Morgunblaðið - 16.11.1951, Blaðsíða 9

Morgunblaðið - 16.11.1951, Blaðsíða 9
Föstuctagur 15. nóv. 1951 ittORGVPi BLA ÐiB 1 1 c W 9 ^LJr® II111 LÆKNÍSFRÆDI GAGNRYNI EKWÍNS LSEK Á árunum milli heirnsstyrjald- anna var sá maður uppi í Danzig í' Austur-Prússlandi, er Erwin Liek hjet. Hann var þekktur skurðlæknir, en jafhframt snjall rithöfundur, sem mikih styrr stóð um í þýskum læknatímarit- um, enda gagnrýndi hann í bók- um sínum mjög harðlega það, er honum þótti miður fara í heil- brigðismálum þjóðar sírmar. I bók sinni um sjúkratrygging- arnar f lett/ hann oían af þeirri óráðvendni, sem tryggingakerfið þýska hafði alið upp í læknum og sjúklingum og ðró -einkum fram hinar sálfræðilegu orsakir þeirrar öfugþróunar, en jafn- framt urðu skriffiraiarnir, sem stjórnuðu tryggingunum, fyrir hinum beitta penna hans. Enn þá meiri úlfaþytur varð þó út af bók hans „Arzt und Mediziner", eða „Læknir og læknisfræðingur". Þar rjeðst hann mjög óvægilega á háskól- ana þýsku vegna fyrirkornulags- ins á læknanáminu þar, og þótti ýmsum frægum og mikilsmetn- um prófessorum þar mjög að sjer sneitt. Mjer hefur orðiðbók þessi minnisstæð, þótt liðín sj'eu nú um tuttugu ár síðan jej? las hana, en efni hennar var eiithvaö á þessa leið: LÆKNÍSFRÆBINGAK OG LÆKNÍSLIST Frá dögum Híppokratesar og fram á þennan dag hafa verið uppi menn, sem voru miklir læknar, ekki þó fyrst og fremst lyrir vísindalega þekkingu sína á læknisfræði, heldur fyrir per- sónuleika sinn. Þeir voru Ijelegir læknisíræðingar, ef roioað er við nútímaþokkingu 1 líflærafræði, lifeðlisíræði, meinafiæði cða sýklafræði, en þeir voru samt sem áður góðir læfcaar, af því að þeir höfðu skilning á þörfum sjúklinga sinna, bæði andlegum •og líkamlegum, ást og áhuga á starfi sínu, skyldurækni gagn- vart köllun sinni,, karimennsku til að taka á sig ábyrgð ú þeim ákvörðunum, sem geta varðað líf eða dauða. I höndum þeirra varð læknisstarfið að lEeknislist, en ekki bara að andlausri Iræði- mennsku. SÁLKÆN AFSTADA TIL SJÚKLTNGSINS Nú á tímum er læknisfræðin orðin það yfirgripsmikil, að það hefur orðið að skipta henni í alls konar sjerfræðigreinar sem f jalla um sjúkdóma í einstökum líffær- um. Sjerfræðingunum hættir 'til að einblína svo á sitt sjerstaka líf færi, að þeir sjá ekki sjúklinginn sjálfan, þeir glugpa í sjúkdóms- einkenninu, en þeirn sjest oft yf- ir persónueinkenni sjúklingsins og gleyrna því að hann. hefur sál og að sálræn afstaða rnanna gagn vart líf inu og viðf angsefnum þess veldur ekki hvað minnstu um heilsu þeirra og líkamlega vel- líðan. Nú á tímum er hið almenna húslæknisstarf metið litils, en góður og samviskusamur hús- læknir hefur oft betri skilyrði til að verða sjúklingnum að liði en sjerfræðingarnir, af því a'ð hann þekkir sjúklinginn, fortið hans, heimilisástæður og hagi, hefur verið hollvinur hans og ráðgjafi og á því trúnaðartraust hans. Þetta persónulega trúnaðarsam- band milli læknis og sjúklings er sá grundvöllur, sem bygg.ia verður á rietta meðferð á siúkl- ingnum sjálfum, en ekki aðeins meðferð á sjúkdómseínkennum hans. f MOLDVIDRI DOKTORSRÍTGERBA Fyrir 20—30 árum síðan átti kenningin um sálrænan uppruna líkamlegrar vanheilsu ekki miklu gengi að fagna, a.m.k. ekki í Þýskalandi. þarrsem\ efhishyggj- an sat við há,faorð„ Bók dr. Liek'a HIN DUGLEGA og vel menntaða íslenska læknasijett er yfirleitt fáorð um málefni sín og heilbrigðismál þjóð- arinnar yfirleitt. Ritstj. blaðsins átti nýlega tal um þessa hljedrægni læknanna við Kolka