Morgunblaðið - 21.01.1955, Blaðsíða 7

Morgunblaðið - 21.01.1955, Blaðsíða 7
Föstudagur 21. jan. 1955 MORGUNBLAÐIÐ Sæmundur ÖlaKsson Minningarorð í DAG er til moldar borinn að Krossi í Rangárþingi Sæmundur Ólafsson, fyrrum bóndi og odd- viti að Lágafelli í Austur-Land- eyjum. Lézt hann í Landsspítal- anum 12. þ. m. eftir langa og þunga legu. Með honum er brost- in ein sterkasta stoð bændastétt- ar Rangárþings á þessari öld. Sæmundur var fæddur að Guláráshjáleigu í Austur-Land- eyjum, 29. júní árið 1874. Átti hann því full 80 ár sér að baki að leiðarlokum — Foreldrar Sæ- mundar voru þau Ólafur Ög- mundsson og Vilborg Þorbjörns- dóttir, hjón búandi að Gulárós- hjáleigu og síðar að Skíðbakka í sömu sveit. Voru þau hjón bæði af sterkum bændastofni runnin, i bar Bfærsta flugvélamóburskip heimsins eins og fullkomin alþjóða-flughöfn 11/1E Ð A N hópur •*•" orustuflugvéla Cutlass- Banda- ríkjaflotans þeystu þrumandi með hraða hljóðsins yfir borg- inni Newport í Virginia, rann stærsta flugvélamóðurskip veraldar, „James Forrestal", hægt úr skipasmíðastöðinni niður í Jakobs-fljót. Eftir eitt ár verður lokið smiði þessa risavaxna skips. Það mun þá þegar fara í jómfrúrsiglingu sína og þar með hafa Bandaríkja- menn smíðað fyrsta skipið, sem ber fullkomna flugstöð, þar sem jafnvel stórar sprengjuflugvélar glatt viðmót þann, sem að garði geta lent »James Forrestal", en l svo er skipið nefnt eftir kunn- og þó sérstaklega hennar ætt Baráttuna út á við fyrir sveit unl bandarískum flotamálaráð- kunn að afburða þreki og karl- sína sótti Sæmundur af kaopi og herra' er sv0 risavaxið að önnur mennsku, bæði til sálar og harðfylgi — stundum ef til vill flu-vélamoðursklP verða elns °§ líkama. Fátæk voru þau hjón að | um of, að hans eigin dómi síðar l*^*5?í*vi? hlíð þesS; . hætti þeirrar tíðar. Áttu og fyrir En hagur og heill sveitarinnar \ ? ^ S^ ^SEj*Ú?** 4 börnum að sjá, þeim, er upp-j var honum fyrir öllu, stöðugt hefUr k°Sta° ' 7 miUj0n d°llara komust. Lifa enn þrjú þeirra: ( hjartans mál, sem hann 'að lokum Guðmundur útvegsbóndi í Vest- mannaeyjum. Þórdís, fyrrum' ekki síst í Ijós eftir að brúin verkakona s.st. og Sigríður, ekkja ' hafði verið lögð á Þverá árið 1932. Þá gekkst hann fyrir því, af sínu alkunna kappi og for- sjálni, að allir sveitungar hans legðu fram ókeypis vinnu, —' RISASKIPSINS mörg hundruð dagsverk á ári _ ! Vonandi verður, ekki til vegargerðar um sveitina. pppn „*________* ___ t____ Eftir harðvífugar deslur heíisr „James Forresfail" versð hleypt af stokkunum James Forrestai var flotamála- ráöherra. — Talið er að hin harð- 'en búast má við að ko'stnaðurinn j vitu&a deila um flugvélamóður- fari áður en lýkur upp fyrir 300' skiPi;5 hafi 'eitt hann til dauðs. grofma. Kom það, milljónir dollara. Þá loks getur.En l styrjöldinni í Kóreu sann- það siglt út á Atlantshaf sem' færffust menn um að hann hafði Ólafs Pálssonar, hins þekkta óðalsbónda að Þorvaldseyri und- ir EyjafjöIIum. Ungur lærði Sæmundur að beita hug og hönd við hverskon- ar störf, sem búrekstri heyrðu til. Að veganesti átti hann and- legt og líkamlegt atgervi i óvenju loga ríkum mæli. Snemma setti hann sér það markmið að breyta hag foreldranna úr fátækt í bjargálnir eða betur. Tókst hon