Morgunblaðið - 16.12.1944, Blaðsíða 8

8
MORGUNBLAÐIÐ
Laugardagur 16. des. 1944
wgttitltfiifetfr
Útg.: H.f. Árvakur, Reykjavík.
Framkv.stj.: Sigfús Jónsson.
Ritstjórar: Jón Kjartansson,
Valtýr Stefánsson (ábyrgðarm.)
Frjettaritstjóri: Ivar Guðmundsson.
Auglýsingar: Árni Ola.
Ritstjórn, auglýsingar og afgreiðsla,
Austurstræti 8. — Sími 1600.
Áskriftargjald: kr. 7.00 á mánuði innanlands,
kr. 10.00 utanlands.
í lausasolu 40 aura eintakið, 50 aura með Lesbók.
• •
Oryggisle ysið
FJÁRMÁLARÁÐHERRA Pjetur Magnússon gat þess
í eldhúsumræðunum á dögunum, að hann hefði gert sam-
anburð á fjárlögum ársins 1940 og fjárlagafrumvarpinu
fyrir 1945, eins og frá því var gengið við 2. umræðu. Við
þann samanburð kom í ljós, að allir útgjaldaliðir, sem
nokkru máli skiftu, höfðu minst þrefaldast, margir fimm-
faldast og nokkrir' tífaldast.
Það er vissulega alvarlegt íhugunarefni fyrir okkur ís-
lendinga, að svo gálauslega var farið með fjármál
ríkisins á stríðsárunum, að rekstursútgjöldin eru komin
langt fram úr dýrtíðinni, og er hún þó meiri og þungbær-
ari hjá okkur en flestum ef ekki öllum öðrum þjóðum.
★
Vitanlega er fjarstæða að ætla að kenna núverandi rík-
isstjórn um öngþveitið, sem nú ríkir í fjármálum ríkis-
ins, en það hafa Framsóknarmenn reynt að gera. Stjórn-
in tók við völdum 21. október s.l. og sjá vætanlega allir,
að hún hefir engu getað ráðið um stefnu í fjármálum
undangendin stríðsár. Fyrverandi stjórn verður heldur
ekki sakfeld. Meinsemdin lá í stjórnarfarinu, sem ríkti
á þessum árum, eins og fjármálaráðherrann tók rjettilega
fram. Samvinna var engin milli þings og stjórnar. Algert
handahóf rjeði afgreiðslu fjárlaganna á hverjum tíma.
Þetta er orsök þess, að fjárhagur ríkisins var að komast
í algert öngþveiti, þegar núverandi ríkisstjórn tók við
völdum. ’ 1
★
Á það hefir áður verið minst hjer í blaðinu, að brýn
nauðsyn sje að setja ákvæði inn í stjórnarskrána, sem
setur skorður við gálauslegri afgreiðslu fjárlaganna. —
Fjármál ríkisins eru svo veigamikill þáttur í rekstri þjóð-
arbúskaparins, að örugglega verður að vera um búið.
Eðlilegast er að ríkisstjórnin ráði á hverjum tíma stefn-
unni í fjármálum. Þannig var fyrirkomulagið í Bretlandi
og verður vafalaust á friðartímum. Stjórnin gengur frá
fjárlagafrumvarpinu ,og leggur það fyrir þingið. Þar er
fast ákveðið, hver útgjöld ríkisins megi vera á fjárhags-
tímabilinu. Þingið má ekki fara með gjöldin út fyrir þann
ramma, sem stjórnin setur, aðeins færa til og breyta, inn-
an rammans.
Samskonar hemill verður að komast inn í stjórnarskrá
íslenska lýðveldisins, þegar hún verður næst endurskoð-
uð. Að sjálfsögðu ber stjórninni að taka inn á fjárlaga-
frumvarpið öll útgjöld ríkisins, sem vitað er um, þegar
frumvarpið er samið. Skirrist ráðherra við það vísvitandi,
blekkir hann sjálfan sig og þingið,
★
Nú gæti svo farið, að þingið vildi eyða meiru fje en
stjórnin lagði til og þar með fara út yfir rammann, sem
stjórnin setur. Afleiðing þess yrði sú, að stjórnin yrði að
fara frá völdum. Því að það ætti að vera ófrávíkjanlegt
boðorð ríkisstjórnar, að víkja ekki frá þeirri fjármála-
stefnu. sem hún sjálf markar og vill bera ábyrgð á.
