Morgunblaðið - 18.11.1950, Blaðsíða 10

Morgunblaðið - 18.11.1950, Blaðsíða 10
10 MQBGUNBLAÐJÐ Laugardagur 18. nóv. 1950 '& iiteSkeínmíió yíktm árílfengiii faaHAleikur ; í IÐNÓ í KVÖLD KLUKKAN 9. * Hljómsveit Óskars Cortes leikur fyrir dansinum.' ¦ m ¦ Skopfeiknari i : Hinn snjalli skopteiknari Stefán Sigurkarlsson verður ; á dansleiknum og teiknar myndir af þeim gestum, sem ; þess óska, fyrir aðeins 5 krónur. — Þetta er óvenjuleg ; og góð skemmtun, enda er listamaðurinn bráðsnjall. | VERDLAGSUPPBÓT ; Klemens Jónsson, leikari, leikur hinn sprenghlægilega 5 . „hreppstjóra"^ skemmtiatriði, sem maður gleymir aldrei. ¦ - ; Aðgöngumiðasala og borðpantanir frá kl. 5. : Sími 3191. L ISTAMAW A S K Á LI N N -.Ti* t», (K Q U I IM T E T Gestamót og j almeiiiiur dansleikur ¦ verð»r í kvöld. ' Spiluð verður fyrst fjelagsvist, er byrjar kl. 8,30. Pöntun á aðgöngumiðam veitt móttaka í síma 6369 frá kl. 5.-------ÖLVUN BÖNNUÐ. :I Ungmennafjelag Reykjavíkur •?¦ Málarameistarafjelag Eeykjavíkur \ ( heldur skemmtiiuaid í Þórskaffi, þriðjudagúu 21. þ. m. kl. 8,30 e. b. ; | SKEMMTIATRIÐI; : i Kvikmynd, Ósvald Knudsen. ; Skemmtilestar, Jökull Pjetursson. • Spurningaþáttur? Dans til kbxkkaa 1. Aðgöngumiðar við innganginn. Verð kr. 25.00. KAFFI innifalið. — Mætið vel og hafið mcð ykkur gesti. NEFNDIN. | Miitgaliúsiko'ííi ósbst ¦ á -.entugum etað, minnst 20D ferm. Tilboð sendist skrif- ; ! ; &tofi, Nátturulækrúngafjelagsins, Laugaveg 22. • HERRA JÓM ARASON HERRA JÓN ARASÖN Eftir Guðbrand Jónsson Hlaðbúð. ENGINN íslenskurhöfðingi frá síðari öldum hefur verið eins dáður af allri þjóðinni og Jón biskup Arason. Hann mun vera eini íslendingurirm, sem hef- ur hlotið viðurkenningarheitið þjóðhetja. Og dauði hans og sona hans hefur gert þá að písl- arvottum tiltölulega fljótt eftir morð þeirra, og það eins fyrir því, þó að hinn nýi siður væri orðinn fastur í sessi, og prest- ar landsins þreyttust ekki á að vara fólk við „páfavillunni", er þeir nefndu svo. Síðarí tíma menn hafa aðallega lagt áherslu á þann þátt baráttu Jóns biskups, sem beindist gegn konungsvaldinu, og því er það, að Jón Sigurðsson nefndi hann síðasta íslendinginn. Þetta er ofur eðlilegt. Á meðan íslend- in?ar voru að berjast fyrir sjálfsforræði, var þeim ómetan- legur styrkur að því að vitno í baráttu Jóns biskups gegn hinu erlenda valdi og innlend- um bandamönnum þess, og svo mun ætíð verða. Því er nú einu sinni þannig háttað í veröld- inni. að sjálfstæðisbaráttu smá- "íVíanna er í rauninni aldrei 'skið, nema svo illa takist til ritaðs að semja 'itarlegnn rit- dóm, svo sem vert væri. Ritið hefst á inngangi, þar s<?m skýrt er frá helstu stefnum. sem uppi voru á þessum tíma. Er þar mikill fróðleikur saman kom- inn í ekki lengra máli. Þá tek- ur hin eiginlega ævisoga Jóns biskups við. Að lokum er svo sjerstakur kafli um framfr.ra- rhanninn Jón Arason og skáld- ið, en hann var hcfuðskáld sinnar aldar, eins og kunnugt er. Framan við ritið er niynd af niðurlagi handvitsins a𠦻 ° Margrjetar sögu, en höf. telur að Jón Arason hafi skrifað hana, og sje rithönd hans þvi varðveitt, gagnstætt því sem sumir hafa haldið fram. Auk þess eru nokkrar aðrar mynd- irí bókinni og allur frágangur er hinn fegursti, svo sem sæm- ir minningu þjóðhetjunnar. Rit. próf. Guðbrandar hefur ýmsar nýjungar að flytja, sem stinga mjög í stúf við það sem menn áður töldu rjett vera, eins og drepið hefur verið á. Höf. leggur megináherslu á trúar- legu hliðina á baráttu biskups og neitar því, að hún hafi ver- ið land'jrjettindabavátta í þeim skilningi, sem síðari tíma menn hafa lagt í orðið. Framkoma biskups er skýrð út frá þessu sjónarmiði. Barátta hans gegn -¦ð þioðerni þeirra burrkist al^ .,, _ /. ¦ _ j ..,/ hmum nyia sið hafi fyrst og "eg ut, ems oeí dæmi eru tu „ ¦* .. ..,.,. •••*»»». . im. Líf og starf Jóns Arason ?