Morgunblaðið - 29.11.1945, Blaðsíða 9

Morgunblaðið - 29.11.1945, Blaðsíða 9
Fimtudagur 29. nóv. 1945 MORGUNBLAÐIÐ / A. É EYDIMÖRK HÁDEGIS i. SKAMT frá „Grotte" Henriks Wergelands í Oslo, er skrif- stofa, sem gestkvæmt hefir ver ið á í sumar og haust. Það er hjálparstofnun og leiðbeininga, og fer því vel á því að hún standi við Wergelandsveien, sem ber nafn skáldsins, sem ekkert mátti aumt sjá. Þessi stofnun heitir Finnmarkskont- oret. Þegar Rússar sóttu að Þjóð- verjum vestur i Finnmörk fyrir myndarlegir menn, þjettir Eftir Skála Skúlason í síðustu styrjöld notuðu Þjóðverjar sama herbragðið sem Rússar beittu gegn Napóleon — ,,að svíða landið". Þeir notuðu það í Ukrainu og Kákasus og í Noregi. Enginn hluti Noregs var jafn sárt leikinn og sá fátækasti — Finnmörk og Troms. Fyrri grein í Suður-Noregi. Fólkið lifir jöfnum höndum á landi og sjó Finnmerkingarnir í Oslo voru I Landið er að vísu nokkuð frá- I °S Finnmerkingar stunda sjó rúmu ári og hröktu þá suður, velli og greindarlegir. a Þeir ætluðust Þjóðverjarnir til að voru skrafhreyfnir og ffeðr að brugðið. Þar eru jölkar ekki teljandi, því að landið er lág- inn bæði heima hjá sjer og 1 Lófót. Aðal Finnmerkurvertíð- lendara en Suður-Noregur, Iin er sumar °S vor, en Þegar segja frá æfintýrurh sínum oghraun eru þar ekki nje sand-|nun Dregst, er hungursneyð 1 Rússar fengi sömu útreiðina og Napoleon fjekk hjá þ'eim í herleiðingunni, en um það hafa ! ar Moskvaferðinni fyrir 135 ár- Iíslensk blöð flutt svo margar iklappir skiftast á um. Hvergi skyldu þeir finna,sögur' að bað væri að bera * húsaskjól, hvergi eldsneyti nje bakkafullan lækinn að fara að í bæta við þær. Og sagan var j lík hjá flestum: Þjóðverjarnir ætan bita. Hungrið og kuldinn áttu að gera út af við Rússana og heimafólkið að deyja drotni brendu bæinn' skutu eða rot sínum ef það kæmist ekki á burt. Og flestir komust á burt, sumir alla leið suður til Oslo og enda sunnar, um 1790 kíló- metra leið að heiman frá sjer í beina línu. En leiðin varð lengri í reyndinni, því að flótta maður fer krókastigu. Sumir komust gangandi til Svíþjóðar, uðu búfjenaðinn og skipuðu fólkinu að flýja suður. Og þetta var kringum 70. breiddarstig í samfeldri vetrarnótt. En margt af fólkinu neitaði að fara. Það vildi heldur hafast við í ein- hverjum úthúskofa sem eftir stóð, en að fara með Þjóðverj- um suður. Jonas Lie gerði sjer sjálfur ferð norður til þess að reka það burt, og ströng hegn Nú vildi þeíta fólk komast í heimilisleysið. II. Hvernig er þá umhorfs þarna í Finrmörk, þessu landi há- degk-myrkursins, sem stundum er kallað land miðnætursólar- innar, hvort tveggja með jafn miklum rjetti. Það er margt líkt með Finnmörk og lifnað- arháttum þar, og íslandi, þó að Finnmörk sje miklu norðar. öðrum var kakkað saman í ing var lögð við því að þrjósk fiskiskip eins og kvikfjenaði, ast. og flutt suður á bóginn. Fjöldinn af þessu fólki fjekk 'heim verustað í nágrenni Oslo, sumt fjekk eitthvað að starfa, en flest ekkert. Það lifði á hjálp góðra manna, húsaskjólið var af skornum skamti og matur- inn líka. Fólkið átti ekkert nema það sem það stóð í — það var ekki beisið. Það var þetta fólk, sem átti svo oft erindi inn á Finnmarks- kontoret á Wergerlandsveien. Og af öllu flóttafólki í Oslo varð mjer starsýnast á þessa flóttamenn í sínu eigin landi. Erindið á Finnmarkskontor- et? Jú, það var altaf það sama: að spyrja um horfurnar á því að komast heim. Þetta var um hábjargræðistímann og fólkið kvaldist af óyndi og óþreyju eftir að bjarga grasinu af tún- blettinum sínum. En það var hængur á að komast heim. Fólkið hafði að engu að hverfa, engu húsi nje heimili eða búslóð, engar voru skepnurnar og