Morgunblaðið - 05.06.1958, Blaðsíða 9

Morgunblaðið - 05.06.1958, Blaðsíða 9
Fimmfua'agur 5. júní 1958 IfOKr.rVBT 4f)lÐ Þjóðmálasvipur Eysteinskunnar Útgjaldahœkkun V. - stjárnarmnar 1293 mí r. Útvarpsrœða Jóns Pálmasonar í fyrrakv'öld Herra forseti! Háttvirtu áheyrendu'r! ÞEGAR þeir bandalagsflokkar, sem nú stjórna landi voru tóku að fullu höndum saman 1956. þá var ekki við góðu að búast. Þeir hafa með starfi sínu á löngum tima unnið að því beint og óbeint og nokkuð hver með sín- um hætti, að gera allan frjálsan atvinnurekstur til sjávar og sveita óstarfhæfan. Þetta hefir gerst með því, að hækka svo út- gjöld framleiðslunnar, að eðlileg ar tekjur fengu eigi undir risið. Áður en þessir menn tóku nú við að fullu, var svo komið fyrir þeirra tilverknað, að aðalatvinnu vegir landsins gátu eigi gengið nema með miklum uppbótum frá ríkinu. Var þó áður búið vegna áhrifa sömu flokka, að fella gengi íslenzku krónunnar tvisvar sinnum með 10 ára millibili. Það vita allir, að gengisfall peninga er eitt hið mesta neyðarbragð, sem hægt er að grípa til. En það er auðséð, að núverandi stjórnar- herrar ætla eigi að láta þriðja 10 ára tímabilið renna svo til enda, að eigi skelli yfir þriðja og stærsta gengisfallið. Nú lofuðu þeir, að kóma öllu í gott horf með varanlegum ráð- um og töldu það auðvelt verk. Meirihluti þjóðarinnar var svo auðtrúa að taka þau loforð góð og gild. En það hefir sannast sem búast mátti við, að öll slík loforð hafa orðið að engu, og ekki nóg með það: Allt er miður fór áður hefir nú versnað svo gífurlega síðan þessir tóku við að ekkert þvílikt hefur áður þekkzt. Hækkun útgjalda. Fjárlögin fyrir árið 1956 voru samþykkt í tíð fyrrverandi ríkis- stjórnar. Útgjöld þeirra á sjóðs- yfirliti voru áætluð 661 milljón króna. Við það bættist svo út- gjöld Framleiðslusjóðs, sem á- kveðin voru í febrúar 1956 og áætluð 152 miiljónir. Allt er þetta 813 milljónir króna og þótti mörg um gifurlega hátt. Stóð heldur eigi á hrópum og átölum stjórnar andstæðinga um óhóf og eyðslu, vitlausa skatta o. s. frv. f hópi þeirra urðu líka brátt Framsókn- armenn, sem hlupu nú yfir til andstæðinganna til að skamma sína eigin rikisstjórn. Stóð sjálfur fjármálaráðherrann Eysteinn Jónsson þar fremstur í floklu svo sem kunnugt er og þyKir eitt hið mesta endemi, sem sógur fara af. Allt átti nú að vera -jiáll- stæðismanna sök. Allur þessi gauragangur mun hafa haft mikil áhrif á kosninguna 1956 og átt þátt í því, að koma núverandi ríldsstjórn að völdum. Það er því rík ástæða til, að athuga það, sem opinberlega hef- ir gerzt á fjármálasviðinu eftir öll gyUiloíorð þessarar rikis- stjórnar, Fjárlög fyrir árið 1957 voru samþykkt með 811 milijónum króna útgjalda áætlun. „Fram- leiðslusjóður" var nú skýrður upp og heitir síðan ,,Útflutnings- 6jóður." Tekjur hans voru áætl- aðar fyrir árið 1957 á 540 milljón ir króna. Af þeim átti Vs að ganga i ríkissjóð. Eftir voru til útgjalda 432 milljónir og gjöldin samtals áætluð fyrir þetta ár 1243 milljónir króna. Hækkunín á fyrsta árj V-stjórnarinnar því hvorki meira né minna en 430 milljónir. Það er 52,8%. Var það vel að verið á fyrsta stjórnarári. Fjárlög fyrir