Morgunblaðið - 23.11.1944, Blaðsíða 6

6
MORGUNBLAÐIÐ
Fimtudagur 23. nóv. 1944.
lltórattttMitfrifr
Utg.: H.f; Arvakur, Reykjavík
Framkv.stj.: Sigfús Jónsson
Ritstjórar:
Jón Kjartansson,
Valtýr Stefánsson (ábyrgðarm.)
Frjettaritstjóri: fvar Guðmundsson
Auglýsingar: Ami Óla
Ritstjórn, auglýsingar og afgreiðsla,
Austuratræti 8. — Sími 1600.
Askriftargjald: kr. 7.00 á mánuði innanlanda.
kr. 10.00 utanlands
f lausasölu 40 aura eintakið, 50 aura með Laabék.
Fórn í þágu friðarins
VJER ÍSLENDINGAR erum vanir að færa Ægi þung-
ar fórnir og stórar. Öld eftir öld hefir verið beðið í landi
eftir þeim, sem aldrei komu að. Þeir fóru út á hafið, sjó-
mennirnir, til þess að sækja björgina í bú. Og fólk sigldi
af landi, til þess að framast erlendis, svo það mætti vinna
þjóð sinni meira gagn, er það kæmi heim aftur. í hvort-
tveggju hópana hafa oft verið höggvin skörð, en fyrir
okkur íslendinga hefir það þó alltaf verið þrautaljettir,
að fólk vort fór eigi til víga, heldur var friðsamt hvar sem
það fór, jafnt á láði og legi. — í friðarins þágu voru því
þær fórnir færðar, sem af oss var krafist, en ekki í þágu
neinnar styrjaldar, ekki neinnar vopnaðrar baráttu.
Svo er einnig um vora síðustu, stóru fórn. Hún var og
færð í þágu friðárins, í þágu þjóðar vorrar, þroska hennar
og velmegunar. En hjer var við annað og meira að etja
en hættur þær, sem vjer höfum öldum saman boðið byrg-
inn. Hjer voru einnig hættur á ferðum af völdum þess
mikla og illa báls, sem nú logar um allan heim. Fyrir því
er ekkert öruggt, það spyr ekki um neitt, ekki um það,
hvað sje verið að fara, hverra erinda fleygið sigU um
hafið. Stundum er skeytum dauðans skotið af manna-
höndum, stundum liggja þau og fljóta í sjónum, ósýnileg.
Vjer sigldum ekki út til mannvíga. Fáni vor er flekk-
laus af öllu blóði, og vjer vonum að hann megi verða það
um ókomnar aldir. Vjer vonum einnig, að nú taki blóð-
tökum þeim að linna, sem þjóð vor hefir orðið fyrir af
völdum styrjaldarinnar. Sú von kann að vera fánýt. Hún
var orðin rík í .hugum vorum, áður en það áfall, sem vjer
minnumst í dag, dundi yfir. En öruggt verður það ekki,
fyrr en hildarleiknum linnir.
Vegna þess, að vjer erum friðsöm þjóð, íslendingar,
eigum vjer erfitt með að skilja þSð, þegar styrjöldin svift-
ir oss skipum og mönnum. En vjer megum vita það, að
hún spyr ekki um neitt, nema sjaldan. Allar hlutlausar
þjóðir hafa orðið að fórna á altari herguðsins, hins skelfi-
legasta skurðgoðs, sem mannkynið hefir nokkru sinni
tignað.
Vjer getum verið þakklátir fyrir það, íslendingar, að
vjer höfum aldrei, um margar aldir, fært honum neinar
fórnir. Allar fórnir, sem vjer höfum fært, eru færðar í
þágu friðarins, einnig þegar herguðinn sjálfur seilist hing-
að, til þess að svifta oss hóp manna, sem oss munar svo
mikið um, þá er sú fórn okkar færð á altari friðarins.
Vjer minnumst þess, sem var. Vjer minnumst hins
prúða skips, og hve það gladdi oss, fyrst er það renndi í
höfn hjer. Vjer vitum að það hefir fært okkur, marga
björgina í bú, og að með því hefir fjöldi fólks siglt víða,
til þess að auðga anda sinn og áuka við þekkingu sína.
