Morgunblaðið - 07.12.1944, Blaðsíða 7

Fimtudagur 7. áes. 1944.
MORGUNBLAÐIÐ
7
HRUN OG ATVINNULEYSI MA EKKI
KOMA Á NÝ YFIR ÞJÓÐINA
Herra forseti.
Háttvirtu hlustendur.
MENN HAFA nú heyrt mál
Eysteins Jónssonar, hins fær-
asta málsvara sundrungarinn-
ar. Postula þeirrar stefnu, að
íslensku þjóðinni ríði nú á engu
meir en innbyrðis fjandskap og
illindum. Frjálsleg stjórnskip-
un hvílir á því, að eðlilegt sje,
að skoðanir manna sjeu oft og
einatt skiftar. Flokkar eru
myndaðir til þess að gera þeim,
sem svipaðar skoðanir hafa,
hægara fyrir að vinna að fram-
gangi þeirra. Þá er það og skilj-
anlegt, eins og hv. þm. Stranda-
m. (H. J.) sagði í gær, að nokk
ur metnaður eigi sjer stað á
milli manna, hvort sem er í
sama flokki eða öðrum. Þarf
slíkt eigi ætíð að vera til óþurft
ar.
En öllu þessu: Skiftum skoð-
unum, flokkadrætti og per-
sónulegum metnaði, verður að
stilla í hóf. Þessi öfl mega
aldrei verða svo áhrifarík, að
þau sundri sjálfri ríkisheild-
inni, eða að þau komi í veg
fyrir, að lögmætri stjórn verði
haldið uppi í landinu.
★
SAMKVÆMT stjómarskránni
er það Alþingi, sem á að til-
nefna ráðherrana. Með þessu
er Alþingi ekki aðeins fenginn
rjettur. Heldur er því lögð sú
skylda á herðar að sjá land-
ínu fyrir stöðugri stjórn. Má
með sanni segja, að þetta sje
hin helgasta skylda þingsins,
sú, sem það síst megi víkja sjer
undan. Hinu verður auðna að
ráða, hversu hverju sinni tekst
til með stjórnarframkvæmdir.
A enn við um það, sem forfeður
vorir sögðu, að til frægðar skal
konung hafa en eigi langlífis.
Þess þarf nú eigi að rifjað
sje upp, hvílík ógæfa steðjaði
að Alþingi og þjóðinni allri, er
um nær tveggja ára skeið mis-
tókst að mynda þingbundna
stjórn í landinu. í þess stað
gegndi ráðherrastörfum óþing-
ræðisleg utanþingsstjórn.
Hefir óvirðing Alþingis
aldrei orðið meiri en þegar þing
mönnum á s. 1. hausti voru úr
ráðherrastóli valin hin herfi-
legustu hrakyrði fyrir það, að
þeir vildu ekki fylgja þýðing-
arlausu kaup-þvingunarfrv.
Mega hlustendur minnast þessa,
því að þeim umræðum var út-
varpað. Er þar var komið, höfðu
ræst allar hinar verstu hrak-
spár um utanþingsstjómina og
var þó vegur þingmanna sýnu
minni, þar sem þeir virtust
ekki einu sinni hafa úrræði til
að losna við hina úrræðaminstu
en tildurmestu stjóm, sem hjer
hafði setið, frá dögum hinna
dönsku hirðgæðinga fyrr á öld
um.
Meðan þessu fór fram, mögn-
uðust verkföll og annar ófriður
í landinu, en utanlands gerðust
þeir atburðir, sem líklegir eru
til að ráða örlögum mannheims
og þar með íslands um áratugi,
ef ekki aldur.
