Morgunblaðið - 14.10.1955, Blaðsíða 9

Morgunblaðið - 14.10.1955, Blaðsíða 9
Föstudagur 14. okt. 1955 MORGVNBLABIB Kjarni íslenzkrar sveita- menningar er einstakl- ingshyggja og við eigum að hlúa að henni segir Ágnar Þérðarson í spjaili um „kjarnorku og kvenhylli" Hátíðasalur Háskólans var þéttsetinn og margir urðu að standa. — (Ljósm. Mbl. Ol. M.) A engu r'ihur meira en að allir hafi frelsi til oð leita sannleikans OKKAR nngi vaxandi leikrita- höfundur, Agnar Þórðarson, er nú að senda frá sér nýtt leik- rit sem Leikféiag Reykjavíkur ætlar að sýna á næstunni. Þetta er gamanleikur, annars fáum við að heyra meira um leikritið á eftir. Agnar hefir valið þvi nafn- ið KJARNORKA OG KVEN- HYLLI — og hver getur sagt, að nafnið sé gamaldags? o------•------o — ÉG BYRJAÐI á þessu leikriti í fyrra sumar, sagði Agnar Þórð- arson, þegar ég hitti hann að máli fyrir skömmu og rabbaði stuttlega við hann um nýja leik- ritið. — Ég lét það liggja í salti ; HER fer á eftir ávarp það er Bjarni Benediktsson mennta- ] málaráðherra flutti við setn- íngu fyrstu bókmenntakynn- ingar Almenna bókafélagsins s.l. miðvikudagskvöld. Voru ; þar kynnt verk Þóris Bergs- sonar rithöfundar. I' SLENZK menning hefur löng- um að verulegu leyti verið fcókmenning. Hinar fornu skinn- foækur og handrit eru enn meðal ©kkar dýrmætustu verðmæta, einnig þau, sem haldið er meðal erlendra þjóða. Prentun bóka hófst hér snemma og átti mikinn þátt í að varðveita mál og menn- íngu þjóðarinnar. FORDÆMI , JÓNS SIGURÐSSONAR Flestir forystumennirnir um endurreisn íslands fengust mikið Við ritstörf og bókaútgáfu, og énginn þó meira en hinn fremsti þeirra, Jón Sigurðsson. Viður- mefni sitt forseti hlaut hann af því að vera um langan aldur for- seti Hins íslenzka bókmenntafé- Jags. Ekki taldi hann sig þó gera á hlut þess félags með því að sinna bókmenntastörfum fyrir ýmsa aðra, og sjálfur beitti hann sér fyrir útgáfu Nýrra félagsrita og átti mikinn þátt í stofnun Þjóðvinafélagsins. Með útgáfu Nýrra félagsrita þótti að vísu sumum sem hann væri að keppa við útgefendur Fjölnis, en frá- leitt mun nokkur sá finnast nú, sem óski, að annað hvort þessara rita hefði ekki komið út. Fordæmi Jóns Sigurðssonar er enn hið hollasta öllum þeim, sem vinna vilja íslandi gagn, og ljóst er, að ekki óttaðist hann að hafa mörg járn í eldi um útgáfu bóka og útbreiðslu þeirra meðal almennings, né lét hann sér bregða þótt honum væri í þeim efnum borin á brýn samkeppni við aðra. „SANNLEIKURINN MUN GERA YÐUR FRJÁLSA" „Sannleikurinn mun gera yður fr jálsa". En enn hefur enginn maður þekkt nema lít- íð brot sannleikans og þess vegna ríður á engu meira en að allir hafi frelsi til að leita sannleikans. Andlegt frelsi er það frjómagn, sem þjóðirnar mega sízt án vera. Sú sannfæring er tengiliður inilli okkar, er beitt höfum okk- ur fyrir stofnun Almenna bóka- félagsins, þeirra samtaka, er efna til sinnar fyrstu almennu samkomu hér í kvöld. Tilgangur §ú skotlun er hyrningarsteinn Almenna bókafélagsins Avarp Bjarna Benediktssonar menntamálaráoherra í hátíðasal Háskólans í fyrrakvöld hinn dagfarsprúða eljumann, sem oftast var þögull og fáskiftinn en átti það þó til að verða einstöku sinnum örari og skrafhreifnari en ella og hefur fundið frásagn- argleði sinni ógleymanlega útrás í smásögum Þóris Bergssonar. SKALDGAFAN VERÐUR EKKI SKIPULÖGÐ Þorsteinn Jónsson er einn þeirra manna, sem sjálfsagt hef- ur sinnt bókmenntastörfum minna en hann hefði kosið. Á sama veg og íslenzk skáld hafa löngum orðið að sinna búskap eða sækja sjó, hefur Þorsteinn staðið í pósthúsi og banka og selt ritvélar eftir vinnutíma til að hafa í sig og á. Engu að síður hefur hann unnið bókmenntaaf- rek, sem lengi mun verða uppi. Þó að æskilegt væri er engan veginn öruggt, að í hópi póst- þjóna, bankamanna og ritvéla- sala verði ætíð jafnokar Þóris Bergssonar. Það er einmitt vegna þess, að skáldgáfa og önnur anda- gift er óbundin við stétt og stöðu, sem vonlaust er að ætla að skipu- leggja hana, kveða á um, að hún skuli vera fyrir hendi eða segja henni fyrir verkum. Skáldgáfa og aðrir afburða andlegir hæfi- leikar njóta sín bezt ef beir búa við frelsi, skilning og fyrir- greiðslu. Einn megintilgangur Almenna bókafélagsins er sá að stuðla að því, að islenzkir rithöfundar megi verða þessa aðnjótandi! — Leyfi ég mér