Vjer minnumst þó miklu frekar allra þeirra, sem ekki
komu heim úr síðustu för Goðafoss, og þeirra, sem komu
heim. Vjer syrgjum þá, sem svo sviplega fjellu og gleðj-
umst yfir því, að af hópnum var oss þó eftir skilið. Og
vjer, sem kristnir menn, trúum því einnig, að hjer hafi
ekki æfiþráður þeirra, sem brott voru kallaðir, runnið á
enda að fullu, heldur sjeu þeir nú aðeins horfnir sjónum
vorum um stund, og að vjer hittumst heilir síðar handan
þess mikla hafs, sem þeir nú hafa lagt að baki.
Og vjer biðjum þess, að sú trú, — nei, sú vissa, megi
bera smyrsl á sár ástvinanna, sem biðu þeirra heima. Nú
bíða hinir föllnu þess á æðra sviði, að vjer komjim heim
til þeirra.
Þjóðarsorg varð er helfregnin spurðist. Og þjóðarsorg
er í dag. En í sorg vorri minnumst vjer þess, að þeir fjellu
allir í þágu friðarins. Og minnumst þá um leið allra þeirra,
sem hið sama afl, hið grimma vald styrjaldarinnar hefir
leikið grátt. Minnumst brunninna borga, heimilislausra
barna, hungraðra manna og kvenna, sem orðið hafa fyrir
barðinu á styrjaldarskurðgoðinumikla og blóðuga, án þess
að þetta fólk hafi nokkuð til saka unnið. Og biðjuíh þess
að voðanum mikla megi sem fyrst ljetta.
■ ■
Oldungsafmæti
í DAG eru 150 ár síðan að
fæddist (23. nóv. 1794) í Vestri
Kirkjubæ á Rangárvöllum:
Guðmundur Brynjólfsson, Stef
ánssonar á Arbæ, Bjarnasonar
á Víkingslæk. Þrír þeir síðast-
nefndu voru hreppstjórar á
Rangárvöllum, og er það beinn
karlleggur Víkingslækjarætt-
ar. Eigi var Guðmundur til
menta settur, en lært hefir
hann skrift af föður sínum, sem
ritaði markverðar ættartölur.
Bókhneigður var hann líka og
fróðleiksfús til æfiloka. Gerð-
ist hann fljótt búhöldur mikill
og auðsæll, bjó fyrst 14 ár á
Arbæ og svo 50 ár á Keldum.
Þrisvar kvæntist hann og átti
24 börn í hjónabandi. — En að
auki einn son milli eigin-
kvenna, og er dóttursonur
hans: Jón Helgason prófessor
við Háskóla Dana.
1. kona Guðmundar (1819)
var Ingiríður Árnadóttir bónda
á Brekkum Gíslasonar. Hún dó
1829, 35 ára. Áttu þau 8 börn,
þar á meðal Árna hreppstjóra
á Reynifelli, afa Helga læknis
á Hvoli.
2. kona (1833) Guðrún Páls-
dóttir óðalsbónda á Keldum,
Guðmundssonar óðalsb. s. st.
Erlendssonar. Hún dó 18. vjan.
1852, 58 ára. Þau áttu 3 syni,
og urðu tveir hreppstj. á Rang-
árvöllum: Brynjólfur, faðir
Guðmundar bónda á Sólheim-
um, og Páll, afi þeirra Kjarans
systkina o. fl.
3. kona (1852) var Þuríður
Jónsdóttir, bónda og smiðs á
Stórólfshvoli, Sigurðssonar
bónda í Skarðshlíð. Þau eign-
uðust 13 börn. Meðal þeirra var
Guðrún, kona Filippusar í
Gufunesi, Júlía, kona sjera
Ingvars og móðir Helga yfir-
læknis á Vífilsstöðum o. fl., svo
og bræðurnir Jón á Ægisíðu,
Sigurður á Selalæk, Skúli R. F.
óðalsbóndi á Keldum og Vig-
fús rithöf. í Reykjavík.
Guðmundur Brynjólfsson
andaðist 12. apríl 1883, á 9.
ári 9. tugar, en Þuríður kona
hans 23. okt. 1898, 72 ára. Af
börnum þeirra eru Skúli og
Vigfús enn á lífi. Mun það
næsta fágætt, að börn lifi 150
ára afmæli föður síns.