Mjer hefir ætíð verið það
með öllu óskiljanlegt, að nokk-
ur þingmaður skyldi una því,
, að láta úrræðaleysi og öngþveiti
Ræða Bjarna Benediktssonar við
eldhúsumræður á Alþingi 5. des.
ráða um stjórn landsins, með-
an svo var statt, en taumlausa
sundrung ríkja á Alþingi. Slikt
ástand var vissulega þyngra en
tárum tæki, og áttu þingmenn
í raun rjettri ekki annan kost,
ef eigi raknaði úr, en leggja
niður umboð sín, allir í hóp, og
láta aldrei meir sjá sig á mann-
fundum.
Þessu ástandi var afljett með
myndun núverandi ríkisstjórn-
ar.
ir
STJÓRNARMYNDUNIN hef
ir nú þegar þvegið af þinginu
slíká skömm og vakið þvílíkan
fögnuð með þjóðinni, að von er
að menn spyrji: Af hverju tókst |
þinginu ekki að mynda stjórn
herrar. Er þeim að vissu leyti
vorkunn, þó hin langa valda-
seta hafi um þetta ruglað dóm-
greind þeirra,, ekki sist þar eð
sumir þeirra, sem ætla hefði
mátt, að betur vissu, sýnast
haldnir sömu villu og er þó hv-
þm. S-Þing. sannarlega ekki í
þeim hóp.
þjóðlegum ástæðum, að gengju
oss úr greipum, ef áfram væii
haldið að eyða tímanum í
einskis verðar þrætur.
Váhdamál verðbólgunnar er
hinsvegar fyrst og fremst ins-
lent viðfangsefni, deila um það,
hversu mikið hver stjett -ku'ti
fá í sinn hlut, og sýnist það eín-
sætt, að einlægt samstarf allra
stjetta muni líklegast til áð
koma í veg fyrir þjóðhættuleg-
an ágreining þeirra í milli af
þessum sökum eða öðrum. Þetta
á ekki síst við um verkamenn
og vinnuveitendur. Ef báðir
j þessir aðilar vinna saman ' ífð
En þessi sannfæring , þ^i undir forystu rikisvaldsins,
að útvega afurðunum sem allra
Framsóknarforkólfanna hefir
haft þau áhrif, að þeir af heil- jbesta marka3i og koma fram.
um hug tiúa því, að þeir sjeu j leiðslutækium og öllum aðbúh
að þjóna föðurlandi sínu meðjaði atvinnuveganna í sem best
því að koma í veg fyrir, að land horf Qg sannfærast þá umva0
þrátt fyrir þessa viðleitni sje
kaupgjald of hátt, þá fyrst er
eðlilegt að kaup lækki, en þá
verður líka að vænta þess; að
um það verði samkomulag.
Andstæðmgar stjórnarinnar
segja, að í þessu kenni of mik-
því, að tilraunirnar til stjórn- Utu forystumenn flokksins svo áe& ársins 1942' er hann varð j illar bjartsýni. Þar skilur .á
Bjarni Benediktsson
um sinum og smna
inu sje stjórnað svo sem lög
standa til, ef þeir sjálfir hafa
ekki öll ráð ríkisstjórnarinnar
í hendi sjer og skipa þar hinn
forvstu- sess- vegna telur og'
miklu fyrr? A hverjum stóð? manna vel borgið á meðan hún háttv. þm. Strm., að öll óham-
Vakin hefir verið athygli á yæri við vold Samfara þessu ingja Islands, stafi frá þeim
hag
að láta af völdum, eftir nærri
átta ára ráðherradóm.
armyndunar tóku 100 vikur. A
þeim langa tíma voru stjórnar- af því að halda við enn _____
myndanir reyndar með marg- stund og ti] kosninga! glund. i
vislegum hætti. En það var sam roða Qg úrræðaleysi um almenn !
eiginlegt öllum tihaununum, ingshag) { þvi skyni, að geta Framsóknarflokkurinn hefir
sem í 97% viku voru gerðar, sýnt fram á ófarnað þann, sem ætíð, nema um nokkurra vikna
að þá átti Framsóknanlokkur- !leiddi af hmni nýju kjördæma- !skeið í haust, verið haldinn
milli. Við Sjálfstæðismenn.
