Morgunblaðið - 23.11.1944, Blaðsíða 7

Fimtudagur 23. nóv. 1944.
MORGUNBLADIB
1
Í8LAIMD, GRÆIMLAMD OG BAESiDARÍKÍIIM.
ÍSLAND er þýðingannikill
hlekkur í sambandi Norður-
Ameríku við meginland Ev-
rópu og Asíu. Frá ströndum Is-
lands er hægt að hafa eftirlit
með meiri hluta Norður-At-
lantshafsins. Hversu þýðingar-
mikil landfræðileg og hernað-
arleg lega landsins er, má best
sjá af því, að Bretar og Banda-
ríkjamenn hafa í sameiningu
ráðist í að gera eyjuna að mik-
illi flotastöð í þessarí styrjöld.
Vegna þess að hafnir íslands
frjósa ekki á vetuma, hefir
landið verið afar þýðingar-
mikið vegna láns- og leiguher-
gagnaflutninganna til Murm-
ansk og ennfremur hefir frá
íslandi verið hægt að veita
skipalestum góða vernd %
hluta sjóleiðarinnar milli Bret-
iands og Bandaríkjanna.
Island liður í varnarkerfi.
Eyjan er einnig þýðingar-
mikil vegna flugleiðanna. —
Nokkrar bráðnauðsynlegar flug
leiðir frá flugvöllum í Kanada
og Bandaríkjunum til Rúss-
lands og Bretlandseýja liggja
um ísland. Flugveldi, sem stöðv
ar hefir á íslandi, getur ekki að
eins varið þessar flugleiðir og
sjóleiðina á Norður-Atlants-
hafi, heldur og haft eftirlit
og ráðið yfir flugvöllum og veð
urathuganastöðvum á Græn-
Iandi.
Núverandi styrjöld hefir
kent Bretum og okkur það,
að ísland verður ávalt hjeð
an í frá að vera óskiftur
hluti af sameiginlegu varn-
arkerfi okkar og má aldrei
falla í hcndur, eða komast
undir áhrif voldugs óvina-
Iands okkar. (Leturbr. vor)
Eins og drepið var á hjer að
framan, er samningur sá, sem
Bandaríkin hafa gert við ís-
lendinga til að tryggja hags-
muni sína, varúðarráðstöfun,
sem algerlega er bundin við ó-
friðarástand. Eftir stríð verða
að koma 1 staðinn nýir samn-
ingar. I þeim samningum verða
hagsmunir Bandaríkjanna um
algert öryggi aðeins einn liður.
I samningaumleitunum verð-
um við að sameina þann lið
öðrum, sem er jafnmikilvægur,
en það er ákvörðun íslendinga
um að gæta í öllu sjálfstæðis
síns eigin lýðveldis.
Innrás Þjóðverja í Danmörku
flýtti fyrir ákvörðunum íslend-
inga um algert sjálfstæði lands
ins. Þann 10. apríl 1940, lýsti
hið 1010 ára Alþingi yfir því,
að ríkisstjórn íslands tæki
fyrst um sinn vald konungs í
sínar hendur. Ari siðar sam-
þykti Alþingi, að lýðveldi
skyldi stofnað á íslandi undir
eins og sambandslagasáttmál-
inn væri útrunninn. Stjórn-
málaflokkarnir fjórir — Sjálf-
stæðisflokkurinn, Framsóknar-
flokkurinn, Kommúnistaflokk-
urinn og Alþýðuflokkurinn —
með samþykki utanþingsstjórn
ar, samþyktu sameiginlega yf-
irlýsingu, þar sem lýst var yfir
því, að þessir aðilar væru á
móti, að sambandinu við Dani
yrði haldið áfram.
íslendingar trúa því, að
stefna Bandaríkjastjórnar
gagnvart smáríkjunum, sje
trygging fyrir þeirra eigin
Eftir Hans W. Weigert
Eftirfarandi grein er, eins og yfirskriftin bendir til,
um Island, Grænland og Bandaríkin. Hún birtist í merku
amerísku tímariti, „Review”. Athugasemdir höf. eru
vitanlega gerðar á hans eigin ábyrgð. En fróðlegt er að
kynnast hvernig sjerfræðingar í utanríkismálum líta á
samband þessara þriggja landa í framtíðinni.
sjálfstæði í framtíðinni. Þessi
stefna kom fram í ávarpi for-
seta til fulltrúadeildarinnar,
eftir fall Danmerkur, þann 9.
apríl 1940. Roosevelt lýsti því
þá yfir, að ,,ef menningin á að
lifa, verði rjettur smáþjóðanna
til fullveldis . . . að vera viður-
kendur af hinum öflugri nábú-
um þeirra”. Þessi undirstöðuat-
riði voru staðfest á Teheranráð
stefnunni og styrkt af þeirri
staðreynd, að Bretar og Rússar
samþyktu ásamt Bandaríkjun-
um að tryggja sjálfstæoi og
landamæri Iran, sem eins og
Island, er frá landfræðilegu
sjónarmiði hernaðarlega mikil-
vægt,
Ekki hjáienda Bandaríkjanna.