* mun bví hafa mjög mikla vvðin<m í framtí^inni, og mað- "• hefur levfi til að vona að "'¦amvecis, eins og hir>?að til, ¦^>e«?i barátta hans verða þióð- 'nrá leiðarljós á hættustund- -im. Það má gera ráð fvrir, að ^irrmitt betta sie etn af ástæð- 'num fvrir því. að Jóns biskups y betur og a^mennar minnst qf gervallri þióðinni en nokk- urs annars manns frá fyrri öld- ^ um. Marst hefur verið ritað um Jón biskup á beim öldum, sem liðnar eru síðan hann leið písl- arvætti sitt, og ótal þjóðsögur og munnmæli hafa skapast um hann. En það er eieinlega ekki fyrr en á þessari öld, að farið er að rita sögu hans á vísinda- lesan hátt. og er það þá fvrst að nefna fyrsta bindið af Mönn um og Menntum Páls Eggerts Ólasonar. Rit hans leiddi margt nýtt í ljós um siðskiftatímann, en er ekki samfeld ævisaga Jóns biskups. En nú í haust, á f jöeur hundruðustu ártíð biskupsins, hefur Guðbrandur prófessor Jónsson sent frá sjer mikið rit um ævi hans og starf. ÚtPefandi er Hlaðbúð, sem und anfarin ár hefur gefið út ýms veigamikil rit um sögu lands- ins. Rit próf. Guðbrands er ítar- legasta ævisaga Jóns Arason- ar, sem enn hefur komið út. Það er ritað af mikilli þekkingu á aldarfari og hinum kab51ska sið. en án staðgóðrar þekkingar á hinum forna kirkjurjetti, er ei<n unnt að semja slík rit svo að vel s.ie. Dómar höf. um menn og málefni miðast allir við við- horf samtíðarinnar, eins og auð vitað er laukrjett og ætti að vera aðalin^? við samning slíkra rita. ITinwegar fee ekki hjá því, að sk >*anir mv.< i v^rða skF^a'- i ( ýmis atriði bókar- i""— þ••'¦ "¦¦" s'imar niðwr^töð- nc Guffbraiidai- rtiaga mjög í ' líða Kri«tjáni skrifara að; k^má etftt við fyrri skoðanir um þetta 'vilja s ,n. ru fram, þar sem þeiirn efní j mátti .-• -a kun iwij t. að-konung- Hjor verður aðeins drepiðáur hafoi eipi fynrskipat'í ri'lf.t nokkra uT-tti ritsins ífáum orð- slíkt. Enda mur bá þ* - feafa um, end^ fckki á íæri undir- skapasí almenv. .gsólii - fremst verið vörn <fyrir kirkj una gegn ásælni konungsvald.-:-' ins. En enda þótt þetta sje aðal- atriðið, þá hafi Jón biskup eigi að síður yerið að berjast fyrir rjettindum landsins, þyi að kirkjan var innlend stofnun og b^ðleg að ýmsu leyti og, eitt landsrjettindanna. Um þetta sjónarmið má óefað deila og verður sjálfsagt meira ritað. En bað, sem mikils er um vert, er, að próf. Guðbrandur sýnir fram á að allt framferði Jóns Arasonar hafi átt sjer stoð í 'ögum kirkjunnar, eða því sem nefnt var Guðs lög. Falla þá um sjálfar sig allar kenningar um ofstæki biskups og áleitni, og hann stendur hreinn og beinn og hafði eigi gert annað •ii það, sem var embættisskvlda hans. Það er auðsjeð á öllu, og ^essi bók leiðir þ_ð skýft í Ijós, að Jón biskup hefur verið frið- ^amur og sáttfús og laus við allt undirferli og ómennsku- framkomu, sem erfitt veiður að sýkna suma af andstæðingum hans af. En síðari tíma kenni- mönnum, sem ritað hafa um þessi efni, hefur verið gjarnt á að leggja mikla áherslu á það, sem þeir nefndu ofstopa Jóns biskups, meðan þeir fóru miúk- um höndum um bresti siðskifta mannanna og annarra banda- manna erlenda valdsins. Ann- að atriði er það og, sem er al- ger nýjung. Því hefur oft ver- ið haldið fram, að sumir sið- skiftaforkólfanna hafi verið með í ráðum um morðið á Jóni biskupi og sonum hans, og sjera Jón Bjarnason í afi átt Jiug- myndina með hinum alkunnu orðum: „Öxin og jörðin; geymá þá best". Próf. . Guðbrandur telur hinsvégar, að Kristján skrifari hafi verið einn í ráðum um glæpinn it>g , Jeiðir að þvi rök. En allt um;það, pt^skjf.