Morgunblaðið - 02.10.1953, Blaðsíða 7

Morgunblaðið - 02.10.1953, Blaðsíða 7
Föstudagur 2. okt. 1953 MORGVISBLAÐIÐ sem FIMMTA starfsár Þjóðleikhúss- ins er nú fyrir skömmu hafið. Af því tilefni hefur Mbl. snúið sér til Guðlaugs Rósenkranz, þjóðleikhússtjóra og rætt við hann hitt og þetta um starfsemi leikhússins. Leikárið hófst að þessu sinni með sýningum danska ballett- flokksins frá Konungslega leik- húsinu í Kaupmannahöfn undir forustu Friðbjörns Björnssonar. Var hinum danska balletti mjög vel tekið og nokkur fjárhagsleg- Ur hagnaður varð af sýningum hans, segir þjóðleikhússtjóri. Þá hefur og verið haldið áfram í haust á sýningum á Tópazi úti ura land og einnig hér í Reykja- vík. Einnig hefur gamanleikur- inn, „Koss í kaupbæti" verið sýndur nokkrum sinnum. FYRSTA NÝJA LEIKRITIÐ En fyrsta nýja leikritið, sem frumsýnt hefur verið er Einka- líf eftir Noel Coward. Þjóðleik- húsið keypti réttinn til að sýna þetta leikrit fyrir nokkrum ár- um. Það hafði þá verið sýnt bæði í London og Kaupmannahöfn, fengið þar ágæta dóma og verið sýnt mörg hundruð sinnum. Síðan var það einnig sýnt í OsJó með hinni frægu leikkonu Lille- bil Ibsen í aðalhlutverki. Einnig þar hlaut það mjög góðar mót- tökur. Á s. 1. vori vildi svo til að Leikfélag Reykjavíkur var byrj- að að æfa þetta leikrit en þar sem Þjóðleikhúsið átti sýningar- réttinn samdist svo um milli þess og Leikfélagsins að aðalleikstjóri þess, Gunnar R. Hansen, kæmi til leikhússins, ásamt einum af he]ztu leikurum félagsins, Einari Pálssyni og leikritið yrði sýnt þar í haust. Reynsla er fengin fyrir því að bezt er að taka held- ur létt leikrit til sýningar fyrst á haustin. Þykir það gefast bet- ur heldur en efnismeiri og þyngri verk fyrst eftir að leikárið hefst. Það er ennfremur nauðsynlegt fyrir leikhúsið að sýna nokkuð á víxl létt og efnismikil leikrit á leiksviði sínu. Annars hljóta mörg sjónarmið jafnan að koma til greina við leikritaval. Þar verður að hafa í huga bókmenntalegt og listrænt j gildi verksins og sömuleiðis verð- ur að gera sér grein fyrir, hvort leikhúsgestir munu líklegir til þess að sækja þau. Fram hjá því atriði kemst ekkert leikhús. „SUMRI HALLAR" NÆSTA VERKEFNI ¦—¦ Hvað verður svo næsta viðfangsefni leikhússins? — Það verður leikritið „Sumri hallar", eftir bandaríska rithöf- undinn Tennessee Williams. Það leikrit er alvarlegs eðlis og fjall- ar á mjög listrænan hátt um ýms vandamál nútímans. Það er fyrsta leikrit þessa höfundar, sem sýnt verður hér á landi, en Tenn- essee Williams er einn frægasti núlifandi leikritahöfundur Amer- íku. í því leikriti kemur fram ný leikkona. Er það Katrín Thors. Hún hefur stundað leiklistarnám erlendis undanfarin ár og getið sér ágætt orð m. a. fyrir leik sinn hjá Leíkfélagi Reykjavík- ur. Ég álit að það sé m. a. hlut- verk Þjóðleikhússins að gefa ungum leikurum sem auðsýnt þykir að búa yfir góðum hæfi- leikum tækifæri til þess að neyta þeirra. Þá hlýtur það og að vera hlut- verk Þjóðleikhússins að sýna verk eftir íslenzka höfunda. Fyrsta íslenzka leikritið, sem það sýnir á þessu hausti verður „Val- týr á grænni treyju" eftir Jón Björnsson, rithöfund. Er það „dramatísering" á samnefndri skáldsögu eftir þennan höfund. Eins og kunnugt er, er það byggt á austfirzkri þjóðsögu og er nrjög „spennandi". í þessu leik- riti koma fram margir af þekkt- ustu leikurum okkar. sins í komnndi votri Samfa! viH GuðEaug Rósinkranz, þjé§!eikhússljóra Guðlaugur Rósinkranz JÓLALEIKRIT Þá er áformað að taka til sýn- ingar ameríska gamanleikinn Harwey eftir Mary Chase. En jólaleikritið verður svo Piltur og stúlka eftir Emii Thoroddsen, með músík eftir sama höfund. Er sú ráðabreytni í samræmi við það, að s.l. tvenn jól hefir leik- húsið haft gömul og þjóðleg ís- lenzk leikrit á sýningarskrá sinni. Er áformað að halda þeim sið framvegis. Þá er gert ráð fyrir að sýnt verði barnaleikrit, „Ferð Péturs litla til tunglsins", eftir þýzka höfundinn Basserman. AFMÆLI HOLBERGS í tilefni af 200 ára afmæli Ludvigs Holbergs geri ég ráð fyr- ir að sýnt verði leikrit eftir hann. Loks er svo þess að geta að ballettskólinn mun starfa í vet- ur og má því reikna með ballett sýningum seinni hluta* vetrarins. Mun danski ballettmeistarinn, Erik Bidsted, stjórna honum eins og áður. Mun kona hans Lise Kjergaard koma hingað ásamt honum. FRIBUR UM TÓNLISTARMÁLIN — Hvað er að frétta af tón- listarmálum leikhússins? — í þeim má nú segja að full- ur friður sé á kominn. Dr Urban- cic hefur, eftir nánari yfirveg- un tekið uppsögn sína aftur og hefur verið ráðinn hljómsveitar-; stjóri við leikhúsið með sömu skilyrðum og kjörum og áður. út þetta leikár. NAUÐSYN AUKINS STYRKS —¦ En hvað er tíðinda a.f efna- hagsmálum stofnunarinnar? — Um þessar mundir er verið að ganga frá fjárhagsáætlun.leik- hússins fyrir árið 1954. — Hve mikill var hallinn á rekstri þess á s. 1. ári? — Rekstrarhallinn á s. 1. ári varð um 590 þús. krónur eftir a'ð' skemmtanaskatturinn hefur ver- ið reiknaður með tekjunum, en hann nam á árinu 1.3 millj. kr. Fyrstu árin hafa orðið nokk- uð erfið í rekstri leikhússins, segir þjóðleikhússtjóri að lokum. Margt hefur þurft að kaupa á þessi tímabili. Ég geri ráð fyrir að hallinn á rekstri leikhússins verði eitthvað lægri á næsta ári en hann varð s. 1. ár. En það er skoðun min að útilokað sé að leikhúsið beri sig án aukins styrks. Á það má benda að síðasta leik ár gekk mjög vel. Aðsókn að leikhúsinu var ágæt. sérstaklega ' undir lokin að sýningum óper- j unnar La Traviata. Er áformað' að halda áfram að setja upp einn söngleik á ári. En á því eru ýms- ir örðugleikar, m. a. þeir að ís- lenzkt listafólk dvelur oft lang- dvölum erlendis. S. Bj. Minningarorð HANN lézt á sjúkrahúsi Isafjarð- ar 25. f.m. Jarðarför hans fer fram kl. 2 í dag í Fossvogi. Loptur var fæddur á Syðri- völlum í Kirkjuhvammshreppi í Húnavatnssýslu 1. október 1877. Hann var því tæpra 76 ára að aldri. Banamein hans var heila- blæðing. nnnnrsson Reykiavíkur. Þar dvaldi hann. næstu þrjú ár, var starfsmaöur hjá dagblöðunum Morgunblað- inu og Vísi. Hann var fyrsti áskriftarkaupandi Morgunblaðs- ins. í viðurkenningu þess hafa eigendur Morgunblaðsins um. langt árabil sent honum blaðiff án endurgjalds. Árið 1917 fluttist Loptur tiL Isafjarðar og hóf þar verzlun. Hann var jafnframt starfsmaður við blaðið Vesturland frá því er það hóf göngu sína, og þar -til hann fluttist til Reykjavíkur aft- ur árið 1931. Hóf hann þá þegar a sólarljóssins mun leys afómorkuna af hólmi! AMERÍKUMAÐURINN Palmer Putman, sem er félagi í kjarn-! orkuráði Bandaríkjanna, varpaði 