enginn matur- inn. Þeir settu ekki einu sinni kartöflur í vor í Finnmörk. Og svo va^annað verra. Allar hafn ir og skipaleiðir þarna norður- frá voru fullar af tundurdufl- um, hafnarvirkin eyðilögð. Og ófrjóir lyngmóar og Jarðvegur- inn er víðast hvar grunnur. Skógar eru engir á heiðunum, en meðfram Alta og í Pasvík- urdal er dálítill furuskógur, þó að tæplega verði hann notaður byrjaðir að koma sjer upp sem húsaskógur, og í dölunum sæmilegum húsum í stað torf- dálítill birkiskógur og kjarr. bæJa, °S löptu ekki eins mik- Grasgróður er ekki teljandi inn dauða ur skel °S aður- Nú nema í dölunum og fram við verÖur/ að byrja á nýjan leik sjó. I— Finnmerkingarnir „koma að Um eiginleg býli er ekki að ónumdu landi" að heita má, ræða nema með ströndum begar beir koma heim- fram, en á Finnmerkuröræfun-! Þó að flestum þyki drepleið- um hafast Lappar við með iniegt að lesa tölur nema þegar hreindýr sín. Norðmenn kalla þá Sama. Þeir urðu skárst úti þegar innrásin var gerð í Finn- skeran er um 1500 tunnur á ári. Heyfengurinn um 150 þús- und hestburðir. Og búpeningur inn: 900 hestar, 10 þúsund naut gripir, 28 þús. fjár, 4.500 geit- ur, 20 svín og 200 alifuglar. Þegar fimtíu þúsund íbúum er deilt í þetta, kemur svo lítið á mann, að óhugsandi er að Finnmerkingar fleyti Jífinu í "o'gþó frekar hinum síðamefnda'I sjer fram á buskaPnum, Því að | ekki nægir eftirtekjum af tæp ' um kýrspena og hálfri kind til að lifa á. Það. er sjórinn sem bjargar, hann gefur að meðal- tali rúmar 500 krónur í hlut hvers Finnmerkings •—¦ þegar hann bregst ekki. En þrátt fyr- ir sjóinn þá má öllum vera ljóst, að Finnmerkingar lifa ekki neinu kóngalífi. Að vísu eru járnnámur í Suður-Var- angri, sem gefa nokkrum þús- undum manna lífsuppeldi, en ' samt . . . Á þessu landsvæði, sem er nærri því á við hálft, ísland, er enginn járnbrautarstúfur. Samgöngurnar hafa frá alda- öðli verið með ströndum fram, og hreindýra-samarnir nota ekki járnbrautir. En á síðari árum hafa vegir verið lagðir í fylkinu. Ríkið hefir þráfaldlega orðið að hlaupa undir bagga með Finnmerkingum og senda þeim mat. Þó var eins og ým- islegt væri að rjetta við síð- ustu árin fyrir stríð, menn voru þeir eru að leggja saman gróð- Finnmörk, einkum austan- an sinn, get jeg ekki stilt mig verðri, og telst svo til að þær um að nefna hjer nokkrar, sem sjeu nu alls um 60o km. ak- mork, þvi að þeir áttu engm lysa betur hag Finnmerkinga j færra þjóðvega. föst hemili. Að vísu drápu Þjóð en langt mal. Finnmörk er j. --------*——------- verjar niður hreindýr þeirra, stærsta fylkið i Noregi, tæpir eftir því sem til náðist, en mörg 50 þus. ferkílómetrar, en íbú- um tókst þó að bjarga sínu. arnir um 40 þusund, svo að En sumir Samar hafa fest bú fyikið er mun strjálbýlla en ís- út við haf, að hætti Norð-jiand> eða nær þriðjungi. Af manna, og lentu vitanlega í sömu fordæmingunni og þeir. Finnmerkingar hafa stund- um verið taldir olnbogabörn Noregs. Og því verður ekki neit að, að þar er flest hálfrar ald- þessu flæmi telst aðeins sextándi hlutinn arðbært land, en 3.500 með skógargróðri. Ræktað land er aðeins 16 fer- km.! Korn þrífst ekkert í Finn- mörk og erfitt er að rækta Fyrsfa söngskemifun Guðntundu Elías- ar tæki á eftir því, sem gerist grænmeti þar, en kartöfluupp I Ættingjer endurbyggja heimíli Wagners Frjettaþjónusta AP. BAYREUTH: — Samkvæmt frásögn Caroll, J. Reilly, eins af hernámsstjórum banda- manna í Þýskalandi, fer nú fram viðgerð á Haus Wahn- fried, húsi því, sem Richard Wagner bjó í og þúsundir ferða manna heimsóttu árlega. Við- gerðarkostnað allan, en húsið stórskemdist í loftárásum, borg ar tengdadóttir hins heims- kunna tónjskálds, Winifred Wagner