Morgunblaðið - 28.08.1955, Blaðsíða 7

Morgunblaðið - 28.08.1955, Blaðsíða 7
[ Sunnudagur 28. ágúst 1955 VOEGVNBZ'áBli Orar framfarir í danskri í békaútgáfu síðustu 2 ár XJ Samfal við Folmer Chrisfensen sem vinnur að undirbúningi bókasýningarinnar Jóhann G. Möller forstjóri Þetta verður langsamlega stærsta sýning á dönskum bókum, sem haldin hefur verið utan Danmerkur, sagði Folm- er Christensen fulltrúi danska bóksalafélagsins, er ég hitti hann snöggvast að máli, eo hann var að undirbúa sýning- nna í listamannaskálanum. ÞÝÐINGARMIKIÐ STARF BÓKSALAFÉLAGSINS Hr. Christensen er ungur mað- ur, sem um langt skeið hefur Btarfað við samtök danskra bók- eala. En félag það er mjög gam- alt, stofnað árið 1837 og þá var tilgangur þess að samræma bóka- verð um alla Danmörku. Hafði það tíðkast aftan úr miðöldum, að bækur væru seldar á skot- spónum fyrir það verð, sem verk- ast vildi. Þetta lagfærði bóksala- félagið og síðan hefur það á ýms- an hátt stuðlað að bættri útgáfu og sölu bóka. T. d. gefur það nú út vikurit, sem fjallar .rm bóka- útgáfu og hefur m. a. inni að halda verðlista yfir allar bækur, sem félagsmenn gefa út. HEPPILEGUR TÍMI En það er um danskar bækur og bókaútgáfu. — Það er engin tilviljun, að þessi stærsta bóka- sýning er haldin á íslandi, þvíl að á íslandi hafa danskar bækur jafnan verið lesnar mikið. Og það er einmitt mjög heppilegt, segir Christensen, að þessi sýning er haldin núna, því að á síðustu tveimur til þremur árum, hefur orðið slík þróun og framför í danskri bókaútgáfu, að vúð þykj- umst margt merkilegt geta sýnt. En framfarir þessar sem ég tala um, hafa orðið á tæknilega svið- inu. Um hitt, efni bókanna, get- um við ekki talað hér í stuttu máli. ungu skrautútgáfur, sem verð- laun hlutu, en síðan varð breyt- ! ing á þessu og eru verðlaunin nú veitt hinni almennu bók, eins' og allur fjöldinn kaupir. Koma GERBREYTT UTLIT DANSKRA BÓKA — Nú, en í hverju liggja þessar framfarir? — Það er í prentun, pappír, bókbandi og öllum frágangi. Til skamms tíma hefur hinn svo nefndi enski stíll verið ríkjandi í danskri bókaútgáfu. En hann er m. a. fólginn í því að hafa spássíurnar stórar og letrið fyr- irferðamikið. Meira að segja Englendingar sjálfir viku frá þessum stíl á styrjaldartímunum, þegar þeir urðu að spara papp- írinn. — En nú á síðustu árum hafa dönsku bókaútgefendurnir minnkað spássíuna og komizt þá að raun um, að bækurnar verða fallegri af því. samtímis því sem pappírskostnaður lækk- ar.Þá má segja, að nýjar og fegurri leturtegundir hafa verið teknar upp. Pappírinn í bókun- um er þynnri og betri. Áður var það algengt, að ein meðal skáld- saga var að þykkt og stærð eins og heil biblía. Við þessa breyt- ingu getur fólk tekið bók sína og haldið á henni og hún verður svo skemmtileg og meðfærileg. Enn er sömu söguna að segja um bandið, að það er gert miklu einfaldara en áður og gyllingar- útflúri á kili sleppt. Þar er nið- urstaðan sú sama, að í sjálfum einfaldleikanum býr ný fegurð bóka. BEZTU BÆKURNAR VERÐLAUNAÐAR Það hefur stuðlað að þessum framförum, að bókbindarafélag Danmerkur tók upp þá nýbreytni fyrir nokkrum árum að rerðlauna þetta 25—50 bækur, sem voru sér lega góðar að öllum frágangi. — Fyrstu árin voru það einvörð- Folmer Christensen. allar bækur til álita, sem hafa almenna sölu, einnig kennslu- bækur. FREMAD OG STJÖRNU- fBÆKURNAR — Eigið þið í Danmörku ekki í stríði við