'fyrir skömmu síðan nokkru nýju j Ijósi yfir framtíðarmöguleika sólarljóssins sem orkugjafa, en rannsóknir á þessu sviði eru þegar alllangt komnar, og er talið í víst, að sólin muni áður en mjög langt um líður leysa atómið af: hólmi, sem orkugjafi til almennrar hagnýtingar. Forelarar Lopts voru (junnar Þórðarson og Soffía Jónatans- dóttir. Móður sína missti hann 5 ára gamall. Fór þá í fóstur til ömmu sinnar, Guðrúnar Lopts- dóttur. Um fermingaraldur fór hann í vist til þjóðkunns manns, Þorláks bónda Þorlákssonar í Vesturhópshólum, og var hjá hon' um til tvitugsaldurs. Þá fór hann í Ólafsdalsskóia og lauk þar námi á næstu tveim árum. Eftir <bú- fræðinám sitt í Ólafsdal var Loptur ráðinn til jarðabótastarfa vestur að ísafjarðardjúpi. Þau störf stundaði hann í fimm ár, og átti heima í Múla hjá Kristjáni bónda Þorlákssyni, sem þá ng lengi siðan bjó þar hinu mesta fyrirmyndarbúi. • Árið 1907 giftist Loptur eftir- lifandi konu sinni, Ragnhildi Guðmundsdóttur í Æðey. Sama ár fluttust þau til Bolungarvíkur. og bjuggu þar næstu 7 ár. í Bol- ungarvík rak Loptur verzlun, en fékkst auk þess við ýms störf, bæði á sjó og landi. Árið 1914 fluttist Loptur til verzlun hér, og stundaði þá fat- vinnu þar til skömmu fyrir amd- lát sitt, er þau hjónin settust im kyrrt hjá einkadóttur si mi Soffíu og manni hennar Kjart mi Steinbach símritara. Önnur d< tt- ir Lopts, Svava, er gift Vilht lm Jensen stórkaupmanni hér | l>æ. Loptur Gunnarsson vakti at- hygli manns um leið og maðiu sá hann fyrsta sinni. Og Iie nn. gleymdist ekki heldur f]j >tt. Kom þar fyrst til hinn m kli hraði, er varð á hverju því vei ki, er hann rétti hör.d til. Se ya mátti um hann með sanni, ' að hann væri bæði mikilvirkur \og góðvirkur, því verkið lék í hejidi hans. Og "svo mikið snyrtimenni var hann, að blettur eða fis mitti ekki sjást á neinu, er hann fór með. Hann var því eftirsótfur maður til starfa frá fyrstu. EHi- legt hefði því verið, að honjrm safnaðist fé. En svo varð ekki. Til þess var hann of ör. Hann afl- aði ekki skjótar en hann eyddi. Var hann og hinn mesti liðsinnis- maður, ef vinir hans þurftu e^n- , hvers með. Loptur var skarpgreindur möð- ur og mjög bókhneigður. Hann var því betur að sér en fleátir þeir, sem farið hafa að mestu á mis við skólanám. Eftirlæti hlna var saga og ljóð. Eu hann las varla annað en úrvalsbækur. fyr- irleit bókasorp og hataði rriis- þyrmingu móðurmálsins og iaf- bakaðar söguheimildir. ¦ Sjá^fur var hann mjög vel rítfær og: skáldmæltur. Vandalaust var að skilja skap- ferli Lopts Gunnarssonar. Hajnn var maður opinskár og enginn flóttamaður, varði sér öllum jtil, hvort sem hann átti skoðanir san- ar að verja, eða málstað vina sinna. Hann var trygglyndur maðíur, og mikill vinur vina sinna. Sigurður Kristjánssop. ALLT URANIUM BUIÐ ÁRIÐ 2198 Sá dagur mun renna upp, seg- ir Putman, þegar öll kol, allt gas, öll olía verður gengin til þurrðar. Hvar eigum við þá að fá orku? Uranium og thorium forði heimsins, hin einustu efni, þar sem hægt er að beizla atómork-' una, verður uppurinn árið 2198. Við munum þá verða knúnir til' að snúa okkur til sólarorkunnar. SÓLARLJÓSIB TIL SUÐU OG HITUNAR Þegar eru til nokkur dæmi þess, að Ijósorka sólarinnar hafi verið hagnýtt til að hita upp hús og sjóða