Með þessu fyrirkomulagi fengi eyðslusamt þing mikið
aðhaj^. Þá væri ekki um að villast, hverjir bæru ábyrgð á
eyðslunni og sukkinu.
Nú er það hinsvegar ,altítt á Alþingi, að þingmenn og
flokkar, sem eyðslusamastir eru á fje ríkissjóðs, reyna
að koma sökinni og ábyrgðinni af sjer og yfir á aðra. Og
um flesta þingmenn er það sameiginlegt, að þeir reyna
af ítrasta megni að fá samþyktar útgjaldatillögur fyrir
sitt kjördæmi og gera þá oft hrossakaup innbyrðis. Þann-
ig hafa fjöldamargar og stórfeldar hækkunar-tillögur náð
samþykki á Alþingi.
Ef nú sú kvöð væri lögð á þessa hrossakaupa-þingmenn,
að þeir yrðu að samþykkja sömu lækkun á öðrum gjalda-
iiðum fjárlaganna, sem hækkanirnar nema, myndi fjár-
hagur ríkisins vera annar og betri en hann nú er. Og þá
þr ekki víst, að hrossakaupin gengju greiðléga.
' Með fyrirkomulagi því, sem nú er á afgreiðslu fjárlag-
anna er stefnt í algert öryggisleysi um fjármál ríkisins.
Pillur af íslenskum
æltufli getur sjer
frægðar á Kyrra-
hafsvígslöðvunum
ÞANN 7. APRÍL S. L. birtist
í vikublaðinu Cavalier Cronicle
sem gefið er út í Pembina
Caunty, Norður Dakota, grein
um pilt, sem er af íslensku
bergi brotinn, í báðar ættir, en
fæddur í Ameríku og er aðal-
efni greinarinnar þannig:
Bóndi frá Edinburg, Norður
Dakota, 25 ára að aldri, hefir
tvisvar á hálfum mánuði hlotið
jheiðursmerki og verið hækkað
ur í tign, fyrir framúrskarandi
! skyldurækni, sem hermaður og
'foringi hernaðarframkvæmda í
fremstu víglínu,
Þessi ungi piltur er „Staff
Sergeant“ Friðrik R. Melsted
og hefir hann nú barist utan
heimalandsins, í meira en 18
mánuði. Var hann áður lið-
þjálfi en var hækkaður í tign,
vegna áberandi foringjahæfi-
leika, en tveim vikum síðar
hlaut hann heiðursmerki, sem
veitt er fyrir ágæta framgöngu
og hreysti. Og þykir fótgöngu-
liðsmönnum mikill fengur í
þessu heiðursmerki, þar sem
það er aðeins veitt fyrir fram-
úrskarandi framgöngu, í átök-
um við óvinina. ,,Combat In-
fantryman badge“. (Heiðurs-
merki stríðandi fótgönguliðs-
manna). Heiðursmerkið er silf-
urrifill á bráum grunni, með
silfurbryddingum, grópaður í
sporöskjulagaðann silfurkrans.
Fr. Melsted er nú foringi fót-
gönguliðsdeildar, sem varð fyrst
' til þess, að ráðast á Bougain-
'vile. Hann hefir nú barist á
íFije-eyjum og á nýju Hebrides
I eyjum og á Guadalcanal, áður
' en hann kom þangað, sem hann
dvelur nú.
Til viðbótar heiðursmerki
því, sem að framan getur, hefir
Fr. Melsted hlotið annað heið-
ursmerki, síðan hann kom á
Kyrrahafsvígstöðvarnar, —
Fr. Melsted er sonur Margrjet
ar Guðmundsdóttir, sem býr í
Milton N.-Dakota og hefir hann
stundað sveitabúskap, frá barn
| æsku, þar til að hann fór í her-
þjónustu, tveimur mánuðum
eftir árásina á Pearl Harbor og
hafði hann verið 2 ár í þjónustu
hersins 19. febrúar s. 1.