Hvorki mun ísland af hern-
aðarlegum ástæðum nje vegna
flugsamgangna eftir stríð, verða
hjálenda Bandaríkjanna. Spurn
ingarnar, sem fram koma við
að reyna að skyggnast inn í
framtíð íslands, draga upp
mynd af hinum mikilvægustu
staðreyndum, sem atburðir
þessarar sfyrjaldar hafa leitl
fram í dagsljósið, en það er,
að þjóðir, sem byggja lönd,
er hafa mikiivæga hernað-
arlega þýðingu, geta ekki
Iifað í sjálfstæðri einangr-
un, en á hinn bóginn eru
svæði þessi of mikilvæg
hagsmunum margra annara
ríkja, til þess, að voldugu
nágrannaríki geti haldist
uppi að fara með smáríkin
eins og hjálendur sínar. I
beinni merkingu orðsins
verða þessi lönd, að vera
undirsíaða — hornsteinn-
ínn — að nýrri alþjóðasam- ^
vinnu, sem einhvern tíma
mun yfirstíga þjóðernis-
stefnur og stórveldastefnur.
{Leturbr. vor.)
Grænland og ísland-
Það er ekki hægt að aðskilja
vandamál ísland's og Græn-
lands. Hernaðarlega eru lönd-
in eind. Aðeins einar 180 mílur
skilja að Isfands og Grænland,
þar sem styst er á milli land-
anna. Við höfum verið alin
upp í þeirri trú, að Grænland
sje austasti hluti Vesturheims
og að ísland sje vestasta hluti
Evrópu. En norðaustur hluti
Grænlands ■ er raunverulega
austar en nokkur annar staður
á íslandi. Það er hægt að líkja
íslandi við framvarðarvirki
við strendur Grænlands, sem
ver íslausar hafnir þess á suð-
urlandinu og veðurathugunar-
stöðvarnar, sem eru svo þýð-
ingarmiklar fyrir flugaðgerðir
yfir norðvestur Evrópu. Þann-
ig mynda Island og Grænland
kjarnann í vörnum Améríku
að norðan, sem vernda leiðina
til Ameríku norðan frá og
austan.
Eins og mikið er rætt um ís-
land. er mikið talað um Græn-
land í sambandi við framtiðar-
flugferðir Beinasta leiðin frá
borgum í vesturhluta Norour-
Ameríku til aðalborganna í
Veslur-Évrópu og Rússlandi,
er um Suður-Grænland. — Á
hinn bóginn veldur veðrátta
og dreifbýlið norðan heim-
skautabaugs þvi, að fyrst um
sinn mun ekki verða um að
ræða flugleiðir í stórum stíl
yfir Norður-Grænland.
Herverndarsamningamir.
Samanburður á samningun-
um, sem gerðir hafa verio við
ísland og Grænland sýna, að
Bandaríkjamenn hafa farið eft
ir þeirri stefnu, að viðurkenna
fullveldi hinna smærri þjóða á
norðlægum breiddargráðum. —
En það er samt sem áður mis-
munur á þessum tveimur samn
ingur. í ávarpi til fulltrúadeild-
arinnar 7. júlí 1941, skýrði
Roosevelt forseti frá því. að
undir eins, að því „ástandi
loknu, sem nú ríkir”, myndi
allur herafli Bandaríkjanna á
íslandi verða fluttur þaðan
brott. Samningarnir um Græn-
land gera hinsvegar ráð fyrir,
að síðar verði rætt um framtíð
landsins. Þar er svo kveðið á,
„að samningarnir skuli gilda
þar til sjeð er að núverandi
hætta fyrir frið og öryggi meg-
inlands Ameriku er hjá liðin.
Að þeim tíma loknum skulu
ríkisstjórnir Danmerkur og
Bandaríkjanna hefja viðræður
um breytingar, eða uppsögn
sarnningsins”.
Framtíð íslands og Græn-
ÍJimm hiíi.íaímæ f'i:
o
Guðbjörn og Ásbjörn
Guðmundssynir
lands getur og stjórnast af mis-
muni á veðráttu, atvinnuveg-
um og íbúatölu þessara tveggja
landa. Lýðveldið ísland hefir
120.000 íbúa, sem eru hreyknir
af menningu sinni og stjórn-
málalegum erfðavenjum. — I
Grænlandsnýlendunni búa 500
Danir og 18.000 „innfæddir”.
Ákvæði samningsins um Græn-
land benda til þess, að aðilar
hafi ekki eingöngu haft í huga
hagsmuni hinna sameinuðu
þjóða í heild, heldur beina hags
muni Bandaríkjanna í Græn-
landi, sem er dnnan Monroe-
kenningar svæðisins. Banda-
ríkjastjóm telur ef til vill, að
Grænland sje það þýðingar-
mikið svæði í varnarkerfi lands
ins, að það megi aldrei vera
numið, eða nokkur hluti þess
komast undir hendur öflugs
óvinar Bandaríkjanna.