'treystum á skynsemi fólksins.
^ : En forystumenn Framsóknar-
ÞESSU til viðbótar er það, að flokksins hafa vanist því A
valdaferli sínum að vitna frem
ur til annara mannlegra eig-
inleika en skynseminnar. Það,
iþeirri trú, sem einnig rjeð öllu sem annað, á sína skýringu.
Á MEÐAN Framsóknarflokk
urinn fór með stjórn, var lengst
inn að verða þátttakandi í skipun
stjórninni. Það mistókst æ ofan i SUk fiokkshýggja horfir til um gerðir utanþingsstjórnarinn
í æ. Enda segir Eysteinn Jóns-, heinnar upplausnar þjóðfjeiag_ :ar, að um fram ait yrði að
son nú, að samningamir hafi jinu Qg er vissulega óverjandi. [lækka kaupið í landinu. Er
aðeins verið á byrjunarstigi eft pjydiij. hún meðan þessara at- !meira að segja á sumum að af lítil velsæld í landinu. For-
;97%.-ku- ^V1 fan fja,rrl’ að ] burða er minst að verða til ó- heyra, sem þeim þyki þetta hafa ystumenn Framsóknar bjuggu
ramso n a i þa venð buin virðingar þeim, sem um hana'alt of lengi dregist. og svo um, að sem flestir lands
a."_.. 1 Aí*.Se^_Tnln.í?!*1 ihafa 8erst sekir. I Rjett er það að vísu, að at- menn ætti sem mest undir þá
En til sannmælis þeim for- vinnuvegir landsmanna þola að sækja. Þeir tömdu sjer það
ystumönnum Framsóknarflokks ekki hærra almennt kaupgjald að telja bitana ofan í hvern
ins, sem þessu hafa ráðið, skal en nú er greitt, enda er með mann. Þeír ,,hjálpuðu“ mönn-
var. En þá höfðu hinir flokk-
arnir fengið nóg. Þá loksins
var reynt að mynda stjórn án
tekist eftir 2V2 viku.
fúslega játað, að þeim eru marg
ir hlutir vel gefnir. Við það
Gefur þetta strax nokkra|að kynnast þeim hjer á þingi
bending um á hverjum mest og ekki sist vjð að sitja með
hafi staðið um þátttöku í stjórn þe;m á endalausum samninga-
armyndun. Vita og nú orðið fundum, þá hefi jeg öðlast sann
stjórnarsamningnum trygt. að um um innflutning og opinbera
almenn kauphækkun mun ekki styrki. Þeir vildu helst, að all-
eiga sjer stað. Er það í fyrsta Ur landslýðurinn mændi vonar
skifti, sem slík raunhæf trygg augum til valdhafanna, og eft
ing fyrir stöðvun kauphækk- ir getu reyndu þeir að láta hið
ana fæst. Á hitt hefir verið rangláta ihald og aðra bersynd
allir það, sem ekki aðeins var færingu fyrir, að þeir eru að nógsnmlega bent áður í þessum uga verða úti í kaldri norðan-
berum orðum sagt í viðræðum ýmsu leyti mikilhæfir menn. umræðum, að un'danfarin tvö nepjunni, sem næddi af óvild
milli samningamanna flokk- | kappsamir, fylgnir sjer, vita ár hafa atvinnuvegirnir getað stjórnarherranna. Forystumenn
anna. heldur hefir og glogglega giöggt hvað þeir vilja og þvi greitt það kaup, sem af þeim Framsóknarflokksins vöndust á
komið íram í málgögnum flokks fer fjarri. að þeir sjeu þjóð j hefir verið krafist, og enn þurfa að trúa því, að í álíku væri
ins og á fundum, að forystu- sinni illviljaðir. Þeir eru engan þeir ekki á kauplækkun að hin sanna stjórn fólgin. Ef fólk
menn Framsóknarflokksins vegmn slíkir ,,undirmálsfiskar“, j halda. ið er ekki í skapi til að una
EN HVAÐ er þá að?
töldu ekki tímabært að mynda * sem einn af reyndustu útgero-
þinglega stjórn. Þeir töldu ekki armönnum landsins nýlega
tímabært fyrir þjóðina að látið nefndi þá.
væri af illindum og horfið væri ,
frá úrræðaleysi til styrkrar |
stjórnar og einlægs samstarfs. !
