Morgunblaðið - 18.01.1946, Blaðsíða 9

Morgunblaðið - 18.01.1946, Blaðsíða 9
Föstudagur 18. jan. 1946 MORGUNBLADID FORSÆTISRÁDHERRA KANADA hún lög- SÍÐAN 1921, eða um fimm kjörtímabil, hefir Macken- zie King verið forsætisráð- herra Kanada. Enginn stjórri málamaður hefir setið jafn' lengi að völdum síðan Bis- marck leið. Síðastliðið sum- ar vann hann sjötta kosn-' þrátt fyrir það, að ingasigur sinn, þrátt fyrir heimtaði herskyldu pólitíska brotsjói bæði til leidda. hægri og vinstri. | Nú kemur til Kings kasta Hann er nú sjötugur að að ákveða afstöðu Kanada aldri, en hefir enn fulla til Bandaríkjanna, Bretlands starfskrafta, bæði andlega og annara þjóða eftir stríðið. og líkamlega. Og hann er Það kemur í hans hlut að fullviss um það, að þegar ákveða það hvern þátt Kan- hann dregur sig í hlje, hafi ada á að eiga í varnarráði hann komið stjórnarfari bandamannaa, en það mun Kanada á svo fastan grund- hafa stórkostlega þýðingu völl að við því verði ekki fyrir hernaðarlegt öryggi haggað. Kanada og Bandaríkjanna. Kanada er nú 'að koma Af þessu leiðir það, að Mac fram úr þeim skugga, sem kenzie King er einn af helstu hinn stóri bróðir, Banda- stjórnmálamönnum heims- ríkin, hafa kastað á það ins á þessari stundu. — En vegna yfirburða sinna. Nú jafnframt er hann sá, er er kanadiska þjóðin talin fæstir þekkja. fullþroska, og hagar sjer sem! fullþroskuð þjóð. Það er Mac Pat er besti vinur hans. Einn af mestu stjórnmála- mönnum heimsins Eftir Stanley High kenzie King, sem hefir kom ið henni á þetta stig. ,ÞAÐ er langt síðan að jeg lærði þá góðu list að Kanada er nú stærsti haída mjer saman", sagði framleiðandi í heimi af nikk hann við mig. Og einn af el, asbest, platmu, radium nánustu" samstarfsmönnum og blaðapappír, næststærstijhans sagði: „Það verður framleiðandi gulls, alumin- ekki með sanni sagt, að mörg íum og rafmagns, þriSji Sore5 fari okkar á milli". King stærsti framleiðandi kopars, er kunnur að því að vera blý og tins. Um skipasmíðar stendur Kanada ekki að baki neinum nema Banda- ríkjunum. Og Bandaríkin hafa lagt 4 miljarða dollara í kanadisk fyrirtæki, og er það meira en þau hafa lagt fram í nokkru öðru, og nærri því eins mikið og alt það fjármagn, sem þau hafa lagt í fyrirtæki í öllum Suður- Ameríkuríkjunum. Fullveldi Kanada. SEINNI heimsstyrjöldin innsiglaði fullveldi Kanada. Árið 1914 fór Kanada í stríð ið fáum klukkustundum eft- ir að Bretar sögðu Þjóðverj- um stríð á hendur. En 1939 beið Mackenzie Kink heila viku til þess að láta kanad- isku þjóðina átta sig og ráða því af frjálsum vilja hvort hún vildi fara í stríðið. Svo fórJiann fram á það við þing ið, að Kanada segði Þýska- landi stríð á hendur — og enginn maður greiddi at- því einrænn. Sjaldan boðar hann blaðamenn á sinn fund. Hann tekur ekki þátt í veislum og heimboðum og á enga trúnaðarmenn. Besti vinur hans er hundurinn hans, sem Pat heitir. Einu sinni var þó King „mesta kvennagullið í Ott- awa", eftirsóttur veislugest- ur og framúrskarandi dans- maður. En hann hefir aldrei gifst. Hann reykir ekki og hann bannar ráðherrum sínum harðlega að reykja á ríkisstjórnarfundum. Hann hjelt einu sinni útvarpsræðu og skoraði á þjóðina að hætta algerlega við áfeng- isnautn og kvaðst sjálfur eigi skyldi bragða dropa á meðan stríðið stæði. — Oft gleymir hann matnum, og það kemur fyi*ir að hann heldur ráðherrum sínum svo lengi á fundi að þeir missa bæði af morgunverði og hádegisverði. Hann sef- ur vel, og oft fær hann sjer ::::v:::ö::w:W^:íív:::::í:::::. andi eða dauðum, skyldi fái 1000 sterlingspund að laun-j um. . „Jeg sýndi Georg konungi I þetta, þegar hann heimsótti mig", mælti King og bætti svo við þurlega: „Honum þótti það merkilegt". Afi hans lifði landflótta og við sult og seiru í Banda-. ríkjunum í tíu ár. Þar fædd ist móðir Kings, Mynd