hina svonefndu gleði og skemmtisagna-útgáfu, þetta léttmeti, sem vísar mest til hinna lægstu hvata mannsins? — Jú, um tíma, virtist sem hinar svo nefndu skemmtisögur ætluðu allt að kæfa. Enda var söluverð þeirra mjög lágt. Að vísu áttu hinir kunnustu og beztu rithöfundar Dana alltaf ör- uggan markað fyrir sinar bæk- ur og nú hafa þeir bókaútgef- endur, sem vandir eru að virð- ingu sinni. tekið upp baráttuna við „skemmti"sögurnar með þvíj að gefa út ódýrar útgáfur af betri ritverkum. Þar vil ég sér- staklega benda á Fremad-alþýðu bókasafnið og Stjörnu-bækurnar. Fremad-bækurnar er uskáld- sögur Norðurlandahöfunda. — Hafa alls komið út 30 bækur og eru upplög þeirra 40—100 þús- und. Stjörnubækurnar eru verk erlendra rithöfunda, einnig gefn- ar út í mjög stórum upplögum og seldar lágu verði Enn má nefna svo kallaðar Perlu-bækur, sem einkum hafa orðið til að rif ja upp heimsfræg klassisk verk. — Þær hafa eignast marga vini. STÓEMERKILEG SÝNING Á hinni dönsku bókasýningu verða samtals hvorki meira né minna en 14 þúsund bindi. — Mun þetta vera stætsta bóka- sýning, sem nokkru sinni hef- ur verið haldin hér. Verffur henni að sjálfsögðu skipt nið- ur í margar deildir, svo sem skáldsögur innlendar og þýdd ar ,ljóð, barnabækur og síðan' allskonar vísindabækur og bækur til sjálfsnáms. En at-j hyglisverð er í Danmðrku sem í fleiri löndum, stórfelld aukn ing á bókum, sem gera fólki kleift að hjálpa sér sjálft, vi» nám bæði til hugar og handar.' Verður sá þáttur e. t. v. einn sá athyglisverffasti á sýning- unni. • ••< • MoB GUNBLAÐIÐ • MK» :Mo RGUNKAFFINB I JÓHANN GEORG MÖLLER, var fæddur á Sauðárkróki 28. maí 1907. Foreldrar hans voru Jó- hann Georg Möller verzlunar- stjóri á Sauðárkróki, sonur Jó- hanns Möllers kaupmanns á Blönduósi, — og Þorbjörg Pálma- dóttir prests í Hofsósi Þórodds- sonar. Jóhann fór til náms í Gagn- fræðaskólann á Akureyri og lauk þar gagnfræðaprófi 1925. Settist hann í Menntaskólann í Reykja- vík og lauk stúdentsprófi þaðan 1928. Hóf hann þá um haustið laganám við Háskóla íslands, varð cand. phil. 1929, en varð innan skamms að hverfa frá námi vegna vanheilsu. Þegar sýnt var, að heilsa Jó- hanns meinaði honum að ljúka laganámi, réðst hann til starfa hjá Rafmagnsveitu Reykjavíkur, fyrst sem bókari, síðan sem aðal- bókari og skrifstofustjóri. Hjá Rafmagnsveitunni starfaði hann frá 1933 til 1947, er hann var skipaður forstjóri Tóbakseinka- sölu fslands, og gegndi hann því starfi til dánardægurs 21. ágúst s.l. Á unga aldri fékk Jóhann Möller brennandi áhuga á þjóð- félagsmálum. Þegar á Mennta- skólaárunum las hann allt, sem hann náði til um þjóðmál og þjóð. málastefnur. Fróðleiksþorstinn var meiri en ég hafði þekkt hjá öðrum monnum. Allt, sem hann las og kynntist um bessi mál varð að ganga undir gagnrýni hans, stranga, samvizkusama. Þekking hans á stjórnmálastefn um, stjórnmálasögu var óvenju leg. En Jóhann setti ekki ljós sitt undir mæliker né lá sem ormur á gulli. Hann var óþreyt andi að miðla öðrum af þekkingu sinni, í samtölum, fyrirlestrum og ritgerðum. Gagnrýni hans á grundvallaratriðum sósíalismans og framkvæmd hans í Rússlandi var rökföst og traust. — Fyrir 10 árum þýddi hann rit prófessors Hearnshaws um þróun pólitískra hugmynda og gaf það út. En afstaða Jóhanns Möllers var ekki aðallega neikvæð, held- ur fyrst og fremst jákvæð, ekki niðurrif, heldur uppbygging. Hugur hans var