A hverju hafa Framsóknarmenn vera það ljóst, að vonlaust væri
HVERNIG MÁ það vera, að ekkj fengist til þess meo öðrum að fá verkalýðinn til samstarfs,
næst stærsti flokkur þjóðarinn- að leggja hönd á plóginn. að ef forsenda þess átti að vera
ar taki slíka afstöðu? láta \ tje krafta sína. sem vissu kauplækkun áður en afkoma at
Er þar að verki einungis lega eru ekki einskis nýtir, til vinnuveganna gei'ði hana óhjá-
blint ilokks-ofstæki, þrætu- uppbyggingar þjóðfjelagsins? kvræmilega.
girni og metnaður, sem meinar pað, sem er að, er að þeir Með þessu er ekki sagt, að
öðrum samstarfs af ótta við, að hafa fallið í sömu gröf og marg síðar, og ef til vill áður en of-stjórn
það verði þeim til of mikils ir vaidamenn á undan þeim. varir, verði ekki þörf á kaup- ins.
frama, ef tekist gætí að evða þeir rugla alveg saman hags- lækkun. En ótti um það mátti j Aðrir geta aftur á móti ekki
glundroða og öngþveiti úr þjóð- munum sínum og flokks síns ekki lengur standa í vegi fyrir fallist á þetta vanmat Fram-
lifinu? annarsvegar og hagsmunum því, að komið væri á skapiegri sóknarforkólfanna á skynserrii
Því miður verður að segja þjóðarinnar hinsvegar. stjórn í landinu, sem sneri sjer fólksins. Það er að vísu skilj-
það eins og er, að þröngsýn Sá maður, sem gerþekkir I að raunhæfri lausn þeirra x anlegt, að forystumenn Fram-
flokkssjónarmið hafa eflaust þessa menn, hóf þá til valda, vandamála, sem fyrir liggja, og sóknarflokksins geri sjer ekfci
Versta villa utanþingsstjórn- þvílíkum stjórnarháttum, þá
arinnar var einmitt sú, að vera telja þessir menn, að það sje
sí og æ að klifa um þvingun- alls ekki „tímabært“ að hafa
arlög til að knýja fram þá löglega stjórn í landinu.
kauplækkun, sem enn þurfti l Þeir hafa þess vegna nú táMð
Af eigi á að halda. Og öllum mátti sjálfum sjer trú um, að það
væri ekki tímabært að mynda
stjórn fyrr en hrun hafi átt sjer
stað. Hrun, sem gerði hug al-
mennings svo meiran, að unt
yrði- að lækka kaup, og gerði
hann móttækilegan fyrir bless
un þá, sem a. ö. 1. er samfara
Framsóknarflokks-
I ráðið of miklu um afstöðu Fram og haldið hefir við fylgi þeirra
sóknarflokksins. Hann rjeð með þjóðinni, hefir nýlega lýst
imestu um gerðir hinnar óhappa því, hvernig það hefir snúist
I ælu utanþingsstjórnar, og taldi, 'til þjóðarógæfu, að þeir telja
hæfist handa um þá uppbýgg-
ing atvinnuveganna, sem íslend
ingar nú í fyrsta skifti hafa
fjármagn til, fjármagn og mögu
eflaust með rjettu, forrjettind- [sje vera „áskapað“ að vera ráð- Jeika, sem við búið var, af al-
Ijóst, að allur almenningur hugs
ar ekki með sama söknuði til
valdatímabils þeirra, sem þeir
gera sjálfir. En það mundi þó
Framh. a 8. síðu.