yfirstandaadi ár voru samþykkt hálfköruð fyrir síðustu jól með áætluðum út- gjöldum upp á 807 milljónir króna. En „Útflutningssjóðinn" hefir stjórnarliðið verið að af- greiða með hinum dsemalausu lögum, sem búið er að lýsa. Sjávarútvegs- og viðskiptamála- ráðherra áætlaði tekjur hans 1155 milljónir króna og er það sama sem álögð gjöld hans vegna. Auk þess fylgir það, að söluskatt- ur og verðtollur eru lagðir á öll yfirfærslugjöldin og nemur sú upphæð miðað við svipaðan inn- flutning 144 milljónum króna. Sú upphæð á að renna beint í ríkissjóð til að mæta auknum kostnaði hans af lögunum og í aðra eyðslu. Þá er útgjalda upphæðin kom- in samtals í 2106 milljónir króra. Hækkun á 2 árum samkvæmt áætlun um 1293 milljónir og allt miðað við svipaðan innflutning. Þetta þýðir hækkun á 2 árum um 159%. Eftir er svo að reikna út hvað öll verðhækkunin hleður utan á sig í viðskiptalífinu. Öllu til viðbótar þessu er svo hinn alkunni stóreignaskattur, sem tal ið er að verði 135 milljónir króna. Ekkert af honum er enn komið inn í áætlunina. Ofan á allt ann- að er nú búið að ákveða gífur- lega hækkun á eignarskatti þvert ofan í gefin loforð. Eysteinskan. I þessum upplýsmgum sem ég hefi hér nefnt eru aðaldrættirnir i áhrifum stjórnarinnar. Þar ser fólkið nokkuð afleiðingar þess, að koma þessari stjórn til valda. Munu margir hugsa á pá leið: Hvernig geta þessi ósköp skeð? Gat nokkur lifandi maður látið sér detta í hug að útgjöld ríkis ins yrðu mikið meira en tvöföld- uð á tveim árum? I þessu sést hvað við var átt þegar 400 manna flokksþing Framsóknar- manna var fengið til þess í marz 1956, að samþykkja það, að ó- mögulegt væri að stjórna efna- hagsmálum með Sjálfstæðismönn um. Mennirnir vissu sem var, að út í svona glæframennsku væri aldrei hægt að leiða Sjálfstæðis- flokkinn. Því er ekki að leyna, að mér hefir lengi ofboðið eyðsla ríkisins og stofnana þess og svo er um fleiri menn. En þegar þessi stjórn tók við árið 1956 var þó eins og stífla væri tekin úr á. Eyðslan óx með ofsaiegum hraða, eins og áætlunartölurnar sanna. Og hver er svo stefnan? Þegar stjórnin tók við og^Hannibal ráð- herra gaf út bráðabyrgðarlög um stöðvur. kaupgjalds og verðlags, þá gerðu margir sér von um, að stjórnin ætlaði að gefast betur en búist var við. En þetta stóð aðeins í 4 mánuði: Þá var aftur snúið við með ofsalegum to'la- j hækkunum. Og núna tekur svo dýrtíðarskrúfustefna Eysteins fjármálaráðherra hið stærsta stökk, sem sögur fara af. Hinir ráðherrarnir þvælast með sumir sýnilega óánægðir, en aðrir á- nægðir í sínu ráðieysi. Með öllu þessu þykist svo ríkis stjórnin vera að bjarga framleiðsl unni, það er sjávarútvegi og land búnaði, sem vissulega þurfa hjálpar við. En af hverju? Við vitum hvað er að þeim. Það er fyrst og fremst of mikill rekstrar kostnaður. Of miklir skattar, of hátt kaupgjald og of hátt vöru- verð. Allt þetta til samans mynd- ar þann óhóflega rekstrarkostnað, scm er að sliga framleiðsjuna. Vísitöluskrúfan hefir svo verið látin sjá fyrir því, að allt þetta hefir skrúfað hvað annað upp á víxl. Og nú er það snjallræði líkisstjórnarinnar, að nækka svo ofsalega sem iýst hefir verið skattana, tollana og