jafnan opinn fyrir nýjum hugmyndum og um- bótum. Meðal annars kynnti hann sér rækilega hugmyndir og reynslu varðandi arðskipti og hlutdeildarfyrirkomulag í at- vinnurekstri og flutti tillögur um að slík skipan yrði reynd hér á landi. Árið 1931 gerðist merkur at- burður í sögu Sjálfstæðisflokks- ins. Heimdallur, félag ungra Sjálfstæðismanna í Reykjavík samþykkti nýja stefnuskrá, sem markaði timamót í starfi flokks- ins. Var þar kvatt hljóðs fyrir fiölmöreum nýium félass-, um- bóta- oe mannréttindamálum.sem síðar áttu eftir að hafa diúp oe víðt.æk Ahrif á íslenzk stiórnmál oe þióðféla^sskÍDun. TJndir for- vstu Thor Thbrs. sem þá var formaður Heimdallar, löeðu mareir ungir áhueamenn hönd að verki, en eneinn ætla ég að l«wt hafi fram drvfri sk»rf <yn .Tóbann Möl7er með víðtækri beVVineu sinni oe hugkvæmni. .Tnhann kvæntíst árið 1933 ¦"Vlith Poulsen, dóttur Valdimars Poulsen kaunmanns oe frá Kirst- en konu hans. Þsu eiennfiust einn son. Jóhann Gpov# Möller. sem stundar nám viíS "ivrpnntasVólann á Akurpvri, mikið mannsefni. Frú Edith bió manni sínum op svni svo faeurt heimili, að af ber um allan smekk og hátt- prvði. Óteliandi og óelevmanlegar eru bær samverustundir, er vift vinir beirra nutum á hinu unaðs- ]ef»a heimili þeira, í eestrisni oe hiartahlviu, í umræðnm um landsmál oe heimsmál. Þá hlvdd- um við á fræðandi upnlvsinear oe frióar huTfmvndir hins há- menntaða húsbónda — eða hlust- uðam á hljómlist hinna klass- inmngaror bæiar, á þeim árum, er hann vann að félags- og hagsrnunamál- um þeirra, minnast hans með þökk og virðingu í huga, er þeir nú kveðja hann hinztu kveðju. Starfsmannafélag Reykjavíkur bæjar stendur í þakkarskuld við hann, og fyrir þess hönd flyt ég honum kveðju og þakkir, fyrir hans óeigingjörnu störf að vel- ferðar- og hagsmunamálum fé- lagsins. Með félagsstarfi sínu I St. Rv. hefur hann skráð nafn sitt óafmáanlega á söguspjöld fé- lagsins. J Minning hans lifir. i Með félagskveðju, Þ. Ág. Þórðarson, isku tónskálda, flutía af beztu túlkendum, sem til eru, en Jó- hann hafði mikið yndi af göf- ugri hljómlist. Iíinilegar samúðarkveðjur sendum við frú Edith, frú Kirst- en móður hennar, sem Jóhann tók svo miklu ástfóstri við, og Jóhanni yngra, með þeirri ör- uggu von og einlægu ósk, að um alla mannkosti feti hann í fót- spor föður síns. Þá mun honum vel farnast. Um allra innri gerð var Jóhann Möller afbragð annarra. Dreng- skapur, skapfesta og skapstilling, göfuglyndi, fáguð framkoma, allt var þetta með Jóhanni í því horfi, sem bezt gerist meðal manna. Þótt skoðanir hans væru ákveðnar og einbeittar, var um- burðarlyndið yfirgnæfandi. Þótt einarður væri hann og bersögull, var kurteisin og prúðmennskan allt af í öndvegi. Og þótt sjálfur yrði hann meirihluta ævi sinnar að þola þrautir og heilsubrest, var hugurinn allt af reiðubúinn til hjálpar þeim, sem örðugt áttu. Á síðari árum sneri Jóhann sér mjög að andlegum viðfangs- efnum, þreytti glímur við leynd- ardóma mannssálarinnar og hugsaði um lífið eftir þetta líf, eða réttara sagt: um framhald lífsins. Kannaði hann þar marga hulda dóma. Trú hans, bjartsýni og vongleði færðu honum ham- ingju og bættu líkamlega heilsu hans. Trú hans og andlegum við- horfum held ég að bezt sé lýst með þessu erindi Einars Bene- diktssonar, sem hann hafði mikl- ar mætur á: Af eilífðarljósi bjarma ber, sém brautina þungu greiðir. Vort líf, sem svo stutt og stopult