að svo mæltu að bjóða ykkur öll velkomin í fé- lagsins nafni, jafnframt því sem ég flyt ykkur beztu kveðjur sjálfs skáldsins, sem vegna lasleika var forfallaður frá því, að koma hér og veit ég að ég mæli í nafni ykkar allra er ég sendi honum ; hjartanlegar kveðjur og þakkir ! okkar. Bjarni Benediktsson formaður Almenna bókafélagsins, býður gesti velkomna: — „Andlegt frelsi er það frjómagn sem þjóð- irnar mega sízt án vera". okkar með henni er að heiðra eitt af fremstu núlifandi skáldum íslands, Þóri Bergsson, sem i borgaralegu lífi nefnist Þorsteinn Jónsson, og kynna verk hans. SKALDIÐ ÞÓRIR BERGSSON Aðrir mér færari munu ræða um skáldskap Þóris Bergssonar og lestur úr skáldsögum hans mun lýsa þeim betur en ég fæ gert. Ég vil aðeins segja, að ég er einn þeirra, sem allt frá æsku hefi með ákefð og ánægju lesið sögur Þóris Bergssonar jafnóðum og þær hafa birzt og sagna söfn hans eru meðal minna uppáhalds bóka. Ég met sögur Þóris Bergs- sonar e.t.v. enn þá meira en ella vegna þess, að svo lengi sem ég man eftir mér hefi ég kannast við eða þekkt Þorstein Jónsson, Agnar Þórðarson. í hálft ár og gekk svo frá því í sumar. — Þú hefir skrifað gamanleik- rit áður? • — Já, en þau hafa aðaUega miðast við útvarp, þótt sennilega megi einnig sýna þau á sviði. Þetta nýja leikrit mitt er al« gjör andstæða við leikritið sem Þjóðleikhúsið sýndi í fyrra, Þeir koma í haust. Einsog menn muna kannski, var það mjög alvarlegs eðlis. Kjarnorka og kvenhylli er í miklu léttari tón, þóað gamanið sé að vísu ekki alveg græsku- laust. Leikritið gerist nú á timum, að mestu leyti í Reykjavík, og eigast þar einkum við bóndi og alþingismaður. Sveitamaðurinn er fulltrúi gamallar menningar okkar, og má segja, að hann standi einn gegn rótleysi nýs tíma. Á MÓTI BOÐSKAP — Þú ert semsé að prédika ein- hvern boðskap í þessu verki? — Nei. Ég er andvígur boðskap í leikritum, þvíað leikhúsgestir eiga sjálfir að draga sínar álykt- anir, en ekki láta þröngva skoð-; unum höfundar upp á sig. Á þann hátt getur leikritið komið áhorf- endum fyrir sjónir, einsog þættir úr lífinu sjálfu. Það er aftur á móti rett, að höfundur getur gefið svo óljóst í skyn, hvað hann er að fara.'að leikritið fer fyrir ofan garð og neðan hjá ýmsum. — Þetta kemur stundum fyrir hjá Tsje- kov og fleiri höfundum; ég sá t.d. leikrit eftir Julian Green í vor; Suðrið getum við kallað það. Leikhússgestir áttu fiillt í fangi með að átta sig á, hvað höfund- ur var að fara. Er þetta þó af- burðagott leikrit. FORNAR DYGGÐIR HLÆGILEGAR? — Hvað um efnismeðferðina í Kjarnorkunni? — í leikritinu varpa ég fram þeirri spurningu, hvort fornar dyggðir séu orðnar hlægilegar í augum nútímamannsins; hvort þær séu ekki annað en „sveita- mennska". Mörgum er tamt að kalla allt sveitamennsku sem þeim þykir úrelt og þykjast með því sanna, að þeir séu heimsborg- arar. En það eru í raunmni slíkir heimsborgarar sem eru afkára- legastir, þvíað þeir hafa glatað sveitamennskunni án þess að fá neitt í staðinn. Kjarni islenzkrar sveitamenn- ingar er einstaklingshyggja framar öllu öðru, og við burfum einmitt á öld vélamenningar og múghyggju að hlúa að henni fremur en að afrækja hana. Annars er okkur voðinn vís. SJÁLFSBLEKKING Einsog André Gide hefir bent á, er ekkert eins hættulegt þróun einstaklingshyggjunnar oghræsni og sjálfsblekking. Hún er erki- óvinurinn. Og til að uppræta hana þarf miskunnarlausa gagn- rýni á sjálfan sig — og sjálfan sig í öðrum. Því að það er fyrst og fremst andspænis sjálfum sér sem menn biða sigur eða ósigur í lífinu. — Um þessi efni hefi ég reynt að fjalla í leikritinu, hvernig svo sem tekizt hefir. - M. Sláfrun að! júka YÍð PjÚp ÞUFUM, N.-IS., 10. okt. — Nú um þessa helgi er aðalslátrun hér við Djúp að verða lokið. Hefir Djúpbáturinn flutt fjölda fjár til slátrunar á ísafjörð og gengið vel. Gott veður er nú daglega. — P. P. Æfing á hinu nýja leikriti Agnars.

x

Morgunblaðið

Beinir tenglar

Ef þú vilt tengja á þennan titil, vinsamlegast notaðu þessa tengla:

Tengja á þennan titil: Morgunblaðið
https://timarit.is/publication/58

Tengja á þetta tölublað:

Tengja á þessa síðu:

Tengja á þessa grein:

Vinsamlegast ekki tengja beint á myndir eða PDF skjöl á Tímarit.is þar sem slíkar slóðir geta breyst án fyrirvara. Notið slóðirnar hér fyrir ofan til að tengja á vefinn.