að nafni I sambandi við viðgerð þessa allar brýr voru eyðilagðar, líka itekur ReillV hernámsstjóri því yfir stórfljótin Alta og Tana,'fram> að flugufregnir, þess eðl- sem eru Ölfusá og Þjórsá Finn- jis, að Bandaríkin stæðu straum merkur. Og jarðsprengjur í af viðgerðarkostnaðinum, sjeu öllum vegum og enda utan veg með öllu rangar. „Þjóðverjar", anna líka, eins og krækiber í sagði Reilly, „hvar sem þeir GUÐMUNDA ELIASDOTTIR syngur í kvöld í Gamla Bíó. — Eins og áður hefir verið skýrt frá hefir (Guðmunda " stundað nám erlenids í 7 ár, nú síðustu fjögur árin hjá Dóru Sigurðs- son, sem gerir sjer miklar von- ir um hana. Á efnisskránni í kvöld eru lög úr Messias eftir Handel, þrjár aríur úr „Brúð- kaupi Figaros" eftir Mozart og auk þess lög eftir innlenda höf- unda, en þau eru þessi: Vöggu- vísa eftir Pál ísólfsson, Gígjan, Sofnar Lóa og Augun blá eftir Sigfús Einarsson, Kirkjuhvoll og Nótt eftir Árna Thorsteinsson og Sofðu, sifðu góði og Við sundið eftir Kaldalóns. AÐ GEFNU TILEFNI skal athygli styrktarfjelaga Tónlista- fjelagsins vakin á því, að hljóm- leikar frú Guðmundu Elíasdótt- ur eru ekki meðal hinna föstu tónleika fjelagsins, fyrir styrkt- arfjelaga. HAUS WAHNFRIED. — I þessu húsi bjó Wagner í Bayreuth. Húsið laskaðist í lofíárásum bandamanna. skyri! Svo að Finnmörkin var >eru staddir, verða upp á eigin ekki árennileg. Og allan efni-isPýfur að vinna að viðreisn við vantaði enn til að koma sjer I arstar: ;>>¦,; fyrir. Það þótti ábyrgðarhluti að hleypa fólki inn í þetta hættulega eyðiland að Frjettaritarinn Louis P. Loc- Ameríkanskar hernámssveit- — en á ne'ístu hæð mikil þyrp ir nota nú hina stóru veitinga- ing af sölum, skemtií/toíum, skála, sem Hitler ljet byggja spilaherbergjum og borðsíoí- á landareign Wagnersfjölskyld- um. unnar handa SS-liíverði síri- ! Þess sáust merki, að margir ar tímanlega, með frá: . Árið 1933, þegar Hitler komst SS-liðanna voru ekki eins á- þessa. í hinum stóru görðum, sem til valda og gerðist verndari fjáðir í sorgarleik Wagners og liggja að Haus Wahnfried, sá Wagnershátíðahaldanna, er sagt foringi þeirra. Þeir vildu frek- jeg múrara og smiði önnum að hann hafi látið byggja íburð- ar ljettar skemtanir og skraut- kafna við að flytja burtu alls- ! armikið gestahús á Haus Wahn- sýningar. Nú ert alt það hús- svo j hner, sem nýlega hefir heim stöddu. Og einu sinni kom þaðísótt Haus Wahnfried, segir svo um. fyrir, að um 300 manns, sem komnir voru til Tromsö sunn- an úr Noregi á leið heim til sín, voru kyrsettir og snúið aft ur. En svo mikill var heim- hugurinn, að sumt af þessu fólki strauk samt norður — stalst heim til sín. Búðim lokaS kl. 12 áéé§\ 1, des. LAUGARDAGINN 1. desember n.k. verða allar verslanir. svo og rakarastofur bæjarins lok- aðar kl. 12 á hádegi. Það eru tilmæli kaupmanna, að húsmæður geri pantanir sín- tilliti til konar rusl og höggva til steina. Að baki hússins fann jeg gröf Wagners óhreyfða. fried landareigninni. | næði, sem þessar svningar fóru í húsinu var íbúð Hitlers,' íram í, undir yfirráðum amer- setustofa, svefnherbergi og bað ískra hernámssveita. LONDON: — Fyrrverandi Gauleiter (fylkisstjóri) Nasista í Ruhrhjeraðinu hefir verið handtekinn. Talið er, að hann verði ef til vill ákærður fyrir stríðsglæpi.

x

Morgunblaðið

Beinir tenglar

Ef þú vilt tengja á þennan titil, vinsamlegast notaðu þessa tengla:

Tengja á þennan titil: Morgunblaðið
https://timarit.is/publication/58

Tengja á þetta tölublað:

Tengja á þessa síðu:

Tengja á þessa grein:

Vinsamlegast ekki tengja beint á myndir eða PDF skjöl á Tímarit.is þar sem slíkar slóðir geta breyst án fyrirvara. Notið slóðirnar hér fyrir ofan til að tengja á vefinn.