Það sem að framan getur er
lausleg þýðing á því, sem
Cavalier Cronicle birtir um Fr.
Meísted, áðurnefndan dag.
Fr. Melsted er sonur Einars
Melsted, er lengi bjó stóru fyr-
irmyndar búi í Garðarsbygð
Norður-Dakota. Og var Einar
ættaður frá Halldórsst. Kölduk
inn S.-Þingeyjarsýslu og flutt-
ist hann ungur til Ameríku,
með móður sinni, ásamt fjórum
bræðrum sínum. Einar Melsted
er dáinn fyrir fáum árum síðan.
Margrjet Guðmundsdóttir,
móðir Fr. Melsted er ættuð frá
Bóndastöðum á Fljótsdalshjer-
aði og eru bræður hennar hjer
í Reykjavík, Einar Guðmunds-
son heildsali og Ásbjörn Stefáns
son læknir og Guðlaugur Stef-
ánsson bílstj. Ásbj. og Guðlaug-
ur eru hálfbræður Margrjetar
af seinna hjónabandi móður
þeirra. Auk þess á Margrjet
fjórar alsystur, sem eru allar
búsettar hjer á landi.
\JiIverji álrifar:

Ifr ilcujlecja Ííiinu
Örlyndi Reykvíkinga.
REYKVÍKINGAR eru örlynd-
ir mjög. Það hefir komið í ljós
hvað eftir annað þegar leitað hef-
ir verið til þeirra. Síðasta dæm-
ið er glæsilegur vottur um ör-
lyndi bæjarbúa, en það er söfnun
Vetrarhjálparinnar, sem skátarn
ir hafa annast undanfarin kvöld.
í fyrradag mintist jeg á þetta
hjer í pistlunum og skoraði á
bæjarbúa að láta eitthvað af
hendi rakna til hinna bágstöddu.
Inn komu rúmlega 14.000 krón
ur og er það meira en nokkru
sinni hefir safnast í þessum bæj-
arhlutum áður, nærri 4000 krón-
um hærra en í fyrra. Þegar þetta
er skrifað er ekki vitað hve mik
ið kom inn frá Austurbæingum
í gærkveldi, en frásögn af því
birtist á öðrum stað hjer í blað-
inu.
Reykvíkingar eiga þakkir
skyldar fyrir örlyndi sitt.
•
Stórar gjafir.
ÞAÐ, sem hefir einkent söfnun
skátanna fyrir Vetrarhjáfpina að
þessu sinni er, hve fólk gefur
rausnarlega. Fyrir stríð þegar
flestir höfðu takmörkuð peninga
ráð var svo að segja alt, sem kom
inn, smámynt, en nú gefa fáir
minna en fimm krónur og marg
ir stærri upphæðir. I söfnuninni
í Vesturbænum voru innan við
170 krónur í smámynt, hitt alt
í seðlum.
Menn eru tilbúnir þegar skát-
arnir koma. Sumir höfðu gjafir
sínar til í umslögum og undan-
tekningarlaust var skátunum tek
ið vel, enda eru þeir kurteisir og
koma vel fram í alla staði.
•
Lýsing dómkirkju-
klukkunnar.
ÞESS SKAL getið, sem gert er
og sjerstaklega þegar vel er gert.
í mörg ár hefir verið undan því
kvartað, að ekki skuli hafa verið
komið fyrir ljósaútbúnaði, sem
lýsti upp dómkirkjuklukkuna til
þess að vegfarendur gætu sjeð á
hana eftir að dimmir. Nú hefir
þetta verið gert til þæginda og
ánægju fyrir vegfarendur.
Hafi þeir þökk fyrir, sem að
því stóðu, en það mun vera raf-
magnsstjóri og bæjaryfirvöldin.
•
Minkurinn kominn aft
ur í Borg.
MINKUR sá, er frægastur hef
ir orðið allra minka hjerlendis,
er vafalaust sá, er labbaði- inn í
Hótel Borg eitt kvöldið í vetur.
Að vísu varð það hans bani, en
þannig gengur það, að ekki eru
allar ferðir farnar til fjár.