Niðjar Guðmundar munu nú
vera orðnir yfir 600 að tölu. —
Sjálfur var hann heilsuhraust-
ur, vaxinn vel, hár og þrek-
inn, karlmannlegur og tein-
rjettur til hárrar elli, hvíthærð
ur að síðustu og las, án gler-
augna, fram að andlátsdegi.
Kunnugur maður (Guðmundur
læknir Guðmundsson) taldi
Guðmund á Keldum mikið fríð
ari í andliti en syni hans. (Eng-
in mynd er til af honum).
Matthías Jochumsson taldi
bestu kosti Guðmundar: Þrek-
lyndi og hreinlyndi, hjálpsemi
og mildi, eigi síst við landseta
sína. Frásneyddur var hann
því, að nota sjer neyð annara,
og seldi enga vöru dýrari á ein-
um tíma en öðrum, eða öðru-
vísi en eftir gömlu lagí. Eigi að
síður kunni hann eins vel að
gæta fengins fjár og að afla.
Kirkjuna á Keldum bygði
hann tvisvar vandlega af
timbri, en þar var áður Ijeleg
torfkirkja. Var hann og sjálfur
kirkjurækinn og bænrækinn.
Guðmundur Skúlason.
Eldspýtnastokkur frá
íslandi á 13 krónur!
ÞAÐ ER stundum gaman að
athuga, hvernig fólk vérðleggur
gæði lífsins og þægindi. Það fer
alveg eftir því, hvort mikið eða
lítið fæst af þægindunum, hvort
þau eru metin eins og vera ber.
Ungu stúlkunum í Reykjavík
þykir sjálfsagt, að þær fái silki-
sokka í annari hverri verslun, en
í Englandi er það öðruvísi. Þár
eru silkisokkar „raritet“, sem
dömurnar vilja gefa mikið fyrir
að eignast. Það var haft eftir
Englending, sem ferðaðist um
Rússland í lok síðustu heims-
styrjaldar, að fyrir smjörklípu
hefði verið hægt að fá alt, sem
hjartað girntist.
Við höfum oft heyrt, að ófrið-
arþjóðirnar leggi. hart að sjer og
skortur sje á ýmsu, sem áður
þótti sjálfsagt. í ensku blaði er
t. d. nýlegá skýrt frá því, að á
einhverskonar böglauppboði,
sem haldið var í enskri borg, hafi
eldspýtnastokkur frá Islandi ver
ið seldur á 10 shillinga (rúm-
lega 13 krónur). Stokkurinn var
sendur sem gjöf frá hermanni á
íslandi. Sami hermaður hafði
sent föður sínum nokkra vindla.
Gamli maðurinn gaf vindlana á
böglauppboðið og þeir voru seld
ir á rúmlega 4 sterlingspund, eða
sem svarað rúmlega 100 krónum.
Þótt verðlag á böglauppboðum
gefi tæpast rjetta mynd af eðli-
legu verðlagi á hverjum tíma,
má nokkuð marka af því, sem
hjer að framan er sagt, að eld-
sýtur og vindlar eru lúxusvara
í Englandi, en hjer talinn sjálf-
sagður munaður.
9
Sleifarlag á pósí-
afgreiðslu.
í GREIN, sem birtist hjer í
blaðinu í fyrradag, segir Ragnar
Ásgeirsson frá furðanlegu sleif-
arlagi, sem er á póstdreifingu á
Austurlandi. Víst er það rjett, að
slíkt, sem hann lýsir, er óþolandi
ástand. En það.þarf ekki að fara
til Austurlands til að finna lík
dæmi og Ragnar lýsir. Jafnvel í
bæjum, sem daglegar samgöng-
ur eru á milli og innanbæjar hjer
í Reykjavík er mesta ólag á
allri póstdreifingu, sjerstaklega
útburði brjefa.
Það vill svo.til, að jeg hefi
þessa dagana rekið mig á þetta
sleifarlag sjálfur og get því tal-
að af eigin reynslu. Fyrir nokkr-
um dögum skrifaði kunningi
minn á Akureyri mjer tvö brjef.
Hann setti ^nnað brjefið degi áð
ur í póst, en hið síðara. Seinna
brjefið fjekk jeg strax daginn
eftir, en það, sem sett hafði ver-
ið í póst deginum áður, kom fjór
um dögum síðar í mínar hendur.
Bæði brjefin voru almenn brjef
og nægjanlega frímerkt.