vöruverðið. I leiðinni á svo að lögbjóða al- menna iaunahækkun upp á 50 milljónir króna eftir áætlun. Það eina ráð sem ekki má nefna er sparnaður og samdráttur í útgjöldum. Að draga úr þensl- unni er þó það sem hygnir menn telja nauðsynlegra en annað. En það má ekki nefna. Allt skal það hækka. Meiri þensla, meiri dýr- tíð, hærri skattar, hærri laun og einkum hærra vöruverð. Það er nú sem fyrr aðferð fjármálaráð- herrans. Það vantar heldur ekki í þetta eitt höfuðeinkenni EysteinsKunn- ar. BráSabirgðaráðstafanir eiga það að vera. Orðið er þaulkunn- ugt á Alþingi og aldrei að góðu. Annað meira eigum við að fá á næsta þingi og svo koll af kolh, þar til allar eignir einstakling- anna verða teknar í liina botn- lausu ríkishít. Það er rússneska sælan. Meðferðin á bændastéttinni. Með núverandi ráðstöfunum er aðstaða okkar bænda gerð verri en nokkru sinni fyrr síðan vinstri stjórnin gamla hallærisstjórnin var við lýði. Fjármálaráðherrann sagði við 1. umræðu málsins í neðri deild Alþingis, að af því hve orðið væri dýrt að heyja, þá væri miög óráðlegt, að bændur fengju fóður bætir og vélar svo ódýrt sem verið hefir. Hann telur sýnilega óráðlegt, að bændur séu að kaupa slíkan óþarfa sem fóðurbætií og vélar. Það getur valdið offram- leiðslu sem stjórnarherrarnii tala mikið um. Þess vegna er hver dráttarvél hækkuð um 15—16 þúsund krón- ur og önnur verkfæri og vara- hlutir í samræmi við það. Hvert tonn af fóðurbæti hækkar um 1000 krónur að minnsta kosti og ekki einasta það útlenda heldur líka innlent fóðurmjöl svo sem síldarnvjöl og fiskimjöl af því verðið hækkar til útflutnings. Hver áburðarpoki af aigengasta innfluttum áburði hækkar um nærri 90 krónur. Byggingarefni hækkar um 30% og hver benzin- lítri um 80 aura frá þvi sem nú gæti verið. Bændum sem öðrum atvinnu- rekendum er svo gert það hag- ræði að lögbjóða 5% a-ls- herjar grunnlauna hækkun Svo á að sletta í þá bændur sem fram leiða sölumjólk 5% hækkun á mjólkurverði frá '.'. júní. Aðrir bændur eiga ekkert að fá fyrr en 15. september og þá er trú- nægilegt að fá samþykki þriggja manna fyrir alla bændastéttina. Er líka kunnugt, að þá sjaldan sem fulltrúafundir eru þar, þá er séð um að taka ákvarðanir um það er helzt skiptir máli, áður en fundirnir hefjast, svo sem átti sér stað á síðasta hausti. Það er al kunnugt, að þegar launastéttir gera kröfur, þá er aldrei minnzt á minna en 5—10% launahækkun ofan á allt hitt. En þegar bændur eiga í hlut, þá kemur annað hljóð í strokkinn. Þá er hámarkið 1,8%. Þeim er talið allt boðlegt. Samgöngubæturnar og aðrar framkvæmdir. En það er fleira sem bændur og aðrir landsmenn fá í nasirnar með hinum nýju stjórnarlögum Vega- og brúargerðir er það sem margir sveitamenn þrá meira en annað. En það er næstum hið eina sem núverandi stjórn leggur kapp á að spara. Fjármálaráð- herrann lagði til að láta 12 millj- ónir króna í alla þjóðvegi lands- ins á þessu ári. Það er álíka upp- hæð og rekstrargjöld ríkisút- varpsins og heldur lægra en ríkis stjórnin með sínu stjórnarraði kostar. Þetta var nú hækkað í meðferð Alþingis um tæpar 4 milljónir króna. En hin ný'ju lög lækka þetta aftur í framkvæmd sinni um 