Morgunblaðið - 30.12.1944, Blaðsíða 7

Laugardagur 30, des. 1944
MORGUNBLAÐIÐ
7
Stjórn og
frelsuðu
i
m
ingar
Noregi
Ur ræðu Nygaardsvold
forsæ tisrá ðh erra
60
50
liO
30
zo
FEugleiðin um Norður-Atluntshuf
Eftir Robert Elson
ÞAÐ er ekki neinn ieikur að
fljúga yfir Norður-Atlantshaf
að vetrarlagi. Stórviðri geisa
um eyðilegt hafið. Flugvellirn-
ír eru oft lokaðir vegna storma,
sem skollið hafa á alt í einu.
Rakt loft sest á flugvjelarnar
og verður að ísingu- En þeir
^flugmenn, sem áðurtöldu þessa
leið ófæra flugvjelum höfðu
mjög á röngu að standa.
Fastar Atlantshafsflug-
ferðir
Nýlega hefir flutningadeild
ameríska flughersins hafið
fastar flugferðir um Norður-At
lantshafsleiðina annan veturinn
í röð. Flugferð til Evrópu, hvort
heldur er að vetrarlagi, eða
sumri til, er nú sjálfsagður hlut-
ur, eins og fastar flugferðir milli
New York og San Francisco.
Maðurinn, sem stjórnar þess-
um flugferðum er harðjaxlinn
Lawrence G. Fritz hershöfðingi.
Þegar hann var flugstjóri flutn
ingadeildar hersins í Washing-
ton var hann vanur að segja:
,,Það er hægt að fljúga reglu-
lega yfir Norður-Atlandshaf,
hvort heldur er að sumri til eða
vetri og hvort heldur er frá
austri til vesturs, eða vestri til
austurs".
Dag nokkum haustið 1942
steig hann upp í flugvjel óg
flaug yfir Norður-Atlantshaf-
ið. Reyndi að leita uppi versta
veður, sem hann gat fundið.
Það settist mikil ísing á vjel
hans, flughraðinn minkaði og
flugvjelin hrapaði. Fritz, sem
er vanur farþegaflugmaður,
rjetti flugvjelina við rjett áð-
ur en hún fjell í hafið. Hann
kom heim aftur jafn viss og
hann hafði verið um, að hann
hefði haft á rjettu að standa.
Honum var þá fengið það hlut
verk að sanna sitt mál og var
hann gerður að yfirmanni flug
mála Bandaríkjamanna yfir
Norður-Atlantshafi.
40 flugferðir á dag
Vélurinn 1943—1944 flutti
flugsveit hans meiri flulning
yfir Norður-Atlantshaf, en
flutt hafði verið alt sumarið
1942. Flugferðir eru nú rúin-
lega 40 daglega- í síðasta mán-
uði, (nóvember s. 1.) var flutt
meira með flugvjelum af
farþegum, vörum og pósti
yfir Norður-Atlantsháf, en
dæmi eru til í nokkrum öðrum
mánuði síðan herinn tók upp
flulninga á þessari leið, (und-
Höfundur eftirfarandi greinar, Robert Elson,
var einn af hinum 12 amerísku blaðamönnum,
sem hingað komu í nóvember s. 1. og sem voru að
kynna sjer flugleiðina um Norður-Atlantshafið.
Elson er blaðamaður við Timariíið Time og þar
biríist grein hans.
anskilið eru þó tímabil skömmu
á undan og eftir innrás banda-
manna í Frakkland).
Larry Fritz var of gamall í
hettunni og of nákvæmur til
þess að reyna að vinna sigur á
Norður-Atlantshafinu með því
að treysta á guð og lukkuna.
Unninn var bugur á hætt-
unni, sem stafaði af illviðrum
með því að koma upp griðar-
lega mörgum flugvöllum, sem
hægt var að nota ef í nauðir
rak. Veðurstofum var komið
upp — 53 í alt — loftskeyta-
stöðvum var komið upp. Stöðv-
um þessum stjórna liðsforingj-
ar sem fengið höfðu reynslu
við rekstur flugvjela í Banda-
ríkiunuri, en þúsundir her-
manna eru til aðstoðar á stöðv-
unum. v
Nákvæmar veðurfregnir
Veðurfregnir frá þessum
stöðvum eru það nákvæmar, að
veðurfræðingar geta sagt fyr-
ir um veðiið og tilkynt það,til
flugvjela, 'sem eru á leiðinni
yfir Atlantshaf svo að segja
mílu fyrir milu og á hverri ein
ustu klukkustund. Þessar veður
stöðvar, ásamt
um og úlvarpsgeislum vísa
flutningal'lugv. og sprengju-
flugvjelum leiðina yfir Atlants
hafið. Á hinum miklu flugslöðv
um i Labrador, Nýfundalandi,
Grænlandíi, íslandi og Azor-
eyjum fá flugvjelarnar . elds-
neyli og viðgerð ef með barf
og slundum eru stöðvar þessar
hreinn paradís fyrir flugmenn-
ina.