lækni á Blönduósi, og kvartaði yfir því, hve sjaldan læknar landsins ljetu til sín heyra í dag- blöðunum. Fyrir nokkrum dögum kom eftirfarandi grein frá Kolka þar sem hann á mjög athyglisverðan hátt ræðir starfscmi læknanna yfirleitt og hversu mjög orkar tvímælis, að núverandi læknaskipun sje ákjósanleg. Umræðuefni Kolka læknis varðar vissulega alla þjóð- ina, hvern einstakling, sveitarfjelögin og stjórn ríkisins. hef'ði því sennilega vakið litla eftirtekt og verið skoðuð gamal- dags þrugl manns með úreltar skoðanir, ef hann hefði ekki jafn- framt ráðist á sjálfan aðalinn innan læknastjettarinnár, há- skólaprófessorana og yfirlækn- r.na. Hvergi var lúsiðni við rit- mennsku jafn nauðsynleg til vís- indalegs frama sem meðal hinn- ar iðnu og starfsömu þýsku þjóð- ar. Enginn kom til greina við eamkeppni um prófessorsstól nje yfirlæknisstöðu nema hann hafði skrifað doktorsritgerð og auk þess sem allra flestar ritgerðir um einhver eíni snertandi læknis fræði, en reynslan er sú, að í öilu hinu mikla moidviðri doktorsrit- gerða og annara ritgerða um læknisfræði er það sárafátt, sem hefur nokkurt lífsgildi eftir örfá ár. Læknisfræðin hefur tekið það stór og hröð risaskref fram á við, að allur fjöldinn af athugunum og bollaleggingum hinna lúsiðnu manna hafa hrunið af henni eins og fjaðrafok, því að það þarf allt- af snilligáfu en ekki aðeins iðju- semi til þess að sjá fram í tím- ann. Það, sem vakti hinar hat- römu deilur um bók dr. Liek's: Arzt und Mediziner, var það, að hann gerði gys að höfuðdyggð þýsku prófessoranna, Kisiðninni, og öllum þeirra vísindamerkileg- heitum, en hvergi nutu vísindi og vísindaiðkanir iafn mikillar virðingar og jafnvel hjátrúar- kenndrár lotningar sem í Þýska- lándi. LÆKNISFRÆBlN í TENGSLUM VÍD LÍFID Nú kom dr. Liek og sagði: „Blessaðir prófessorarnir okkar gleyma því, að læknisfræðin á að \rera i tengslum við lífið sjálft. Markmið hennar er að lækna og líkna sjúkum mönnum og að fyrirbyggja sjúkdóma, en við háskólana er höfuðáherslan ekki lögð á þetta, heldur and- lausa torfristu svokallaðra vís- inda. Stúdentarnir eru troðnir út með ómerkileg fræðiatriði, það er stefnt að því að gera úr þeim læknisfræðinga, en ekki lækna í þess orðs sönnu og göfugu merk- ingu. Háskólakennslan er orðin utan gátta við lífið sjálft. Hún fæst í nafni vísindanna við ýmislegt ó- merkilegt grúsk, sem enginn ht- ur í eftir örfá ár, en vanrækir hið sígilda viðfangsefni, mann- inn sjálfan". Liek Ijet sjer ekki nægja að varpa fram þessari staðhæfingu. Hann tók sem dæmi henni íil sönnunar ýmsar ákveðnar rit- gerðir og niðurstöður mikilsmet- inna prófessora og má geta því nærri, að þeir tóku því ekki með þökkum. Ií. MrKILSVERÐAR UPi'GÖTVANIR Ýmis af þeim afrekum, sem hófu þýsk læknavísindi til vegs ^ sg virðingar, höfðu verið gerð I irman veggja rannsóknastofanna. j ávo var um uppgötvun Koch's ú Kolke, hjeraðslæknir berklabakteríunni, von Behring's á blóðvatnslækningum við barna veiki og Ehrlich's á slavarsaninu, sem læknislyfi við syfilis. Það var þvi ekki nema eðlilegt, að hin fraeðilega hlið læknisstarfs- ins j'rði allfyrirferðarmikil við þýsku háskólana. Öðru máli gegndi í því landi, sem síðar tók að mörgu leyti for- ustuna um framfarir í iæknis- fræði. Bandaríkin í Norður- Ameríku. Þar þurfti æfintýraleg- an kjark og dugnað til þess að nema hið mikla meginland, en lítill tími var til rólegra fræði- :ðkana. . i BYRJA í LANDSNÁMSBYGGÐUNUM Ýmir þeirra manna, sem sí'ðar urðu frægir læknar, byrjuðu