10—12%. Brúargei'Mr, raforkuframkvæmdir og hafnar- bætur lækka vegna laganna miklu meira vegna efnis og kaup hækkana. Meðferð sveitarfélaganna. Þá er meðferðin á sveitar- og bæjarfélögunum alveg hroðaieg. Nú er áformað að innheimta i ríkissjóð og útflutningssjóð á 14. þús. króna á hvert mannsbarn í landinu miðað við eitt ár. Við bæjar- og sveitafélögin er með því sagt: Þið megið hirða rökin í allar ykkar þarfir. Nú er það kunnugt, að tlestar hinar miklu þarfir sveitarfélaganna eru lög- bundnar. Þær eru stór hækkaðar með nýju lögunum. Áður voru mörg sveitarfélög að sligast und- ir byrðunum. En hvað mun hér eftír. Lærir ekki Framsóknarfólkið af reynslunni? framfarir og framleiðsluaukn- ingu landbúnaðarins á undan- förnum árum. Hefði sú ræða ver- ið ágæt fyrir hálfu öðru ári, því hún var rétt lýsing þeirra fram- fara, sem urðu í sveitunum á því langa tímabili sem Sjálfstæðis- menn og Framsóknarmenn stjorn uðu landinu sameiginlega. L í það vantaði í ræðuna að lýsa því að það eru einmitt þessar framfarir sem núverandi ríkisstjórn er al- veg að stöðva með öllum sínum öfgum. ¦: Forsætisráðherrann hélt hér a8 vonum langa ræðu og kom víða við, en því miður var ræða hans mjög i mótsögn við sjálfa sig og einkum við það sem ríkisstjórnin er og hefir verið að gera. Ráð- herrann sagði að visitöluskrúfan væri eins og sjálfhreyfivél er skapaði þá svikamyllu sem eng- inn réði við og ekki væri til í nokkru öðru landi en íslandi. Þetta er rétt, og hið sama, sem ég hefi haldið fram í 18 ár. Þá lýsti ráðherrann þeim háska sem stafaði af verkfallabaráttu undan genginna ára og fór þar einnig með rétt mál. En ráðherrann var í sömu stöðu og nú þegar vísi- töluskrúfan var sett í gang fyrir 18 árum og enn hefir hann ekk- ert gert til að stöðva hana. Býst ég þó við að hann skorti ekki viljann til, en hann hefir í sinni stjórn.tvo af helstu formælend- um vísitöluskrúfunnar: fjármála- ráðherrann og menntamálaráð- herrann. Sama er að segja um verkfallapólitíkina, að stjórnin hefir ekkert gert til að stöðva hana. Þvert á móti þessu hvoru tveggja verka dýrtiðarskrúfulög stjórnarinnar í þá átt að gera örðugra en nokkru sinni fyrr, að afnema visitöluskrúfuna og verk- fallabröltið. Þá sagði forsætisráðherrann aS engin varanleg úrræði væru til í efnahagsmálum. Þetta er gagn- stætt því sem hann og aðrir stjórnarliðar héldu áður fram og er gott þegar menn viðurkenna þannig sína fyrri villu. Þá sagði forsætisráðherra: „að framleíðs'".- an gæti ekki greitt meira en nú er" Þetta er hverju orði sannara. En samt hefir stjórn hans nú lögfest, að leggja 55% toll á allar rekstrarvörur framleiðsiunnar og bæta þar á ofan söluskatti og verðtolli. Mun allt þetta nema yfir 300 milljónum króna á ári að óbreyttum innflutningi. er óhugnanlegt til þess að hugsa að nokkrir bændur eða sveita- menn skuli hafa orðið til þess, að koma V-stjórninni að. Ef til vill læra þeir aí reynslunn: og er þá vel. En verði það ekki væri næst að ætla, að þeir hefðu það lundarfar, að láta sér bezt líka, að vera barðir til hlýðni. Hvað sem um það er, þá veit ég þó liitt, að sveitakonurnar muna lengur en til morguns þann kmnhest sem stjórnariiðar hafa