er, það stefnir á æðri leiðir. Og upphiminn fegri en augað sér mót öllum oss faðminn breiðir. Hugheilar þakkir og fyrir- bænir fylgja á framtíðarveginn hinum góða dreng og trausta vini, sem nú hefur gengið inn í fögnuð herra síns. Gunnar Thoroddsen. c__^a © cr—? JÓHANN G. MÖLLER var for- maður Starfsmannafélags Reykja víkurbæjar um tveggja ára skeið, 1938 og 1939, og meðritstjóri Starfsmannablaðs Reykjavíkur, meðan það blað kom út á vegum félagsins á árunum 1938—1944. Á þeim árum sem oftar, átti félagið í allstórum átökum um starfskjara- og hagsmunamál bæj arstarfsmanna. Reyndi þá eðli- lega mest á þá, er í forustunni stóðu, og þó einkum formann fé- lagsins og munu nú allir á einu máli um, að vel hafi verið á mál- um haldið af hans hendi, enda var Jóhann málsnjall og rökvís baráttumaður, öruggur jafnt til sóknar sem varnar, og gilti þat sama um hvort heldur var á mál- þingi eða ritvelli. Hann var mjög áhugasamur, starfsfús og öruggur málsvari bæjarstarfsmanna, allan þann tíma er hann var starfsbróðir þeirra. Starfsmenn Reykjavíkur- 98 ára Á morgun er Pétur Hafliðason, sem nefndur hefir verið Afríku, fari, 98 ára. Hann er vafalaust einn víðförlasti fslendingur f?em uppi hefur verið og hefur sagt frá æfintýrum sínum í tímaritinu Jörð. Er frásögn hans bar skráð af séra Pétri Sigurgeirssyni. ? Pétur réðist ungur til Þýzka- lands til að nema beykisiðn, en þá var heldur sjaldgæft að ungir menn færu í langar utanlands- reisur. Eftir fimm ára beykis- nám í Þýzkalandi lauk Pétur sveinsprófi sínu og gekk þá vit- anlega þegar í beykissveinafé- lagið. Að því var mikil upphefð, þjóðfélagslegur munur sveins og lærlings var geysilegur á þess- um tíma og segir Pétur m. a. frá því, að sveinum hafi veriíf heimilt að hrifsa pípurnar úí úr lærlingum, ef þeir rákust á þá reykjandi á götum úti. Þá máttu þeir einnig reka þá út veitinga- húsum o. sv. frv. Þjóðverjar eru miklir bjór- drykkjumenn, eins og allir vita, voru það a. m. k. þegar Pétur var í Þýzkalandi. Drukku þeir þá aðallega eina viku, er þeir nefdu Bjórviku. Þótt Pétur væri enginn drykkjumaður, komst hann upp á lag með að bragða á þýzka bjórnum, sem nefndur var „geitarbjór". Eitt sinh fór hann í veitingahús ásamt tveim- ur öðrum sveinum og gerðu þeir með sér þann samning, að sá þyrfti ekki að borga, sem mest gæti drukkið. f fjórar klukku- stundir þreyttu þeir drykkjuna, imz yfir lauk. Bar íslendingurinn. sigur úr býtum og drakk 31 bjóry sá næsti skolaði niður í sig 30 bjórum, — en sá þriðji hné niður með 29. bjórinn í hend- inni. Árið 1880 fór Pétur svo alla leiS til Afríku, þar eð honum hafði verið skýrt frá því, að þar væri næg atvinna. Var hann 22 daga á leiðinni þangað suður eftir frá Englandi. Vann hann um tveggja ára skeið að beykisiðn. í Höfðaborg, sem þá var aðeins 33 þús. manna bær. Þaðan fluttist hann svo til Port Elizabeth, þar sem hann dvaldist í 3 ár og kynntist ágætlega siðum Araba, sem þar voru fjölmennir. Pétur Framh. á bls. 12.

x

Morgunblaðið

Beinir tenglar

Ef þú vilt tengja á þennan titil, vinsamlegast notaðu þessa tengla:

Tengja á þennan titil: Morgunblaðið
https://timarit.is/publication/58

Tengja á þetta tölublað:

Tengja á þessa síðu:

Tengja á þessa grein:

Vinsamlegast ekki tengja beint á myndir eða PDF skjöl á Tímarit.is þar sem slíkar slóðir geta breyst án fyrirvara. Notið slóðirnar hér fyrir ofan til að tengja á vefinn.