flaggskip bandaríska flotans. DEILUR UM SMÍÐI vegargerðar um sveitina, gegn Jstormasamt um „James ems Forre- akveðnu arlegu framlagi úr ríkis- J stal" § öldum úthafsins. eins og sjoði. Tokst þessi djarfa tilraun ' geicað háte um skipið meðan það svo vel að með afbrigðum má j var til aðeins í teikningum og teljast. A fáum árum komstjí skipasmíðastöðinni. Deilurnar öruggur akvegur um sveitina og um það hvort ætti að byggja það bjargaði henni frá upplausn og j eða ekki voru svo háværar að 11 um það jafnvel fyrr en efni og | elrianSrun- Mundi þetta afrek eitt hrikti í öllu skipulagi landvarn- vonir stóðu til. Var hann lengi fyrirvinna á búi þeirra og um leið þess styrkasta stoð um hvers- konar öflun og aðdrætti. Sótti hann ungur til vers í Vestmanna- eyjum og dró þaðan ríkulega bjórg í bú sinna og annarra. Naut hann þess síðar, er hann um ára- tugi var formaður frá Landeyja- sandi. Var sjósókn hans djörf og örugg, og aflasældin að jafnaði eftir því. Mun ómæld — en þó að engu gleymd — sú mikla björg, sem bátur hans bar í Landeyjasand. Vorið 1^99 fluttist Sæmundur, ásamt foreldrum sínum, frá Skíð- bakka að Lágafelli. Tók hann þar við búi og jörð vorið 1901. Kvænt ist hann og þá um leið Guðrúnu Sveinsdóttur frá Helgusöndum undir Eyjafjöllum, hinni göfug- og síðar deildarstjóri þess um áratugi. Að stofnun Kaupfélags Hallgeirseyjar, árið 1920, átti hann og ríkan hlut, og var end- urskoðandi reikninga þess og reksturs yfir 20 ára skeið. For- maður Búnaðarfélags Austur- Landleyja var hann og um lengri tíma. Má af öllu þessu ráða, hví- líks trausts hann naut meðal sam- ferðamannanna, hversu víða þörfin og tiltrúin kölluðu hug hans og hönd að verki. rett fyrir sér. ÁGÆTI FLUGVÉLASKIPA SANNAÐ í KÓREU Smíði skipsins hófst þegar 1949. Var þá ætlunin að láta það heita „United States' eða „Bandaríkin". En þegar dreg- ið var mjög verulega úr fjár- framlögum til landvarna það ár, varð að hætta smíðinni. Kóreustyrjöldin brauzt út og leiddi reynslan úr henni til þess að margir fulltrúar flug- hersins viðurkenndu ágæti flugvéiamóSurskipa. Kom það t. d. í ljós við landgöngu við Inchon og brottflutning liðs frá Norður Kóreu, a3 þegar hersveitir ráða aðeins yfir litlu landrými á strönd, er það mjög mikilvægt hve bæki- stöðvar flugvéla á slíkum móðurskipum eru nálægt víg- vellinum. Svo að í júlí 1951 náðist sam- lögum milli landhers, flughers og' komulag allra ráðandi manna um flota. Eiginlega er ekki hægt að i að byggja risaflugskip. Teikn- likja þessum deilum við neitt ingum var að vísu breytt nokkuð, annað en prestskosningar hér} aðallega í þá átt að skipið var heima á ísandi, svo heitar urðu minnkað lítið eitt. Og þá var þær og blönduðust saman við I ákveðið að hið nýja skip skyldi þær persónulegar svívirðingar. | bera nafn hins knáa fiotamála Þykir nú ljóst að deilur þessar j ráðherra „James Forrestar ollu dauða James Forrestal flota nægja til þess að halda nafni armála Bandaríkjanna. Það sem Sæmundar lengi á lofti, þótt öðru einkum olli þessu var hin stöð- væri eigi til að dreifa. | uga deila milli bandaríska flot- Mörg önnur trúnaðarstörf urðu ans °g flughersins um það hvort hlutskipti Sæmundar á Lágafelli. I hentugra væri að sprengjuflug- Þegar Sláturfélag Suðurlands