mat. Við tæknilega háskólann í Massachusetts hefir verið haldið uppi stöðugum rannsóknum á þessu sviði síðan árið 1938. VÉLAR KNÚNAR SÓLSKINI — GÓMULHUGMYND í^rauninni'er hugmyndin um velar knúnar með „sólskini" býsna gömul. Franski efnafræð- ingurinn Lavoiser, sem tekinn var af lífi í frönsku stjórnarbylt- ingunni hafði jafnvel brætt plat- ínum í brennipunktinum á feyki mikilli alkohól linsu. Síðan hef- ir ótal margt nýtt komið upp á teninginn í þessum efnum og er nú beðið með eftirvæntingu hver- muni framvinda þessara rann- sókna, sem kann að ráða ótrú- lega miklu um lífskjör manna á komandi öldum.___________ Sér gref ur gröf þótt graf i T VÍNARBORG 30. sept. — í sprengingu, er varð í dag í skrifstofu sjúkrahúss eins í Vín-1 arborg, fórust tveir menn, þrír særðust alvarlega, en ellefu hlutu minni háttar meiðsli. T Lögreglan segir, að sprengi- efnið hafi verið borið íil sjúkrahússins í kistu af sjúklingi einum, er áður lá á sjúkrahúsinu. Það var hann sjálfur, ásamt starfs manni á sjúkrahúsinu, sem lét lífið. —NTB-Reuter. ' Ný rétí í Staðarhreppi, e^ rómar tæp 10 þús. fjár SAUÐARKROKI, 24. sept. — Þriðjudaginn 22. sept. s.l. var tekin til afnota ný fjárrétt í Staðarhreppi í Skagafirði. Vorið 1952 hófst bygging rétt- arinnar og var henni valin stað- ur skammt norðan og austan Skagafjarðarvegar, vestan Reyni staðar. Réttin sjálf er byggð úr járnbentri steinsteypu, en skil- rúmin milli dilka úr timbri, fellt í steyptar máttarstoðir. Talið er að almenningur rúmi 2200 fjár, en dilkar 7500. Utanmál hennar er 61x41 m. Stærð almennings um 600 ferm. Dilkar eru 26 talsins, þar með talin ómerkingakró. Talið er að byggingarkostnað- ur muni nema kr. 150 þús. — Hreppar á upprekstrarsvæðinu kostuðu réttarbygginguna, en' þeir eru: Staðar-, Seylu-, Rípur- og Skarðshrepnar og Sauðár- króksbær. — í byggmgarnefnd mannvirkisins hafa verið frá upphafi, f. h. Staðarhrepps, bændurnir Steindór Benedikts- son, fjallaskilastjóri, Birkihlið; Haukur Hafstað, Vík og Ellert Jóhannsson, Holtsmúla; f. h. Seyluhrepps bændurnir Jón ,íó- j hannesson, fjallaskilastj., Ytra- jSköi-ðugili; sr. Gunnar Gíslas >n, : Glaumbæ og Tobías Sigurjóiis- son, Geltingaholti. Framkvæn|da j stjóri nefndarinnar hefur frá upphafi verið Steindór Beíie- diktsson, Birkihlíð, en yfirsmið- : ur Svavar Ellersson, Ármijla, j fyrra árið, en Stefán Friðrijís- son, Glæsibæ, nú í ár. Af sérstökum ástæðum rey^id- ist ekki unnt að ganga fullkohi- lega frá verkinu nú í ár, en það mun verða gert á n.k. sumri og þessara merku tímamóta í u^p- rekstrarmálum . fyrrgrein4ra hreppa þá væntanlega minfizt næsta haust á viðeigandi hátt.i — jón.; Hermenn á friðartorgi. PEKING — í dag var haltíið hátíðlegt afrnæli kínverska „al- þýðulýðveldisins" með því að geysiöflugur her gekk um Frið- artorgið i Peking og heilsaði i foringja sínum, Mao Tse Tung. (

x

Morgunblaðið

Beinir tenglar

Ef þú vilt tengja á þennan titil, vinsamlegast notaðu þessa tengla:

Tengja á þennan titil: Morgunblaðið
https://timarit.is/publication/58

Tengja á þetta tölublað:

Tengja á þessa síðu:

Tengja á þessa grein:

Vinsamlegast ekki tengja beint á myndir eða PDF skjöl á Tímarit.is þar sem slíkar slóðir geta breyst án fyrirvara. Notið slóðirnar hér fyrir ofan til að tengja á vefinn.