af henni er í skrifstofu Kings, og logar altaf ljós hjá henni. | , Hann talar um „uppreisnina herra Suður-Afríku, kom i 1837« QgMn þungu útlegð_' arár, alveg eins og hafi.sjálfur átt í því. hann Átti að verða lögfræðingur. FAÐIR Mackenzie King heimsókn til Ottawa, var tekin mynd af þeim sáman. Þar heldur Mackenzie King hattinum hátt á loft fyrir fólksfjöldanum, Það þótti svo merkilegt, að blöðin settu undir myndina: „For- var duglegur iögfræðingur sætisráðherrann slær um og hann vildi að sonurinn sig". istundaði lögfræðinám. En Bústaður hans, Kings- hann kaus heldur að lesa mere, er 25 km frá Ottawa. þjóðhagsfræði og kynna sjer Þar svarar hann sjálfur þeg vinnudeilur. Hann fekk ar síminn hringir, 'og fer styrk hjá háskólanum í sjálfur til.dyra er einhvern Chicago, fór til Englands og ber að garði. Hann bað mig sökti sjer þar niður í skipu- að afsaka, að það væri ,lag verklýðsfjelaga qg hlut-' stybba.í húsinu: „Steikin verk þeirra. -I brann við hjá mjer áðan".! Þegar heim kom ritaði Hann bauð mjer te og gekk hann margar greinar um ó- sjálfur um beina. Hann var lag í verksmiðjunum í To- hinn skrafhreyfasti, nærri; ronto. Og þetta varð til þess því eins og Roosevelt vinur að vinnulöggjöf var sett í hans. JKanada. » | Rakari Kings á Chateau I Þegar King var 26 ára var Laurier hótelinu í Ottawa, j hann enn staddur í Evrópu, sagði mjer, að hann hefði með námstyrk í þriðja.sinn. komið til sín fyrsta daginn s Þá var hann beðinn að taka sem hann var forsætisráð-íþátt í myndun verklýðs- herra, og á meðan á rakstr- stjórnar í Kanada, og tók inum stóð, hefðu þeir veðj- ihann að sjer að verða verka- að um það hvor þeirra gæti málaráðherra. Síðan, eða staðið lengur í sinni stöðu. fum 45 ára skeið, hefir hann; í vetur átti rakarinn og, gefið sig óskiftan við stjórn-' kona hans 35 ára hjúskapar- málum, nema hvað hann var afmæli og þá kom King til lítinn tíma í Bandaríkjun- þeirra óboðinn og var hrók- um og veitti þá forstöðu iðn aðarrannsóknadeild Rocke- feller-stofnunarinnar. Kings hefir aldrei verið Marx-isti. Hann hefir aldrei kvæði gegn því. „Sem frjáls blund um miðjan daginn. þjóð í hinum nýa heimi | Á sunnudögum má alltaf gengum vjer í lið með Bret- ganga að honitm vísum í landi", sagði hann. j Andreas-kirkjunni í Ott- í fyrra heimsstríðinu kröfð awa. Hann les altaf morg- ust 98% af þeim, sem kall-'unbæn, og borðbæn er altaf aðir voru í herinn í hinu!]esin í hljóði hjá honum. franska Quebec-fylki, að Og hvort sem hann er vera lausir við herþjónustu. heima, eða á ferðalagi, les Það var veitt.í þessari heims hann altaf einn kafla í bib- styrjöld, sem nú er nýlokið, líunni á hverjum degi. gerðust 100.000 fransk-1 Hann er sparsamur fyrir kanadiskir borgarar sjálf- hönd stjórnarinnar, og sama boðaliðar í hernum, og af sparnaðar gætir hann líka á rúmlega einni mirjói^Kan- heimili sínu. Hann fylgist adamanna, sem gengu í her nákvæmlega með öllum út- inn, voru 93% sendir til víg giöldum heimilisins, hann vallanna. | skipar skrifurum sínum að í fyrra stríðinu lá við láta ekki ljós loga að óþörfu sjálft að herköllunin leiddi og hann lætur bæta skyrt- til blóðugra óeirða meðal urnar sínar. hinna frönskumælandi | Honum er illa við allan manna. En að þessu sinni gauragang, og sjálfur berst fekk Kingstjórnin 52 þing- j hann lítt á. Þegar Smuts sæti af 65 í Quebec-fylki, hershöfðingi, forsætisráð- ur alls fagnaðar í hófinu. Fyrirlítur einræði. I KING fvrirlítur allar til- x , 'raunir til einræðis og vfir. viljað gera nema byltmgu i I drottnunar. og hann " ber I Kj?ada'en ha™ heff U™ innilegt traust til stjórnar.' að þvi að gera Kanada betra farslegs og fjármálalegs lýð | arid-, .)_,:.