velar hefðu bækistöðvar á landi hóf göngu sina, árið 1907, var eða a flugvélamóðurskipum. hann einn af stofnendum' þess ¦ En >.James Forrestal" stóð af sér öll þau vályndu veður. Marga daga stóðu heiftarlegar umræður í bandaríska þinginu um þetta og hvernig ætti að skipta fjárfram- málaráðherra á bezta aldri og yf- Fáum duldist við fyrstu sýn, að irflotaforinginn Denfeld varð að ustu og merkustu konu. Áttu' Sæmundur á Lágafelli var eng- láta af embætti. þau hamingjuríkar samvistir, j inn meðalmaður. Hann var höfð- unz hún lézt árið 1945. Höfðu inglegur ásýndum, og djarfur þau búið að Lágafelli við vax-1 bæði í orði og íramgöngu, það andi efni og rausn um 30 ára sópaði að honum, hvar sem hann KNUIN ATÓMORKU Á næstu árum ætla Banda- sömu stærð til viðbótar. Það fyrra verður nefnt „Saratoga" og verður afhent haustið 1955. Þriðja skipið á að vera tilbúið árið 1956 og er ætlunin að gera tilraunir til að knýja það með atómorkuvéhim. Tilraunirnar með að knýja kafbátinn „Nautil- us" atómorku hafa gefizt svo vel að talið er að þetta verði nú framkvæmanlegt. Aðeins er deilt um það, hvort slíkt borgi sig fjárhagslega. STÆRSTA FLOTA- FLUGVÉLIN Þýðingarmesta vopn flugvélar- móðurskipanna yerður sprengju- og orustuflugvélin „A 3 D" sem nú er verið að gera lokatilraunir með, áður en hafin verði fjölda- framleiðsla á henni. Er húh. þyngsta og stærsta flugvél, sém nokkru sinni hefur haft bæki- stöð á flugvélamóðurskipi. Hún er einnig sú hraðfleygasta. Ein slík flugvél vegur 85 smálestir og getur farið með 900 km hraða á klst. Mun hún m. a. geta borið atómsprengjur. BÝFLUGNABÚ í siðustu heimsstyrjöld voru flugvélamóðurskipin þýðing- armestu herskipin — drottn- ingar hafsins. Þau komu næst- um alveg í staðinn fyrir stóru stálbáknin, — orustuskipin. — Enda þótt Bandaríkjamenii hafi bækistöðvar víða iim lönd, geta flugvélamóðurskip- in þó sent flugvélar sínar fyrst á vettvang og flugvéí- arnar frá þeim skipa þeim sjálfum hina sterkustu Vörn. Það má þannig líkja flugvéla- móðurskipunum við býflugna- bú. Sé sótt á þau úr lofti, fara býflugurnar á loft og hrinda óðara öllum árásum. Helzta hættan fyrir þau stafar frá óvinakafbátum, ef þeim íæk- ist að læðast í myrkri að þeim. Þannig er talið að flugvéla- móðurskipum sé ekki mikil hætta búin, en það vegur upp á móti, að ef svo illa skyldi fara að þau skcmmdust, þá fara þar mikil verðmæti for- görðum. Það er skoðun bandarísku flotastjórnarinnar, að atómork- an muni enn valda nýjum þátta- skilum í sögu fíugvélamó&ur- skeið. Þar höfðu og foreldrar j hans átt skjól og borið beinin í' hárri elli. • i Áður en langt um leið varð kom eða fór. Kjarnyrðum hans, orðheppni og hnyttilegum tilsvör- um er við brugðið. Og þótt hann væri alvörumaður að eðlisfari, Sæmundur eigandi ábýlísjarðar! léku oft gamanyrði á vörum sinnar. Lagði hann henni mikið ¦ hans. Hjarta hans var viðkvæmt starf og mikla rækt samanborið! og nokkurn veginn jafn vígt á við venju þeirra tíma. Er hann gleði og sorg. Hann var víking- lét hana af hendi til dóttur sinn- urinn með barnshjartað, sem ekki ar og tengdasonar, vorið 1931, brást þegar mest lá við. Og þótt hafði hann reist vandað íbúðar- ¦ sumum kunni stundum að hafa hús og sléttað túnið að fullu, að þótt