starf sitt eftir stuttan undirbún- ing úti í landnámsbyggðunum, fóru ríðandi um langar vegieys- ur til sjúklinga sinha og gerðu sína fyrstu uppskurði á eldhús- borðum við skímu f löktandi skrið byttuijósa. Flestir kannast t. d. við Mayo- bræðurna, sem byrjuðu starfs- feril sinn í litlu sveitaþorpi, en byggðu þar upp þá lækninga- stofnun, sem nú er frægust í heimi í sinni röð, svo að bærinn, byggst hefur upp utan um hana og er að vísu smábær á þarlenda vísu, heldui meira en hlut sín- um gagnvat öllum stórborgun- um að þ\í er snertir afrek í iæknisstarfi. HLUTVERK ÍIEIMILISLÆKNA I Amerí in innan vísu. geng eða öllum þar er jaf' eingöngu endáþarm samstarfs inga á h; • cins og minni htetta á því i.ö cinblínt, s.ie á eitt lífíæ1 i i stað þess að sjá sjúklirginn sjálfan sem heild. j Þrátt fyrir þá geysilegu æfii^gu , og reynsluiorSa, scm sjarfræðing j ar í slíkum lækningamiðstöðv- um fá, þá fær sú skoðun þar enn á ný aukið fylgi, að hlutverk heimilisiækirisins sje ómissandi og sjerfræðingurinn eigi aðeins að vera nokkurs konar hafn- sögumaður, þegar um þrauta- lendingu er að ræða, en fyrr III. FRUMKEKJAR fSLENSKKAIÍ LÆKNASTJETTAK Ýmsir af frumherjum íslenskr- ar læknastjettar voru menn, sem alltaf verða til fyrirmyndar eft- irkomandi kynslóðum, þótt bekk ingarstigið verði annað en þá var og starfshættir breytist. Bjarni Pálsson, landlæknir, og Sveinn Pálsson, læknir í Vik, voru skylduræknir mannvinir, ötulir til úrræða og ódeigir í hvers konar vanda og mannraun- um, en þeir voru lika gæddir vísindalegum áhuga, sem náði út fyrir þröngt embættissWð þeirra. Jósef Skaftason í Hnausum var jafnótrauður í erfiðum ferð- um og sem skurðlæknir, svo að enn í dag er ekki annað hægt en að dást að sumum skurðaðgerð- um hans. Annars skal ekki rak-, in hjer saga íslenskrar lækna- stjettar, en vísað skal til hins fróðlega yfirlits Vilmundar land- læknis, í _ formálanum fyrir Læknar á íslandi. BRAUTRYBJENDUR NÝRRAR STEFNU Með uppgötvunum Pasteur's í sóttkveikjufræði og hagnýtingu þeirra í þarfir skurðlæknisfræð- innar af Lister og öðrum hugvits- mönnum í þeirri grein hófst nýtt tímabil, ekki aðeins fyrir lækna, heldur í menningarlífi nútímans. Jeg hygg, að allir, sem nutu kennslu þeirra Guðmundar Magnússonar, Guðm. Björnsson- ar, Guðmundar Hannessonar og Sæmundar Bjarnhjeðinssonar, sjeu sammála um það, að betri fulltrúa hinnar nýju stefnu inn- an læknisfræðinnar hafi vart verið hægt að fá til að ryðja henni braut hjer á landi. Jeg vil á engan hátt kasta rýrð á Háskóla íslands, þótt jeg láti í Ijós nokkurn efa á því, að hon- um hafi tekist til fulls að fylgja þeirri stefnu, sem þessir ágætis- menn mörkuðu, nje veita hinni ungu læknakynslóð að öllu leyti jafn gott uppeldi og þeir. Ef til vill hefur óviðráðanleguv strausa ur tímans borið þar nokkuð af lcið. RVK'TIIÆKNAE TÖMDU KUG OG KENDUR Þessir 'menn voru afburðí,- kenrarar, þótt þeir ættu lítinn kost þeirra kcnnslutækja, seni þykja sjá'fsjgð nú á timum. — Þeir lögðu stund a að innræta nemcndum sinum þá rökfestu í hugsun, sem er undirsíaða allrar visindalegrar viöleitni, en einnig þá skyidurækni og hugdirfð, ;-,em þarf til þsss að leggia út á tæpt vað, þegar því cr að skipta, á.i þcs3 að ifta um öxl eða láta sig sundla. Yrhsir af lærisveinum þeirra frá Læknaskólanum gamla eða fyrstu árum Háskóians íóru út í svcitáhjeruð eftir 5—6 ára nár.i og mjög litla framhaldsmenntun og lögðu þar út í vandasamar læknisaðgerðir, þegar nauðsyii krafðist og líf lá