Þann 12. nóvember skrifaði
mjer maður í Vestmannaeyjum.
Það vildi svo til, að þremur dög-
um síðar kom brjefritari hingað
til bæjarins. En brjefið frá hon-
um fjekk jeg í pósti hjer í Rvík
þann 20. nóvember.
Skýringar.
ÞAÐ VILL svo vel til, að núna
fyrir skömmu hefir verið birt
nefndarálit milliþinganefndar í
póstmálum. Á þessu nefndaráliti
sjest, að kvartanir manna á póst
afgreiðslunni hafa við rok að
styðjast. Nefndin talar um „ó-
fært ástand“, „ófremdarástand"
o. s. frv. Það er gleðilegt að
heyra í áliti nefndarinnar, er hún
segir, að „nefndin hafi hvar-
vetna mætt hinum mesta áhuga
fyrir þessum málum. Og síðast
en ekki síst ber að geta þess, að
póst- og símamálastjóri og póst-
ritari voru hinir áhugasömustu
um að greiða fyrir stönfum nefnd
arinnar og veita henni upplýsing
ar um ein og önnur atriði, er
p.óstmálin varða“.
Það er þá að minsta kosti vilji
hjá forráðamönnum póstmálanna
fyrir að bæta úr.
„Ófært ástand".
MILLIÞINGANEFNDIN virð-
ist hafa haft góðan skilming á
því, sem aflaga fer í póstmál-
unum. Á einum stað í skýrslunni
stendur t. d. þetta:
„Það er með öllu ófært á-
stand, að póstur komi ekki nema
vikulega eða verið sje að senda
sjerstök farartæki með póst lang
ar leiðir, þar sem önnur farar-
tæki fara um nokkrum sinnum
i viku eða máske daglega, svo
mikilvægur þáttur sem góðar
póstsamgöngur eru í menningar
legu tilliti".
Nefndin leggur til, að póstur
verði borinn beint inn á flest
sveitabýli á landinu og segir svo
í nefndarálitinu um það:
„Er með þessú bygt fyrir það
ófremdarástand, sem víða hefir
átt sjer stað að undanförnu, að
póstur hefir safnast fyrir á brjef
hirðingunum, þar sem engar ráð
stafanir hafa verið gerðar til að
hann bærist til bæjanna, sem
undir hverja póstafgreiðslu hafa
heyrt og dreifingin háð því,
hvernig ferðir hafa fallið. Nefnd
in gerir ráð fyrir, að dreifing
þessi eigi sjer stað vikulega-að
sumrinu, meðan samgöngurnar
um aðalleiðirnar eru örastar í
sambandi við ferðir bifreiða og
einnig að vetrinum, að undan-
teknum nokkrum erfiðum og
strjálbýlum stöðum“.
Pósthúsið í Reykjavik
of lítið.
SVARIÐ við því, hvernig á
sleifarlaginu á dreifingu pósts-
ins hjer í Reykjavík stendur, er
ef til vill að finna í eftirfarandi
klausu í áðurnefndu nefndar-
áliti:
„Sjerstaklega vill nefndin taka
það fram í sambandi við aukin
störf, sem koma í hendur póst-
hússins í Reykjavík vegna þess-
ara tillagna, að hún telur til þess
bera knýjandi nauðsyn, að nú
þegar sje undinn að því bráður
bugur að bæta um húsakynni
pósthússins í Reykjavík. Síðan
núverandi pósthús var bygt í
því formi, sem það nú’ er, hefir
starfsemi þess margfaldast og er
það þegar orðið alt of lítið mið-
að við þær kröfur, sem nú eru
til þess gerðar um afköst í starf-
rækslu, og þó verður það enn
fjær því að vera fullnægjandi,
er tillögur nefndarinnar koma
til framkvæmda. En undirstaða
þess, að póstflutningakerfi það,
sem nefndin vill koma á með
tillögum sínum, geti komið að
fullum notum, er skjót og örugg
afgreiðsla í miðstöðvum póst-
flutninganna, og þá sjerstaklega
í Rvík“.
Margt er fleira í nefndaráliti
nefndarinnar, sem er merkilegt
á marga lund, en verður ekki
1 rakið hjer að sinni. Yrði farið að
ráðum nefndarinnar, myndi póst
afgreiðsla hjer á landi batna til
muna — og það er sannarlega
ekki vanþörf á.