Flulningadeild hersins liefir
Ameríku tíl vígstöðvanna i
Evrópu.
Tvær aðalendastöðvar flutn
ingaflugvjelanna — fjögra
hreyfla Douglas C-54 — í Ev-
rópu eru Prestwick í Skotlandi
og París. Síðasta viðkomustöð-
in í Vesturheimi er Harmon
Field í Stephenville, vestast á
Frá norska blaðafulltrú-
anum.
í ræðu, sem Jah. Nygaards-
vold forsætisráðherra flutti í
norska útvarpið í London 2.
jóladag. komst hann m. a. að
orði á þessa leið:
Þegar fýrir tveim árum
skýrði jeg frá því i jólaræðu
minni, að núverandi stjórn
Norðmanna myndi strax segja
af sjer, þegar konungur og
stjórn væru komin til Osló. •
Fleiri en ein ástæða var til
þess að jeg skýröi frá þessu.
Fyrst og fremst vegna þess, að
jeg taldi að sú stjórn, sem setið
hefir i London í hátt í 5 ár, og
fjekk umboð frá einróma Osló-
þingi hafi lokið umboði sínu,
þegar komið er heim, og aðrir
eigi þá að taka við.
Auk þess er það hagkvæmt,
að mörg pólitísk mál verði í
höndum þeirra manna, sem
hafa verið heima, þegar farið
verður að bæta úr misfellun-
um.
Stjórnin heldur því fast við
fyrri ákvörðun sína um það, að
hún mun beiðast lausnar á
fyrsta ríkisráðsfundi, er hald-
inn verður í Oslo eftir að land-
ið er aftur frjálst.
nema fresti tii þess að bera
!fram ka^rur út af kjörskrá, því
meiri þörf verður á því að
koma fram siíkum kærun. nú,
en endranær.
J
j Það væri sménarlegt eða jain
vel giæpsamlegt gagnvart þeim
sem fórnað hafa lífinu fyrir
írelsun föðurlandsins, ef nas-
istar eða aðrir slíkir fengju
tækifæri til þess að taka
þátt í þjóðaratkvæðagreiðslu.
Aftur á móti verða þeir,
sem fluttir hafa verið nauð-
ugir frá heimilum sínum,
og þéir, sem verða í þýskurn
fangelsum, að fá að njóta at-
kvæðisrjettar síns. Og svo eru
allir sjómennirnir, sem hafa
jverið í siglingum. Þeir verða að
geta kosið, Ef til vill verða, þeg
ar til kemur, fundnar nýjar að-
ferðir til þess að flýta íyrir
kosningunum, auk þess sem
hægt verður að flýta þeim með
röskum málarekstri gagnvart
svikurunum.
Allir hljóta að vilja fá al-
mennar kosningar sem allra
fyrst. Mun stjórnin gera sítt
ítrasta til þess.
Ennfremur verður það mik-
ilsvert að fá sem fyrst frjáki
blöð. Því fyrr sem mgnn geta
En hvorki get jeg eða vil j látið í Ijós skoðanir sínar, því
minnast í nokkru á það, hvernig fyrr komast menn að samkomu
Nyfundnalandi. Þar er skift um hin væntanlega stjórn kann að ]agi um það> hyaða verke£ni
ahafmr a storu flugvjelunum, verða samansett, eða hvaða fyrst þurfi að leysa, og á hvaða
verkefni hún fær. jhátt. Ef við látum ekki bugast
Núverandi stjórn sjer, að og böldum vel saman, verða
vissir erfiðleikar eru á því, að verkefni
stjórn verði mynduð án til leystari.
komu stórþingsins. Við heyrum
Azoreyjum, eftir því hvernig raddir heiman að
um það, að
það þyki vafasamt hvort hið
þær fyltar bensíni og skoðaðar í
krók og kring áður en þær
leggja af yfir Atlantshaf, ann-
að hvort beint til Bretlands, eða
með viðkomu á íslandi. eða
framtíðarinnar auð-
veður er. Harmon í Nýfundna-
landi er sannarlega krossgala fyrrverandi stórþing skuli kall
Atlantshafsleiðarinnar, eins og
nú stendur.