-. íræðis Þaðerarfurfrámóð-I Enda þott hann sje um- urföður hans William Lyon botamaður vantreystir Mackenzie. Þessi afi hans hann algerlega þeim umbota var prentari og hugsjóna- m~,. "sem Y1 J\ T^ maður. Árið 1837 fór hann yandamahn með stjetta- til Lundúna á eigin kostnað hat£. og sundrung mnan til þess að revna að fá bætt Þjoðfje.agsms Fra hans úr ýmsum misfellum, sem Bjonariruði er það fyrsta og hann taldi vera á stjórn Kanada, sem þá var ný- lenda. Allar tilraunir hans í þessa átt voru árangurslaus •, . ar. Vonsvikinn hjelt hann stjommala eða atymnumala, æðsta skylda lýðræðismanns ins að vera friðflytjandi forustumaður. ,,Fáir menn eru samtíð sinni gagnlegri, hvort heldur er á sviði en þeir, sem miðla málum' sagði hann einu sinni í blaða grein. Miklar viðsjár hafa ávalt verið með hinum ensku og frönsku íbúum Kanada og heim og stofnaði til upp- reisnar gegn krúnunni. ¦— Mynd af honurn stendur á skriíborði Mackenzie King, og þar hjá í umgjörð' afrit af yfirlýsingu frá bresku stjórninni um það, að hver.þar hefir jafnan verið þörf sá, sem gæti náð honum, lif- ¦ fyrirþá, sem kunnuað miðla málum. Enn hefir ekki gróið um heilt, én King hefir tek- ist að sljetta yfir mestu ó- jöfnurnar. Það sjest best á því að nær helming allra fylgismanna sinna á hann meðal hinna kaþólsku frönsku kjósenda, og þó er hann sjálfur Skoti og mót- mælendatrúar. Bræðralag frjálsra ríkja. HOLLUSTA Kings við breska sambandsríkið er bygð á þeirri bjargföstu* sannfæringu að „hjer. sje ekki um neina eina þjóð að ræða, heldur bræðralag frjálsra ríkja, sem öll eru jafn rjetthá bæði í innan- ríkis- cg utanríkismálum." Og hann hefir fylgt þessari skoðun sinni svo fast fram, að það hefir meira en nokk- uð annað ráðið því, að Kan- ada skipar nú bekk með hinum frjálsu og fullvalda þjóðum. Árið 1922 krafðist auð- valdið í Bretlandi þess, að Bretland færi í stríð við Tyrkland. Nýja Sjáland og Ástralía tjáðu sig fús til að vera með. Hernaðarsinn- ar * Kanada lögðu fast að King um þ*að að vera líka með. En King og stjórn hans. sendu símleiðis til London fyrirspurn, sem var eitthvað á þessa leið: „Áður en Kan- ada rýfur friðinn, óskum vjer að fá að vita til hvers vjer eigum að fara í stríð. Þegar vjer höfum fengið upplýsingar um það, munum vjer kveðja saman þingið og láta fulltrúa þjóðarinnar ráða fyrir hennar hönd". — Þessi afstaða varð til þess að hik kom á ófriðarsinnana. Og smám" saman hjaðnaði þetta niður, og ekkert varð, úr stríðinu. Síðan standa Tyrkir í þakkarskuld við Mackenzie King. En þetta sýndi líka, að Kanada taldi sig sjálfstaett land. Árið 1926 kom þetta þó enn betur í ljós. Þá vildi King láta fara fram þing- kosningar, en landstjóri Breta, sem þá var Lord Byng neitaði að rjúfa þing- ið og fól andstæðingum Kings að mynda stjórn. — King tók upp hanskann. Hann kom fram vantrausti ;á nýju stjórnina í þinginu, fekk því framgengt að nýý- ar kosningar fóru fram, og ; sigraði glæsilega. | í fyrra leitaði stjórnin í London hófanna um það hjá hinum samveldislöndunum, hvort þau myndu eigi fall- ast á það, að hervarnir, ut- ' anríkismál og verslunarmál yrði sameiginlegt fyrir allt ríkið. En þá tók Mackenzie King af skarið -Hann hjelt. ræðu í þinginu og sagði að Kanada kærði sig ekki um I að taka þátt í fáðagerð, sem miðaði að því, að skapa breskt herveldi, sem fyrr eða síðar hlyti að lenda í ó- friði við aðrar þjóðir. „Ef styrkur og eining samveldis- landanna á að haldast óskert eftir þetta stríð, þá er það ekki einangrunarstefna, sem Framhald á bls. 12

x

Morgunblaðið

Beinir tenglar

Ef þú vilt tengja á þennan titil, vinsamlegast notaðu þessa tengla:

Tengja á þennan titil: Morgunblaðið
https://timarit.is/publication/58

Tengja á þetta tölublað:

Tengja á þessa síðu:

Tengja á þessa grein:

Vinsamlegast ekki tengja beint á myndir eða PDF skjöl á Tímarit.is þar sem slíkar slóðir geta breyst án fyrirvara. Notið slóðirnar hér fyrir ofan til að tengja á vefinn.