðublöð-
um fyrir framan sig. En til hlið
ar við þá sátu ungar stúlkur og
skrifuðu nótur í ákafa, og við
annað hliðarborð sat ein stúlka
og tók á móti peningum. Þar fyr
ir framan er sjálf afgreiðslan, eða
„diskurinn", eins og sagt var í
gamla daga. Það er á þeirri vist
arveru, sem stendur á „út“.
Mennirnir tveir með eyðublöð
in eru þeir, sem valdið hafa. Á
eyðublöðunum stendur eitthvað
á þessa leið: „Jeg undiíritaður
leyfi mjer að sækja um Undan-
þágu til áfengiskaupa til risnu.
Siðan koma alskonar skýringar
og eyður fyrir svörum. T. d. er
ein spurningin. „Tala gesta“, en
það virðist ekki vera gengið ríkt
eftir að þeirri spurningu sje
svarað.
„Hefir þú passa?“
ÞARNA stóðum við þá við
eyðublaðaborðið. Það er tekið af
manni ómakið að sækja um
risriuna sjálfur. Mennirnir við
borðið spyTja: „Hvað ætlar þú
að fá?“
„Tvær flöskur af Svartadauða"
svarar sá, sem næstur steudur.
Þetta nafn virðist vera viður-
kent vörumerki í undanþágu-
skrifstofu ríkisins, því fulltrú-
inn svarar:
„Þú færð ekki nema eina“. —
„Jeg ætla að fá tvær“, segir mað
urinn. „Hefirðu passa?“ spyr sá,
sem valdið hefir. „Nei“, svarar
kaupandinn. „En jeg er utan-
bæjarmaður".
„Það er sama, þú færð ekki
nema eina“.
„Fjandi þykir mjer það hart,
að fá ekki nema eina í rjettirn-
ar“, svarar aðkomumaður,
þrjóskulega.
„Það eru allar rjettir búnar,“
segir fulltrúinn. Hann ætti að
vita það af gamalli reynslu, hve-
nær rjettirnar eru, því hann hef
ir einu sinni verið bóndi. „O,
ekki í minni sveit. Fæ jeg ekki
tvær?“ Og hvort sem þetta hjal
um rjettirnar hefir blíðkað hug
gamla bóndans, eða hvað, þá
verður endirinn sá, að aðkomu-
maður fær tvær með sjer í rjett
irnar. Og svo er haldið áfram.
„Næsti, hvað ætlar þú að fá?“
„Tvær af svarta“.
„Þú færð ekki nema eina. —
Hefurðu passa ......“. Og svona
heldur suðan áfram.
Orðrómur um brenni-
vínsþurrd1.
Á MEÐAN við hinir bíðum,
að röðin komi að okkur, rabba
jeg við kunningja minn, sem
þarna er nærstaddur. Hvernig
stendur á því að þeir halda
svona í brennivínið, spyr jeg
hann. „Þeir eru víst að verða
brennivínslausir", svarar hann.
„Það er sagt að spíritusskipi, sem
þeir áttu von á, hafi seinkað.
— Af hverju eru þeir, að
spyrja um passa?“ spurði jeg
kunningja minn, sem að jeg vissi
að þekkti allar venjur á þessum
stað.
„Veistu það ekki, maður, þeir
stimpla þá með dagsetningu. •—
Með því vita þeir hvenær menn
hafa fengið áfengi hjá þeim síð-
ast“.
„Og láta menn sjer það lynda,
að settur sje brennivínsstimpill
á vegabrjefin þeirra?“ segi jeg
svona í sakleysi. „Slíkt getur
varla átt neina stoð í lögum?“
„Því ekki það. Hvað gera menn
ekki til að ná í sopann“.
Nú var röðin komin að mjer,
og eftir að hafa gengið í gegnum
sáma hreinsunareldinn' og náð
mjer í tvær „í rjettirnar", kvaddi
jeg biðsalinn.
Honum lá á risnunni.
ÞEGAR jeg korn út í góðri veðr
ið, þurfti jeg enn að ganga í gegn
um nýar hindranir. Fyrst kallaði
einhver náungi á mig. „Heyrðu,
vinur, áttu ekki tappatogara á
þjer“. Jeg rjetti honum vasahníf
og komst að því, að honum hafði
legið á „risnunni“, því hann dró
tappann úr svartadauða-flösku á
staðnum og rjetti gesti sínum,
sem með honum var.
Er jeg hafði fengið hníf minn
aftur og ætlaði að halda af stað,
heyrði jeg aftur sagt við hlið
mjer: „Heyrðu, vinur“. Jeg leit
á manninn, sem talað hafði, en
mundi ekki eftir hvar, eða hve-
nær við hefðum orðið vinir.
„Getur þú ekki hjálpað mjer
um fimmkall. Mig vantar á til að
geta náð mjer í eina ....“.
Bjartsýnn sláttumaður, sem
heldur, að menn sjeu í skapi til
að lána fje, eftir að hafa versl-
ið í þessari stofnun.