við, enda þótf; allar ytri aðstæðiir væru þær crfiðustu. Sumir þeirra tömdu svo hug sinn og hendur, að þeir urðu jafnvel góðir skurðlæknar, mið- að við þær kröfur, sem þa voru gerðar, og þau hjálpartæki, sem vcl var á. YNGRI KYNSLÓÐIN DEIGARI Læknisnámið hefur veri'ð lengt og aukið, svo að það er ekki nema á færi duglegra manna og vel gefinna að komast gegnum það með sóma. Svo hef- ur að vísu lengst af verið. Hin fræðilega undirstaða, sem stúd- entarnir fá, er meiri en áður og betri en í flestum öðrum menn- ingaiiöndum, og fylgir bar .iafn- vel sumt með, sem ekki hefur ýkjamikla býðingu, þegar út í lífið e.r komið. Rýmri fjárhagur en áður var. gerir það að verkum, aö margir geta nú aflað sjer miklu betrí framhaldsmenntunar en áður var kostur á, svo að nú er það ekki óalgcngt, að læknar hafi 10—12 ára undirbúningsmennt- un, áður en þeir leggja út í starf sitt. En þrátt fyrir þctta virðist hin yngri kynslóð hjeraðslækna vera deigari til úrræða, þegar í harð- bakka slær, en læknarnir af gamla skólanum. Sá fjöldi sjúkl- inga, sem leitar til Reykjavíkur. fer stöðugt vaxandi, jafnvel þótt um sje að ræða aðgerðir, sem hverjum sæmilega menntuðum hjeraðslækni á ekki að vera of- vaxið að framkvæma sjálí'u;. svo scm botnlangaskurði • og meiri háttar fæðingaraðgerðir. Skalabéfamál yeona brúar- Y$s öæmi i næsiariena Brú hrasl utidan siérum ásllunarb'l il.u hefur sjergreining- læknisfræðinnar a'ð ð lengra en í flestum öðrum löndum,1 sv-o að ivel sjerfræðingar, sem tást við sjúkdóma í , en vegna hir, náua mismunandi Sjýrrræð- i.uin stóru kh iikkum, •Mcyo 'klinikkiirrji, er I HÆSTARJETTI er genginn | dómur í máli er reis út af því er \ brú á þjóðvegi brast undan bíl og • hvolfdi honum við það. Þ^tta var I nýr áœtlunarbíll og stórskemmd- ist hann. Aðilar í málinu eru eig- andi bílsins, Baldvin Kristinsson Sauðárkróki annarsvegar, en hins vegar fjármála- og camgöngU- málaráðherra fjair hönd ríkis- sióðs. | í BÍLNUM VAR 21 FARÞEGI Forsaga þessa má's er í stuttu máli á þessa leið: Bíllinn sem hier um ræðir, K- 173, var á leið frá Haganesvík til Sauðárkróks. Billinn var 26 manna, 2,16 m. breiður og var 21 farþegi í honum, Það segir ékki af ferðum bilsins fyrr en á Höfðaárbrú. Pílstiórinn ók hik- laUstinn á br.na, sem var rúm- lega 11 m. á iéngd og 2.48 m. á breidd, Ekki muu billinn hat'a farið með mikilli ferð inn á brúna, en nálægt miðju hennar brast hún undan honum og valt hann út af henni ofan í árfarveg- inn. Við það stórskemmdist yfir- bygging bíl'sins og bílgrindin. Skaðabótakrafa sú, er Baldvin Kristinsson gerði á hendur rikis- sjóði, var upp á kr. 107,730, þar af mat hann skemmdirnar á bíln- um rúmlega 61.000 kr., en at- vinnut.ión kr. 4C.320. ¦ BRÚIN STÓRGÖLLUÐ Dómkvaddir matsmenn voru fengnir til þess að segja álit sitt .. um brúna og orsakirnar til þess' ¦*"¦ að hún brotnaði. I áliti sínu ko.m ust þeir að þeirri niðUrstÖðu, aff/'" á brúnni hafi verið stórvæ'gilegiv'' gallar og brúarpallurinn uhdi:v' þeim styrkleikakröfum er géra, verður lil slíkra brúa. :' f . í, . í'ramh. á bist li j sd

x

Morgunblaðið

Beinir tenglar

Ef þú vilt tengja á þennan titil, vinsamlegast notaðu þessa tengla:

Tengja á þennan titil: Morgunblaðið
https://timarit.is/publication/58

Tengja á þetta tölublað:

Tengja á þessa síðu:

Tengja á þessa grein:

Vinsamlegast ekki tengja beint á myndir eða PDF skjöl á Tímarit.is þar sem slíkar slóðir geta breyst án fyrirvara. Notið slóðirnar hér fyrir ofan til að tengja á vefinn.