Morgunblaðið - 18.12.1955, Blaðsíða 8

Morgunblaðið - 18.12.1955, Blaðsíða 8
fUORGVNBLAÐlÐ Sumnudagur 18. des. 1955 0muí>1M*íI> Útf.: Hi. Arvakur, Reykjavík. Framkv.stj.: Sigfus Jónsson. Ritstjórl: Valtýr Stefánsson (ábyrgðarm.) Stjórnmálaritstjóri: Sigurðui' Bjarnason írá Vifa*. Lcsbók: Arni Öla, sími 3045. Auglýsingar: Arni Garðar Kristinaton. Ritstjórn, auglýsingar og aígreiðala: Austurstræti 8. — Sími 1600. Askrirtargjald kr. 20.00 á mánuði Innanlanda 1 iauaasölu 1 króna eintakið. Rabbað við Kristmann á götu uni Kvæðakver hans og Bókmenntasögu $amú5 og góðviíd í stað tortryggni og haturs ÞAÐ hefur verið sagt að íslenzku þjóðinni mætti líkja við eina stóra fjölskyldu. Svo fámenn sé hún og tengd innbyrðis. E.t.v. sprettur það einmitt af fámenni þjóðarinnar hve mikillar tortryggni verður vart meðal ein- staklinga hennar í garð hvers annars. Hér þekkja allir alla. Þess vegna mótast dægurbarátt- an í félagsmálum og stjórnmálum oft meira af persónulegum við- sjám og deilum en tíðkast meðal hinna stærri þjóða. fslendingar eru einnig í eðli sínu miklir ein- staklingshyggjumenn. Stafar það m.a. af því að þeir hafa lengstum búið í strjálbýli. Að sjálfsögðu er ekkert eðli- legra í lýðræðisþjóðfélagi, en að einstaklingar þess greini á um f jölmarga hluti. Það væri vissulega ekki þroskavottur ef heil þjóð, þótt fámenn sé, væri ævinlega sammála um allt. Ágreiningur og deilur geta þess vegna verið vottur um þróttmikið og gróandi þjóðlíf. Verðum að kunna að setja deilum okkar takmörk En þessi litla þjóð verður þó umfram allt að kunna að setja deilum sínum takmörk. Þjóðfélag okkar þolir ekki deilur og átök, þar sem enginn vill vægja fyrir öðrum. Einstaklingarnir verða þess vegna að rækta með sér samúð og góðvild í garð samborg ara sinna. Skefjalaus tortryggni og rakalaus gagnrýni getur aldrei leitt til farsældar. Til þess er hún of neikvæð. Hún byggir ekki upp heldur rífur niður. Heilbrigð gagnrýni er hverju þjóðfélagi nauðsynleg, ekki að- eins á verk þeirra og störf, sem falin hefur verið opinber for- ysta í málefnum þjóðarinnar, heldur einnig gagnrýni einstakl- inganna á sjálfum sér. Sjálfstæðisbaráttan og afleiðingar hennar Nauðsyn stéttarbaráttunnar er ein meginkenning sósíalískra stjórnmálaflokka. Þeir halda því fram að hinar ýmsu stéttir þjóð-1 f élagsins geti ekki átt sameigin- I lega hagsmuni. Þess vegna hljóti' þær að eiga í stöðugum deilum.; — Hápunktur stéttarbaráttunnar | eigi síðan að »» '^a sigur og valda taka einnar stéttar. Þetta er ein af grundvallar- kennisetninpum kommúnismans. .Til þess að örfa átökin milli stéttanna, reyna kommúnistar síðan að kvnda elda óvildar og haturs i þjóðfélögunum. — Þeir telja samúð og góðvild versta ó- vin byltingarinnar. Sjálfstæðisflokkurinn held- ur því h'ns ve;rar fram, að all- ar stéttir þjóðft'agsins eigi sameiginlegra bagsmuna að gæta. Velferð þtirra byggist á því að samvinna þeirra sé sem nánust o< sk.ilningur þeirt" sem vSSUekastOK á kjör um og þörfum hvérra annarra. Millá skoðana S.jálfstæðis- manna