örðugt að búa undir orðum mestu með handverkfærum ein- j hans, þegar í odda skarst, þá var um. j þó flestum ljúft og kært að njóta En heimili Sæmundar naut ráða hans og hjarta hans þegar ekki lengi hæfileika hans og á reyndi. Fráfall hans er því starfskrafta óskiptra. Snemma mikill sjónarsviftir og saknaðar- hlóðust á hann margvísleg ábyrgð efni bæði um Landeyjar og _ar- og trúnaðarstörf. Hann varð Rangárþing. oddviti Austur-Landeyja 1902, og | Síðustu 10—12 árin var Sæ- fiélt því Etarfi óslitið í full 40 mundur þvotinn að kvöftum, oft- ár. Þótt mannval væri gott í sveit hans virtust ei aðrir koma til greina sem oddvitar, á meðan hann mátt* og vildi halda því starfi. Sýslunefndarmaður Aust- ur-Landeyia var hann og á 4. tug ast bundinn við rekkjuna og lengi mjög þungt haldinn. Ef til vill var hann aldrei stærri en einmitt þá. Ég hef aldrei séð jafn þungar raunir betur bornar en af honum. Ég hef aldrei fundið meiri sálar- ára. Mátti því segja að hann væri styrk, meira þolgæði, meira trú- bæði innherji og útherji sveitar | artraust en hann átti fram á síð- sinnar, á meðan heilsa og kraftar ustu daga. Og þess vegna verður leyfðu. Heimili hans var lengi mér sú mynd hans skýrust og einskonar miðstöð sveitarinnar.' ógleymanlegust. Þar voru völdin, þangað voru sótt j Börn éttu þau, Sæmundur og ráðin, og þar vermdi gestrisni og Framh. af bls. 7 ríkjamenn að byggja tvö skip af skipa. Með atómknúnum vélum I er hægt að auka hraða þessara •:..¦.---•-- -.,-._;.,-.................... I skipabákna, vélarúmið yrði e_SP> ig minna, svo hægt yrði að koma fleiri flugvélum fyrir í flugskal- um neðan þilfars. LÝSING SKIPSINS „Forrestal" er í stuttu riiáli RISAVAXIÐ. Þetta má sjá með nokkrum tölum. Þilfarið er' 77 m á breidd og 317 m á lengd. 100 skip á stærð við „Santa Maria", landkönnunarskip Columbusar, gætu staðið á þilfarinu, eða þrjú meðalstóv hafskip á leiðunum yf- iv Atlantshafið. Áhöfnin ev 3500- manns. í skipinu er sjalft'ifk simstöð með 400 símanúmerum, auk 1900 síma í skiptibovð. Ekki er vitað glöggt hve mflrg- ar flugvélar komast fyviv í fíug- skálunum neðan þilja.. Er þó tal- ið að þær vevði fleiri en 200. Vélarafí skipsins er 200 þúsund hestöfl, sem gefa því 35 sjómílna hraða á klst. Með tæknilejjum nýjungum hefur flugöryggi yer- ið aukið og hægt að flýta lend- ingum og fugtaki meira en vcnju- legt er. Það er eina flugvela- móðurskip heimsins þar sem það getur orðið samtímis að flugvél- av hefji sig til lofts af stefni og aðvar setjist á skut. D . sambandi i-við Þannig leit risa-flugvélamóðurskipið „James Forrestal" út, rétt eftir að því hafði verið hleypt af stokkunum. Smíði skipsins verð- ur lokið í árslok. Flugvélamóðurskipið Forrestal verður voldugasta skip veraldar. Myndin sýnir er því var hleypt af stokkunum. B/;ZT AÐ AUGLYSA í MORGUNBLAÐINU

x

Morgunblaðið

Beinir tenglar

Ef þú vilt tengja á þennan titil, vinsamlegast notaðu þessa tengla:

Tengja á þennan titil: Morgunblaðið
https://timarit.is/publication/58

Tengja á þetta tölublað:

Tengja á þessa síðu:

Tengja á þessa grein:

Vinsamlegast ekki tengja beint á myndir eða PDF skjöl á Tímarit.is þar sem slíkar slóðir geta breyst án fyrirvara. Notið slóðirnar hér fyrir ofan til að tengja á vefinn.