Tjaldið hefir verið dregið
frá, i Grænlandi og á íslandi,
og sameinuðu þjóðirnar verða
að sýna hvernig þær ætla að
tryggja frið i heiminum. — Það
tillit, sem tekið verður til ís-
lands, sem þátttakanda í heims
samvinnu um loftleiðir, flug-
stöðvar og veðurstöðvar, verð-
ur einnig að vera hið sama fyrir
Grænland. Danmörk verður
þáttakandi í alþjóðasamvinnu,
sem mun ákveða ný ákvæði að
alþjóðalög um flugleiðir heims
ins aiment og flugleiðir á norð
urhveli jarðar sjerstaklega.
Utanríkismálastefna Banda-
ríkjanna hefir stefnt norður á
bóginn. — Ákvarðanir, sem í
fyrstu virtust teknar af hern-
aðarlegri nauðsyn eru smátt
og smátt að verða grundvöllur
undir ákveðnari friðarlíma-
stefnu.
Það getur vel svo farið, að
Island og Grænland verði próf
steinninn á alþjóðasamvinnu á
breiðara grundvelli.
Guðbjörn Guðmundsson
GUÐBJÖRN GUÐMUNDS-
SON prentari og Ásbjöi'n bif-
reiðastjóri, bróoir hans, eiga
fimlugsafmæli í dag.
Ungur lærði Guðbjörn prent-
iðn í ísafolaarprentsmiðju og
vann þar þegar Moi’gunblaðið
var stoínað, fyrir 31 ári síðan.
Hann prentaði fyrstu lölublöð-
in. Vann hann hjer i smiðjunni
þangað til stofnuð var prent-
smiðjan Acta h.f. Var hann einn
stofnendanna og íramkværnda-
stjóri meðan það fyrirlæki var
siarfrækt. Ráku eigendur þeirr-
ar prentsmiðju bókaútgáfu um
hríð, samhliða prentsmiðju-
i'ekstrinum. En er Acia var lögð
niður og vjelarnar seldar, hvarf
Guðbjörn um skeið að annari
atvinnu. uns hann ário 1940
kom aftur lil Isafoldarpren-
smiðju, til þess að prenta Morg-
unblaðið, og hefir annast pað
síðan, en mest reynt á hann
el'lir að fengin var ný prent-
vjel til þess verks, af annari
gerð en hjer hafði áður þekst.
Ásbjörn Guðmundsson
Frá -unga aldi'i hefir Guð-
bjöi'n haft mikinn áhuga fyrir
fjelagsmálum. Hann var t. d.
snemma ötull fylgismaður ung-
mennafjelaganna, og hefir lagt
mikla vinnu í efling þess fje-
lagsskapar.
Guðbjörn er i'öskleikamaður
við hvert verk er hann vinnur,
ætíð hjálpsamur við menn sem
mátleysingja, hvenær sem hann
sjer fæi'i til að rjetta einhverj-
um hjálpai’hönd. Hann er jafn-
an glaður og reifur og góður
fjelagi, og hefir vinnuþrek i
besta lagi. Enda lætur hann
það ekki á sig fá, frekar en
aðrir er vimra að útgáfu Morg-
unblaðsins, þó vinnutíminn
verði stundum æðimikill part-
ur af sólarhringnum.
Vio samstarfsmenn hans við
Morgunblaðið þökkum honum
góða samvinnu og óskum hon-
um á þessum hans heiðui'sdegi
langra og bjartra lífdaga.
V. St.
INGOLFI JONSSYNI alþm.
hefir, út af grein, sem birtist í
Moi^unbl. í fyrradag um staðar
val fyrir bændaskóla á Suður-
landi, óskað að eftirfarandi yrði
tekið fram:
Tilraunaráðið, en í því eiga
sæti fimm sjerfróðir menn, Ól-
afur Jónsson, tilraunastjóri,
Akureyri, Klemenz Kristjáns-
son, tilraunastj., Sámsstöðum,
Pálmi Einarsson, jarðræktar-
ráðunautur, Jakob Líndal,
Lækjarmóti og Ásgeir L. Jóns-
son, háfði lýst sig samþykt því.
að Búnaðarskóli Suðurlands
verði reistur að Sámsstöðum.
Ráðherra ákvað skólanum
ekki stað fyrr en hann hafði
fengið samþykki ráðsins. Einn-
ig lexlaði hann álits stjórnar
Búnaðarfjel. íslands. — Einn
stjórnarnefndarmaður, Pjetur
Ottesen taldi eins og fyrr Kálf-
holt heppilegasta staðinn, en
gæti samþ. Sámstaði, ef það
væri til þess að flýta fyrir fram
gangi málsins. En hinir tveir
meðstjórnendur hans, Bjarni
Ásgeirsson og Jón Hannesson,
vísuðu til Tilraunaráðsins.
Af þessu má sjá að ekki var
neiít handahóf hjá ráðherra um
val á stað fyrir skólann.