rétt þeim með sínum nýju skattalögum: Það er út af fyrir sig gott, að þær kaupstaðakonur, sem vinna fyrir launum fái skattaívilnanir Það er réttmætt ef því fylgdi það eðlilega réttlæti, að þær konur til sveita og við sjó, sem helga heimilunum alla sína krafta fái að njóta sama réttar. En það máttu stjórnarliðar á Alþmgi ekki heyra nefnt. Og varðandi sveitakonurnar er það í góðu samræmi við þá reglU i verðlagi afurða, að meta að engu vn.nu húsfreyjunnar, rétt eins og þær snerti aldrei á öðrum handtök- um, en að annast börnin og mat- reiða handa fjölskyldunni. Við sem erum í sveitunum og þekkj - um þar alla örðugleika, vitum að þessu er mjög á annan veg hátt- að. En ranglæti núverandi stjórn- arliða gagnvart sveitakonum ríð- ur ekki við einteyming, enda munu einhverjar þeirra muna legast, eftir fenginni reynslu, að | kinnhestinn þegar tækifæri gefst. Framsóknarmennirnir, sem ráða Menntamalaraðherra flutti her Þegar þetta allt er athugað þa , „ _ „ * , - , , ...... langa og furðulega ræðu og skal ég stutt út í hana fara. En líkast i var því, sem þessi ráðherra væri milli svefnt og vöku. Hann sagði að yfirfærslugjöldm væru =kki skattar og ekki tollar og þau væru ekki gengislækkun. Var þvi félagi, sem kallast Stétta- samband bænda. ákveði, að Svör til stjórnarim<ar. Ég hefi hér lítinn tima til að hækka verðgrundvöll um 1,8% i svara raeðum stjórnarliða tiiria eða eitthvað þvílíkt vegna allra j sem hér töluðu í gærkvöldi. Örfá hinna gífurlegu hækkana á út-1 atriði vil ég þó minnast á. Þm gjöldum. í þessu félagi þykir 1 Dalamanna flucu nér ræðu um helzt á manninum að heyra, að þær 790 milljónir króna, sem á að innheimta með þessum hætti væru ekki útgjöld fyrir neinn, en öllum til gagns. Hann talaði um þann haska sem stafaði af gengisfalli og nú væri þó komið í veg fyrir það. En rétt á eftir sagði hann, að sá gjaldeyrir, sem ekki er lagt nema 30% gjald á væri seldur mikið undir réttu verði. Þegar þetta er allt lagt saman og það haft í huga, að þarna talar eini hagfræðingunnn í ríkis stjórninni, þá er ekki furða þó djúpt sé á rökréttri hugsun í þeim lögum æoi stjórnin hefir nú sett. Það snérust líka þrír af greindustu þingmönnum stjórn arflokkanna harðlega gegn þess- um óskapnaði, og færðu eðlileg rök fyrir sinni niðurstöðu.' Ríkisstjórnin hrópar á hjálp. Ríkisstjornin er aJitaf að ganga eftir ráðum frá Sjálfstæðismónn- um, Þetta er eðlilegt Hún er eins og hrapandi maður sem hröpar á hjálp. i fimm mánuðí hefir hún staðið ráðalaus ytir því, hvernig hún eigi að fleyta áfram þjóðfélagi okkar um stundai sak- ir eftir að hún sjálf hefir leitt það með flónsku sinni fram að gjaldþrota'oarminum. Hún veit og sér og skilur, að þegar svo er komið, þá er ekki um annað Framhald á bls. 18.

x

Morgunblaðið

Beinir tenglar

Ef þú vilt tengja á þennan titil, vinsamlegast notaðu þessa tengla:

Tengja á þennan titil: Morgunblaðið
https://timarit.is/publication/58

Tengja á þetta tölublað:

Tengja á þessa síðu:

Tengja á þessa grein:

Vinsamlegast ekki tengja beint á myndir eða PDF skjöl á Tímarit.is þar sem slíkar slóðir geta breyst án fyrirvara. Notið slóðirnar hér fyrir ofan til að tengja á vefinn.