^a- forkólfarnir Gw.cobyktu íiann eigi a3 síður, og rýiidu dæma- fáa tit'lmennsku meí því ; að burðurnrhi,'3afnt meðal siðskifta manna og annarra, því að ekki er kunnugt um að vinir kon- ungs hje'r á landi hafi aðhafst neitt út af drápi Kristjáns skrifara siðar. Rit Guðbrandar kemur víða við og er skemtilega ritað, svo að engum ætti að vera ofvaxið að hafa þess full not. Það kann að vera að sumum finnist ¦. það dálítið sárt, að hjúpi róman- tískra þjóðsagna skuli vera svipt af Jóni biskupi, eins og t. d.; sögunum um að hann- hafi verið öi-snauður og af fátækum kominn, en allar líkur eru til þess, að hann hafi verið kom- inn af efnuðu fólki og að ekk- ert. óvenjulegt hafi verið víð feril hans til f jár og frama, eft- ir því sem þá var títt. Hitt var svo auðvitað, að þjóðtrúin hlaut að skapa sína eigin mynd af slikum marrni, og hvað lá þá nær en að gera úr'honum karls- soninn úr Garðshot ni eftir besta þjóðsögumunstri ? Eins og áður er að vikið, munu helst verða skiftar skoð- anir um þann þátt rits þessa', sem f jallar um hina stiórnmála- legu hlið á baráttu Jóns biskups. Ef til #Q er erfitt að greina trúmálabaráttu hans frá stjórnmálabaráttunni. enda þótt máltííaður kirk.iunnar hafi kannske veiið ofa^ öUu í huga hans og aðal-drifff iöðrin í ýms- lun tíltektum hans ?een erlenda valdinu. En hvað sem um það er, þá.verður barátta hans bar- átta fyrir fornum lögum og rjettí þjóðarinnar. allt að einu, hótt menn verði að skoða hana frá litið' eitt br^yttu s>ónar- mið'i. ..." Að lokum er fúli ástæða tii nð þakka höfun^-i ¦** úcgefnnda fyrir þetta mvnrta^^^a rit; það á erindi til bióða'-mnar einmitt ¦S þessum tímum, o<? mun Hk- legt til miMiia '¦/in^ælda. En eins sakna jeT, o<? hað er, að Qigi skuli hafa kí»«niS vönduð útgáfa af kvæðum Jóns biskups á þessari fjögur hundruðustu ártíð hans. Jón Björnsson. • ¦UltlllllltMM.MI IIIIIMII..ILMI.I Bíl! til sölu eldra model, i góðu lagi. Skuld- laus. Verð kr. 2000,00. Kamp Knox C 30. miHBIIIIIIIIBllllalllllllllllIlll.....t«illllllllitllltllt>»ltIIH»» I Skautnr ( = laeð skóm (ca. no. 37) óskast 1 = keyptir. Sími 3254. | • •HlllllllHIIIIIHIIIIIitl.Hi HIIIIIIIl|||||f||IMIHII# f Gráköflótt 1 Amerísk f öl | í ,á,jErekar þrekinn mannog 2 •! : i Ijá^ir, jakkar meðalstærðj Einnig | : iekpiutar, mfið skóm no. 43 til.sölu | jrgrgu^ei«: IP II. h-n*. I •Mt«r.<l:i>.mMi.' iiiwii'm.................immiu»>llii« WIWI*UlM«Míl«»..IM.Mlll.'..H......tllllíl.lftllllTUHMllf S j \ i GíWíir | |; SkfflMtai I iM$te$8t e3a 39 óska^ til kaup*. $ . • Uppl. i sima 5270. I '.* Hiiin ..w,(..< •tiiiiitiw' MH

x

Morgunblaðið

Beinir tenglar

Ef þú vilt tengja á þennan titil, vinsamlegast notaðu þessa tengla:

Tengja á þennan titil: Morgunblaðið
https://timarit.is/publication/58

Tengja á þetta tölublað:

Tengja á þessa síðu:

Tengja á þessa grein:

Vinsamlegast ekki tengja beint á myndir eða PDF skjöl á Tímarit.is þar sem slíkar slóðir geta breyst án fyrirvara. Notið slóðirnar hér fyrir ofan til að tengja á vefinn.