og kommúnista er þess vegna mikið djúp staðfest. Blindur hatursáróður Um það ættu a.nruk. allir lýð- ræðissinnaðir menn að geta ver- ið sammála að sú viðleitni, sem miðar að því að byggja upp sam- úð og góðvild milli þjóðfélags- stéttanna er þroskavænlegri heldur en hinn blindi hatursáróð- ur. Af honum getur aldrei leitt frjálslyndi eða víðsýni. Þvert á móti leiðir hann til þröngsýni og skilningsskorts. Við íslendingar verðum að gera okkur þetta ljóst, ef við vilj- um geta haldið áfram að byggja þjóðfélag okkar upp. — Mikill meirihluti þjóðarinnar telur stjórnmálabaráttu hennar eiga að miða að því að skapa hér rúm- gott, frjálslynt og umburðarlynt þjóðfélag, á grundvelli lýðræðis- skipulagsins. Aðeins kommúnist- arnir og bandamenn þeirra vilja koma hér á einræði. í þágu þeirrar hugsjónar sinnar beita þeir hatursáróðrinum, sem þeir vilja að skapi óbrúanlegt hyl- dýpi milli stéttanna í landinu. Við skulum ekki láta hin- um fjarstýrða flokki takast þetta. Allir Iýðræðissinnaðir menn verða að byggja þjóð- málabaráttu sína og afstöðuna til einstaklinganna á samúð og góðvild, sem sameinar fólk ið en sundrar þvi ekki. Við skulum gera okkur það ljóst að um aðalatriði þ.ióf \ Mags- starfseminnar og tilganginn með henni eru allir lýðræðis- sinnaðir menn sammála. Það, sem okkur greinir á um eru aukaatriðin. Við skulum ekki láta ósamkomulagið um þau fjarlægja okkur um of hvert öðru, enda þótt hinir lýð- ræðissinnuða stjórnmálaflokk ar heyi oft harða baráttu sín i milli. Verksn Ma ÞÆR fregnir bárust í gær, að ríkisstjórnir Bretlands og Banda- ríkjanna hefðu í samráði við Alþjóðabankann í Bandaríkjun- um, boðizt til að veita Egyptum efnahagsaðstoð til byggingar stærsta mannvirkis veraldarsög- unnar. Þetta eru' miklar fréttir. Ash- wan-stíflan hefur verið í áætlun í áratug, stórfelld áætlun, en sem virzt hefur nær óframkvæman- leg vegna þess, hve geysistór hún he"ur verið. Munu það aðallega hafa verið brezkir verkfræðingar sen; hafa gert uppdrætti að henni. Tilboð Vesturveldanna til Eg- ypta er sannarlega höfðinglegt og blæs vindurinn öðru vísi, heldur en í afskiptum Rússa af egypzkum málefnum, sem hafa haft það eitt til málanna að leggja að selja þeim morðtól. Tilboð Vesturveldanna er ekki gert í fjárhagslegu eiginhags- munaskyni. — Bandaríkjamenn hafa nú um langt árabil veitt öðr- um þjóðum efnahagsaðstoð, sem hefur bætt kjör manna víða um veröld. Bandaríkjamenn hafa enn einu sinni sýnt það í verki, að þeir vilja nota auðlegð sína til að bæta hag hinna fatæku þjóða. — ÞÚ varst að gefa út ljóða- bók? sagði ég við Kristmann Guðmundsson rithöfund, er ég hitti hann á götunni. Hann hafði brugðið sér í bæinn skamma stund, því að færðin yfir heiðina var hin bezta. KVÆDAKVER KRISTMANNS | — Já, við Ragnar Jónsson gáf- um þetta kvæðakver út að gamni okkar. Það er í örlitlu upplagi, svo að það var eiginlega ekki hægt fyrir okkur að dreifa því um bókamarkaðinn, heldur er það aðeins selt hjá Lárusi Blöndal. — Ég yrki alltaf ljóð að gamni mínu, mikið af ferskeytlum