I,
I ræðu sinni talaði forsætis-
ráðherrann sjerstaklega um
Norður-Noreg. Að hver þýskur
liðsforingi og hermaður yrði að
fá refsingu fyrir þau illvirki,
sem þeir fremdu þar. Að það
væri mikilsvert að seinka
flóttaflutningum Þjóðverja suð-
sem flutninga- menn hafa gert sig seka um ur á bóginn, svo þeir eyddu
Bandaríkjaflughersins ennþá stærri afbrot. En þetta sem
að saman, vegna ýmisa at-
burða. er, gerðust i sambandi
Herflugvjelar fara norðar, en við hina svonefndu . stórþings-
flutningavjelarnar. Millistöov- samninga, er Þjóðverjar reyndu
ar þeirra eru í Goose Bay og að koma a arið 1940, stöku þing
Gander Field,
deild
hefir með Bretum og Kanada- þarf ekki að koma að sök Því
monnum. ,varamenn eru til, sem hægt er
að boða á þingið, ef svo verður
N.vðri leiðin litið á einhverja- þingmanna*
Þessar flugvjelar eru látnar eigi ekki að koma á þingið.
fljúga nyrðri leiðina vegna Stórþingið gamla gæti orðið
loftskeytastöðv j þess að hún er styttri og þær að gefa hinni nýju stjórn um-
geta lent á flugvöllum í Norð- hoð til starfa og e.t.v. að kjósa
ur-Kanada, eða Grænlandi, ef nefnd, til að rannsaka eitt og
á þarf að halda. í Kanada eru annað í sambandi við upphaf
tvær flugstoðvar, sem neíndar styrjaldarinnar. og þegar núv.
eru Crystal 1 og Crystal 2. En stjórn fjekk umboð sitt á fund-
á Grænlandi eru stöðvarnar inum í Elverún, og legði nefnd
nefndar B.W. 8 og 1 og B.E. 2. slik fram álit sitt fyrir þingið.
B er stytting á orðinu Bluie. En núverandi stjórn hefir
fæstum lendum. Því með
hverri sveit sem eydd er, auk-
ast byrðar þjóðarinnar, þegar
til enddrreisnarinnar kæmi.
Hann mintist á erfiðleikana
á þvi, að senda nauðsynjar til
íbúanna í Sænsku-Finnmörk.
Um langan veg væri að fara,
frá Englandi og þangað. Og erf
itt í fljótu bragði að ná til
skipa. Þó væru fýrstu sending-
arnar komnar af mat, fatnaði
og lyfjavörum.
! Ráðherrann mintist m. a. á,
að menn kynnu að undrast það,
Hermönnum kemur ekki sam- ehki viljað taka afstöðu til þess að ekki væri gerð árás á þýska
an á um hver sje upprunaleg ara ma]at ekki fyrr en tæki.
merking þessa orðs. Sumir færi hefir verið til þess að ræða
segja að það sje slytting á um þau við ráðamenn og sam-
Ivennskonar hlutverk með. Bluenose (blánefur), en aðrir tok heimavígstöðvanna.
höndum með því að halda uppi
föstum flugferðum yfir Norð-
ur-Allantshafið.
1) Hatda við föstum flug-
ferðum til að flytja farþega,
sem fá undanþágu til að fljúga,
póst og vöruflutninga. 2) Flytja
nýjar sprengjuflugvjelan frá
herinn vestanað, svo hersveitir
Þjóðverja í nyrstu hjeruðunum-
yrðu innikróaðar. En til þess
að framkvæma slíkt höfum við
Norðmenn ekki nægilegan her-
styrk. Til þess þurfum yið að-
stoð bandamanna. Yfirherstjórri
halda því fram, að orðið staii Annað aðalmálið eru kosn-
frá bláa litnum á hafís, sem ingar. Stjórnin gerir fastlega
legið hefir lengi í sjó. rað fypif því, að kosningar til
Margir þeirra flugmanna, þings og til sveitastjórna fari þeirra hefir ráðin í sinni hendi,
sem fljúga yfir ísbreiðuna frá fram svo fljótt sem með nokkru hún ákveður hvar og hvernig
Goose Bay í Nýfundnalandi og móti er mögulegt. á að haga styrjaldarrekstrin-
Gander i Labrador til íslands,' Jeg lít svo á, að stytta megi um til þess að sem stytst sje
Framhatd á 8. síðu ýmsa fresti í því sambandi, að bíða endalokanna.