En nú er minkurinn kominn
aftur inn í Borg. Hefir verið sett
upp fyrir hann sjerstök hilla yfir
tóbaksbúðinni í fremri salnum.
Þetta var góð hugmynd hjá
Jóhannesi Jósepssyni gestgjafa,
að láta stoppa minkinn og búa
honum heiðurssess í sölum Borg-
arinnar.
Minkurinn hefir flækst víða
síðan hann lenti inni í Borg. Jó-
hannes sendi hann til Akureyrar
til að láta stoppa hann upp, sem>
kallað er. Þar var hann hafður til
sýnis í búðarglugga um tíma og
vakti mikla athygli.
Skýli fyrir strætis-
vagnafarþega.
„H“ skrifar á þessa leið um
skýli fyrir strætisvagnafarþega:
„Víkverji, nýlega sagðir þú frá
fyrirætlunum bæjaryfirvaldanna
um skýlisbyggingu á Lækjar-
torgi fyrir strætisvagnafarþega.
Jeg saknaði ]>ess að ekki skyldi
vera minst á þörfina fyrir skýli
á millistöðvum vagnanna, og þá
helst í úthverfunum. Sje þörf
á skýli á Lækjartorgi, er þess
ekki minni þörf á millistöðvum
bílanna. Þar er víðast algjör ber
angur og ólíkt veðurnæmara en
í húsaskjólinu á Lækjartorgi. Þar
hafa bílarnir ekki jafn ákveðinn
og vissan burtfarartíma eins og
á endastöðvunum. Farþegarnir
verða því oftast að bíða þar
lengri eða skemri tíma, vegna
þess, að bílarnir eru misfljótir í
ferðum eftir því, hvort taffr
vegna farþega, eða af öðrum á-
stæðum eru litlar eða miklar.
Allra verst virðist þetta vera
á þeim viðkomustöðum sem eru
á miðri leið vagnsins. Á enda-
stöðvunum standa bílarnir nærri
altaf við nokkra stund, áður en
þeir hefja ferð, og ekki ]>ekki jeg
það, að bílstjórarnir varni far-
þegum skjóls í vögnunum þegar
þess er leitað. Auk þess er það
mikið auðveldara fyrir fólk að
koma rjettstundis í vagnanna á
endastöðvum, en á millistöðvun-
um, þar sem brottflutningartim-
inn er ákveðinn.
Nú langar mig til að vita hvað
bærinn hygst fyrir í þessu efni
og hvenær mætti vænta fram-
kvæmda."
Jólakveðjur til
Islands í danska
útvarpinu
EINS OG venja hefir verið
undanfarin ár, hefir verið út-
varpað jólakveðjum frá Dan-
mörku frá danska útvarpinu. Á
fimtudagskvöld var útvarpað
kveðjum til íslands í klukku-
stund, frá kl. 8—9 eftir íslensk
um tíma. En sá galli er á þess-
um jólakveðjum, að danska
útvarpið heyrist ekki hjer
nema á stærstu og fullkomn-
ustu móttökutæki og hafa því
kveðjurnar farið framhjá flest
um.
Þeir,' sem eiga ættingja og
vini í Danmörku og eru vanir
að fá jólakveðjur frá þeim, sem
eru kærkomnari nú en nokkru
sinni fyrr, vegna hins alvar-
lega ástands í Danmörku, eru
gramir Ríkisútvarpinu fyrir, að
það skuli ekki hafa endurvarp
að kveðjunum, eins og gert var
hjer á árum áður. Skilja menn
ekki af hverju það stafar, að
Ríkisútvarpið skuli hafa hætt
að endurvarpa þessum kveðj-
um.
Lóð undir Kenn-
araskólann
SKÓLASTJÓRI Kennaraskól
ans hefir farið þess á leit við
bæjarráð, að skólanum verði
ætluð lóð til frambúðar við
Miklatorg, milli Eiríksgötu og
Hringbrautar. Er í ráði, að
bráðlega verði hafist handa um
byggingu tilrauna- og æfinga-
skóla fyrir Kennaraskólann og
liggur það í hlutarins eðli, að
hann verður best settur á þeim
stað, sem Kennaraskólanum
verður ákveðinn til frambúð-
ar. Mál þetta er til athugunar.