og ýmis tækifæriskvæði bæði rím- uð og órímuð og eins hef ég stundum gaman að því að fást við að þýða vandþýdd kvæði, eins og Úber allen Gipfeln, eftir Goethe. En það er svona í minni þýðingu: Allt til efstu hnjúka, er kyrrð; nemur nótt mjúka nátt og firð; vart brá er bærð; öll söngvabörn sofa í náðum, bíð í ró, bráðum veitist þér værð. Kristmann Guðmundsson Fyrstu vísuna setti ég saman fimm ára. Hún er svona: Ég held einnig mikið upp á Hölderlin og Lenau, og hef mikla ánægju af ljóðlist íslenzkri sem erlendri. Af bókmenntagagnrýn- inni hef ég mest yndi af að skrifa listir kunnu fínar um ljóðabækur. Þeir komu heim með kindafans, kölluðu á frænkur mínar. Léttan stigu lömbin dans, FYRSTA VÍSAN ORKT - FIMM 4RA — Kristmannskverið « heildarsafn Ijóða þinna? — Ég hef sett í bókina og kvæði frá ýmsum tímum. ekki meira Annars eru í bókinni eitt eða tvö kvæði, eða vísa frá hverju ári. Ég hef valið þær úr mikl- um fjölda vísna, sem safnazt hef- þá ur saman hjá mér, eftir því sem árin hafa liðið. Þetta verður það vísur! sem ég birti af ljóðum og víst {Jeluakandi tskrijfar: Staurvika eða augnvika NÚ er aðeins vika til stefnu til að gera allt það, sem gera þarf, fyrir jólin. I þessari viku hefur löngum verið vakað lengst og unnið mest á íslandi. Fyrrum var vakan miðuð við sjöstjörn- una — og sátu menn þá við vinnu sína, „þangað til stjarnan var komin í nónstað eða miðaftan". Þessi síðasta vika fyrir jól var lega meðvitandi, enda reyndu þeir að bæta nokkuð úr þessu með því að hygla fólkinu í mat í vökulokin. Var sá aukabiti kallaður staurbiti, og var þar venjulega um að ræða einhvern sjaldfenginn mat. E Grjótagatan er illfær SKRIFAR: „Á hverjum degi fara kölluð augnvika eða staurvika. hundruð fótgangandi manna og sægur bíla um Grjótagötuna. — Þegar hálka er á og snjór, er ill- fært um holur og mishæðir göt- unnar, svo að menn eiga erfitt með að komast þar leiðar sinnar. Og ekki er það betra, þegar gerir hláku, þá rennur allt út í vatni og aur. Mikill aurpollur myndast við vestari gangstétt Aðalstrætis — þar sem Aðalstræti og Grjóta- gata mætast. Mönnum verður þvi oft á að taka krók út á akbraut- ina til að komast leiðar sinnar, oe er ekki hægt að neita því. að með þessu er hættunni boðið heim. Fyrra nafnið var dregið af því, að þá „vöktu menn öll augu úr höfði sér", og menn þreyttust mjög af því að rýna í vinnu sína, er leið á kvöldið. Vökustaurar eða augnateprur STAURVIKA er hins vegar dregið af orðinu vökustaurar, af því að húsbændurnir létu vökustaura á augu fólksins, er það tók að draga ýsur á kvöldin. Vökustaurarnir gengu einnig undir nafninu augnateprur. Voru vökustaurarnir gerðii* úr smá- spýtum — lítið eitt gildari en eldspýtur — úr baulubeini eða gelgjubeini úr þorskhöfði. Spýtan eða beinið var brotið til hálfs, „svo að það gapti öðru megin, en var heilt hinum megin með dálítilli brotalöm á". Staurbitinn AUGNALOKIÐ var látið upp í brestinn á spýtunni. Spýtan tolldi vel á augnalokinu, þar sem angarnir gengu á víxl inn í lokið, svo að ekki var hægt að láta augnalokin síga r.iður yfir augun. Áttu þeir, sem ekki gátu vakað öðruvísi, ekki annars úrkosta en „sitja bísperrtir með vökustaur- ana". Vökustaurarnir hafa vafalaust verið mörgum vinnuhjúum mik- ill þyrnir í augum, og hafa hús- bændurnir verið sér þess fylli- við Þörf er útbóta ÞESS má einnig geta, að bessi sömu gatnamót — Aðalstrætis og Grjótagötu — hefur stór sendibílastöð bækistöð sína, og þar er einnig bilastæði, sem tugir bíla aka um á hverj- um degi og stórauka slysahætt- una á þessum Iitla bletti. Ráð- legra væri að kippa einhverju af bessum áeöllum í lae, áður en verra hlýzt af. Getur Slvsavarna- félapið ekki látið þetta mál til sín taka?" Er þessari þörfu gagnrýni frá „E" hér með komið á framfæri. unm UseffJr ííasuME. FYRIR FOLKID SEM VILL VITA — En svo við víkjum þá að öðru efni. Ertu ekki byijaður að vinna að seinna bindi Heims- bókmenntasögunnar? — Er að leggja drögin að því og verð að byrja af full- um krafti upp úr áramótun- um. Það var aldrei ætlunin að gefa heimsbókmenntasöguna út nema í einu bindi, en svo var afráðið er fyrri hluti henn ar fór að mótast að hafa bind- in tvö. Þetta verða allt um 600 síður og það er jalhvel of litið. Bókmenntasagan er skrifuð fyrir almenning. Ætlun min hef- ur verið að gefa venjulegu al- þýðufólki skýringar á þróun bókmenntanna. Fólki sem vill • vita, „hvað ég á að lesa, hvert ég á að snúa mér, hvað af bók- menntunum er lifandi". Og þá hvernig bókin er til orð- in. í fyrsta lagi hef ég ætíð les- ið mikið af hinum sígildu er- ¦ lendu bókmenntum. En auk þess hlýtur hver sá maður, sem ætl- ar að semja bókmenntasögu. að kynna sér ýtarlega, hvað um heimsbókmenntirnar hefur verið skrifað á ýmsum tímum og ýms- um löndum. Það eru milli 30 og 40 heildarrit, sem ég hef stuðst við og verður að sjálfsögðu skrá yfir þau í síðara bindinu. eins og venja er að telja heimildar- rit. VIDAMIKIÐ VERK — Ég hef haft mikla ánægju af þessu verki, samníngu heimsbókmenntasögunnar, en verkið hefur verið miklu viða- meira, heldur en ég gat ímyndað mér í byrjun. En ég vil taka sérstaklega fram, því sumir menn eru að þykjast misskilja það, að þetta er ein- göngu bókmenntasaga fyrir almenning, sem vill lesa slíkt rit sér til fróðleiks og skemt- unar. Engum myndi detta i hug, að fara að rita neina fræðilega alheims-bókmennta- sögu á 600 bls. —Þ. Th Ný skáldsaga efffr ungan íslenáan UNGUR höfundur, Vigfúe Guð- mundsson að nafni, sendir frá sér, nú fyrir jólin, fyrstu skáldsög^l cína. Nefnist hún „Ógnir aldarinn ar". — iSagan gerist í mörgum Evrópu- löndum og Norður-Afríku, að mestu á. stríðsárunum síðvistu.

x

Morgunblaðið

Beinir tenglar

Ef þú vilt tengja á þennan titil, vinsamlegast notaðu þessa tengla:

Tengja á þennan titil: Morgunblaðið
https://timarit.is/publication/58

Tengja á þetta tölublað:

Tengja á þessa síðu:

Tengja á þessa grein:

Vinsamlegast ekki tengja beint á myndir eða PDF skjöl á Tímarit.is þar sem slíkar slóðir geta breyst án fyrirvara. Notið slóðirnar hér fyrir ofan til að tengja á vefinn.